Borç zamanaşımı kaç yıl? Kira, alacak ve vergi borcu ne zaman zamanaşımına uğrar?

Borç zamanaşımı nedir, kaç yıldır?

Kanunda aksine bir hüküm yoksa her alacak 10 yıllık zamanaşımına tabidir. Zamanaşımı süresi dolan alacak ortadan kalkmaz; ancak borçlu "zamanaşımı" savunmasını ileri sürerse alacaklı borcu dava ile tahsil edemez.

Süreler sözleşmeyle değiştirilemez: kira sözleşmesine ya da kredi sözleşmesine "zamanaşımı 20 yıldır" yazılması bu süreyi uzatmaz. Zamanaşımından önceden feragat de edilemez.

5 yıllık zamanaşımı hangi borçlarda uygulanır?

Türk Borçlar Kanunu 5 yıllık zamanaşımını sayılan alacaklar için öngörür:

• Kira bedelleri, anapara faizleri ve ücret gibi diğer dönemsel edimler.
• Otel, motel, pansiyon ve tatil köyü gibi yerlerdeki konaklama bedelleri ile lokanta ve benzeri yerlerdeki yeme içme bedelleri.
• Küçük sanat işleri ve küçük çapta perakende satışlardan doğan alacaklar.
• Vekâlet, komisyon ve acentalık sözleşmelerinden doğan alacaklar (ticari simsarlık ücreti hariç) ile ortaklık ilişkisinden doğan alacaklar.
• Eser sözleşmesinden doğan alacaklar (yüklenicinin yükümlülüğünü ağır kusurla ifa etmemesi hariç).

Bu listede olmayan alacaklar için kanun özel bir süre koymamışsa 10 yıl kuralı uygulanır. Belirli bir borcunun hangi gruba girdiği tartışmalıysa (örneğin banka kredisi ya da kredi kartı alacağı) bir avukata ya da baro danışmanlığına sor; bu rehber bunu belirli bir bankaya göre yorumlamaz.

Zamanaşımı ne zaman başlar?

Zamanaşımı, alacağın muaccel olmasıyla yani ödeme gününün gelmesiyle işlemeye başlar. Ödemenin bir bildirime bağlı olduğu hâllerde, bildirimin yapılabileceği günden başlar. Süreler hesaplanırken başladığı gün sayılmaz; zamanaşımı sürenin son günü de hak kullanılmadan geçince gerçekleşir.

Ana borç zamanaşımına uğradığında ona bağlı faiz ve diğer alacaklar da zamanaşımına uğramış olur.

Zamanaşımı ne zaman kesilir, ne zaman durur?

Zamanaşımı kesilirse eski süre boşa gider ve yeni bir süre baştan işlemeye başlar. Kanundaki başlıca kesilme halleri şunlardır:

• Borçlunun borcu ikrar etmesi; özellikle faiz ödemesi, borcun bir kısmını ödemesi, rehin ya da kefil göstermesi.
• Alacaklının dava açması, icra takibinde bulunması ya da iflas masasına başvurması.

Borç bir senetle ikrar edilmişse ya da mahkeme kararına bağlanmışsa yeni süre her zaman 10 yıldır. Bu yüzden "eski borcun küçük bir kısmını ödeyeyim" ya da "ödeyeceğim" diye yazılı söz vermek, süreyi baştan başlatabilir.

Zamanaşımı bazı durumlarda işlemez, işliyorsa durur: evlilik devam ettiği sürece eşlerin birbirinden olan alacakları, velayet süresince çocukların ana babadan olan alacakları, hizmet ilişkisi süresince ev hizmetlilerinin işverenden alacakları gibi.

Zamanaşımına uğramış borcu ödersem geri isteyebilir miyim?

Hayır. Zamanaşımına uğramış bir borcun ifa edilmesinden doğan zenginleşme geri istenemez. Yani bilmeden ödeme yaparsan sonradan "zamanaşımı dolmuştu" diyerek parayı geri alamazsın. Zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden de dikkate almaz; dava ya da icra sürecinde savunmanı zamanında yapman gerekir.

Yanlışlıkla ödenmiş paranın geri alınması ayrı bir konudur: yanlış IBAN'a para gönderdiysen sebepsiz zenginleşme hükümleri ve farklı süreler devreye girer.

Vergi ve SGK gibi kamu borçları için süre aynı mı?

Hayır. Vergi, harç ve benzeri kamu alacakları Türk Borçlar Kanunu'na değil 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'a tabidir. Bu kanuna göre amme alacağı, vadesinin rastladığı takvim yılını takip eden takvim yılı başından itibaren 5 yıl içinde tahsil edilmezse zamanaşımına uğrar. Ödeme, haciz, ödeme emri tebliği gibi işlemler zamanaşımını keser; para cezalarında özel kanunlarındaki süreler geçerlidir. SGK prim borçları ve trafik cezası gibi başka kamu alacaklarının süresini ilgili kurumdan ya da bir uzmandan teyit et.

Zamanaşımına güvenip borcu görmezden gelmek mantıklı mı?

Genellikle değil. Süre dolmadan başlatılan icra takibi zamanaşımını keser ve süre baştan başlar. Süre dolduktan sonra başlatılan bir takipte ise zamanaşımı kendiliğinden devreye girmez: ödeme emrinin tebliğinden itibaren 7 gün içinde itiraz edip zamanaşımını senin ileri sürmen gerekir. Borç ödenmez ve itiraz da edilmezse cebri icraya devam edilir. Borç varsa önce ne kadar olduğunu ve hangi tarihten beri işlediğini kayda geçir. Eldeki borçları önceliklendirmek için borç kapatma yöntemleri rehberimize, haciz ihtimali için maaş haczi rehberimize bakabilirsin.