BütçoHaksız fiil tazminatında zamanaşımı kaç yıl?
Tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar (Türk Borçlar Kanunu md. 72/1). İki süre birbirini beklemez: öğrenmeden 2 yıl geçmiş olsa da, öğrenmesen bile fiilden 10 yıl geçmişse istem zamanaşımına uğrar.
Haksız fiil, kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar vermektir (md. 49/1). Sözleşmeden doğan alacaklarda süre farklıdır; bunun için borç zamanaşımı rehberine bak.
Trafik kazası tazminatında süre kaç yıl?
Motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve her hâlde kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar (Karayolları Trafik Kanunu md. 109/1). Burada da kaza ceza gerektiren bir fiilse ve ceza kanunu daha uzun süre öngörüyorsa o süre maddi tazminat talepleri için de geçerlidir.
Zamanaşımı tazminat yükümlüsüne karşı kesilirse sigortacıya karşı da kesilmiş olur; sigortacı bakımından kesilen süre de tazminat yükümlüsü bakımından kesilmiş sayılır (md. 109/3). Kaza sonrası sigorta ve masraf süreci için trafik kazası tedavi masrafı rehberine bak.
Fiil suç oluşturuyorsa süre daha mı uzun?
Tazminat, ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü, cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa bu daha uzun süre uygulanır (TBK md. 72/1, son cümle). Ceza davası zamanaşımı suçun cezasına göre değişir (Türk Ceza Kanunu md. 66/1):
| Suçun cezası | Kamu davası zamanaşımı |
|---|---|
| Ağırlaştırılmış müebbet hapis | 30 yıl |
| Müebbet hapis | 25 yıl |
| 20 yıldan aşağı olmamak üzere hapis | 20 yıl |
| 5 yıldan fazla, 20 yıldan az hapis | 15 yıl |
| 5 yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezası | 8 yıl |
Hangi suçun hangi cezaya bağlı olduğu ve fiilinin suç oluşturup oluşturmadığı ayrı bir değerlendirmedir; tabloyu kendi dosyana uygulamadan önce bir avukata danış. Sürelerin belirlenmesinde suçun cezasının yukarı sınırı esas alınır (TCK md. 66/4).
Zamanaşımı süresi ne zaman kesilir, ne zaman durur?
Zamanaşımı, borçlu borcu ikrar ettiğinde (özellikle kısmen ödediğinde ya da faiz ödediğinde) veya alacaklı mahkemeye başvurduğunda ya da icra takibinde bulunduğunda kesilir (TBK md. 154). Kesilince yeni bir süre işlemeye başlar (md. 156/1). Kanunun saydığı sebepler arasında ihtar yoktur; ihtarın etkisi için noter ihtarnamesi rehberine bak.
Kesilmeden farklı olarak, bazı durumlarda zamanaşımı hiç işlemeye başlamaz ya da durur. Örnek: evlilik devam ettiği sürece eşlerin birbirinden olan alacakları için (md. 153/3). Dava, görevsizlik gibi sebeplerle reddedilmiş ve bu arada süre dolmuşsa alacaklı 60 günlük ek süre içinde haklarını kullanabilir (md. 158).
Süre dolduktan sonra ne olur?
Zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden göz önüne alamaz (TBK md. 161). Yani süre dolsa bile karşı taraf "zamanaşımı def'i" ileri sürmezse dava devam eder. Zamanaşımından önceden feragat edilemez (md. 160).
Bir de zarar gören açısından bir kural var: haksız fiil dolayısıyla zarar gören bakımından bir borç doğmuşsa, tazminat istemi zamanaşımına uğramış olsa bile bu borcu her zaman ifadan kaçınabilir (md. 72/2). Zamanaşımına uğramış bir borcun ifasından kaynaklanan zenginleşme geri istenemez (md. 78/2); yani zamanaşımı dolmuş bir borcu isteyerek ödersen sonradan geri alamazsın.
Örnek: süreyi nasıl hesaplarsın?
Örnek (kurgusal tarihlerle): 10 Mart 2026'da bir kazada zarar gördün; sorumluyu ve zararını aynı gün öğrendin. İki yıllık süre bu durumda 2028'de, on yıllık süre ise 2036'da dolar. İki süreden önce dolanı geçerli olur, yani 2028 baz alınır. Ceza kanununda daha uzun süre varsa o süre uygulanır.
Zararı ya da sorumluyu daha sonra öğrendiysen iki yıl öğrenme tarihinden başlar, ama on yıllık üst sınır fiil tarihinden işler. Öğrenme tarihini belgeyle gösterebilmek için rapor, tutanak ve yazışmaları sakla.