BütçoMaaş en geç ne zaman ödenmek zorunda?
Ücret en geç ayda bir ödenir; iş sözleşmesi ya da toplu iş sözleşmesi ile ödeme süresi bir haftaya kadar indirilebilir (İş Kanunu md. 32). Ücret, prim ve ikramiye gibi istihkaklar kural olarak Türk parası ile işyerinde ya da özel olarak açılan banka hesabına ödenir; senetle, kuponla ya da başka bir şekilde ödeme yapılamaz.
İş sözleşmesi sona ererken de işçinin ücreti ile sözleşme ve kanundan doğan para ile ölçülebilen menfaatlerinin tam olarak ödenmesi zorunludur (md. 32). Ücretin hangi gün ödeneceği sözleşmende yazar; ödeme gününü bilmezsen işverenden yazılı olarak öğren.
Maaş yatmazsa işe gitmeyebilir misin?
Ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde, mücbir bir neden dışında ödenmeyen işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir (md. 34). Bu nedenle işçinin iş sözleşmesi çalışmadığı için feshedilemez, yerine yeni işçi alınamaz ve işler başkalarına yaptırılamaz. İşçilerin bu şekilde kişisel kararlarıyla işi bırakması, sayısal olarak toplu bir nitelik kazansa dahi grev sayılmaz.
Ücretin ödeme gününden sonra 20 gün geçmeden işe gitmemek bu hakka dayanmaz. İşe gelmemeyi planlıyorsan, hangi günden itibaren ve hangi gerekçeyle gelmediğini işverene yazılı bildirmek ispat açısından işini kolaylaştırır.
Geciken maaşa faiz işler mi?
Evet. Gününde ödenmeyen ücretlere mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı uygulanır (md. 34). Banka bazında oranlar değiştiği için kesin faiz tutarını, hesaplama yapılacak dönemdeki oranlar belirler; faizi talep ederken ücret alacağı için yapılan başvuruya (ihtarname ya da arabuluculuk) eklemek yerinde olur.
Ücreti kasten ödemeyen ya da eksik ödeyen işverene her işçi ve her ay için idari para cezası da öngörülmüştür (md. 102/a); tutar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir, güncel tutarı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'ndan kontrol et.
Maaşı yatmayan işçi iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir mi?
Evet. İşveren işçinin ücretini kanun hükümlerine ya da sözleşme şartlarına uygun olarak hesap etmez veya ödemezse işçi, iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebilir (md. 24/II-e). Bu hak, işçinin bu davranışı öğrendiği günden başlayarak altı iş günü içinde ve her halde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılabilir (md. 26). Süre geçtikten sonra kullanılan fesih, haklı fesih olarak kabul edilmeyebilir.
Haklı nedenle fesih yapan işçinin kıdem tazminatı hakkı ve bunun hesabı için kıdem ve ihbar tazminatı rehberine bak. Haklı fesihte nasıl bir yol izleyeceğini ve altı iş günlük sürenin hangi günden başladığını bir avukata danış; bu süre kısadır.
Ücret alacağını nasıl tahsil edersin?
- Belgeleri topla: iş sözleşmesi, bordrolar, banka hesap özetin ve maaşın ödenmediğine dair yazışmalar.
- Yazılı talepte bulun: noter ihtarnamesi ya da yazılı başvuru ile ücretini ve faizini iste.
- Arabulucuya başvur: Kanuna, bireysel ya da toplu iş sözleşmesine dayanan işçi alacağı ve tazminat için açılacak davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu md. 3). Arabulucuya başvurmadan dava açılırsa dava usulden reddedilir.
- Anlaşma olmazsa dava aç: arabuluculuk son tutanağını dava dilekçesine ekleyerek iş mahkemesine başvurursun.
Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır (md. 32); yani beş yıl geçen ücret alacağı zamanaşımına uğrar. Süre dolmadan talep ve dava hakkın sürer; süre dolduktan sonra işveren zamanaşımı itirazında bulunursa alacağı tahsil edemeyebilirsin. Sürelerin işleyişi ve diğer alacaklar için borç zamanaşımı rehberine bakabilirsin.
Taşeron ya da kamu ihalesi işinde maaş yatmazsa?
Genel ve katma bütçeli daireler, mahalli idareler, kamu iktisadi teşebbüsleri gibi kuruluşlar ile asıl işverenler, müteahhide verdikleri yapım ve onarım işlerinde çalışan işçilerden ücreti ödenmeyenlerin bulunup bulunmadığını kontrol eder ya da ücreti ödenmeyen işçinin başvurusu üzerine, ücretleri müteahhidin ya da taşeronun hakedişinden öder (md. 36). Böyle bir işte çalışıyorsan, ücret alacağının ödenmesi için asıl işverene ya da ilgili idareye de başvurabilirsin. Geçim sıkıntısı için işsizlik ödeneği koşullarına da bak.