İhtarname nasıl çekilir? Noter ihtarnamesi ne işe yarar, zamanaşımını keser mi?

İhtarname nedir ve ne işe yarar?

İhtarname, karşı tarafa bir şeyi yapması ya da yapmaması için yazılı olarak yapılan ve noter aracılığıyla tebliğ edilen bildirimdir. Noterlik Kanunu md. 60'a göre protesto, ihbarname ve ihtarname göndermek noterlerin görevleri arasındadır. Noter tebliği yaptığında hem içeriği hem de tarihi belgelenmiş olur; bu yüzden ihtarname uyuşmazlıkta delil olarak kullanılabilir.

Hukuki sonucu çoğunlukla temerrüttür: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) md. 117'ye göre muaccel (vadesi gelmiş) bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer. Temerrüde düşen borçlu, kusuru olmadığını ispat etmedikçe borcun geç ifasından doğan zararı gidermekle yükümlüdür (md. 118); beklenmedik hâl sebebiyle doğan zarardan da sorumlu olur (md. 119).

İhtarname çekmek her zaman gerekli mi?

Hayır; bazı borçlarda ihtar olmadan da temerrüt başlar. TBK md. 117'ye göre borcun ifa edileceği gün birlikte belirlenmişse ya da sözleşmede saklı tutulan bir hakka dayanarak taraflardan biri usulüne uygun bildirimle belirlemişse bu günün geçmesiyle borçlu temerrüde düşer. Haksız fiilde fiilin işlendiği, sebepsiz zenginleşmede ise zenginleşmenin gerçekleştiği tarihte borçlu temerrüde düşmüş olur; sebepsiz zenginleşenin iyi niyetli olduğu hâllerde ise temerrüt için bildirim şarttır.

Temerrüt başladığında hangi faizin işleyeceği için TBK md. 120'ye göre sözleşmede oran yoksa yürürlükteki mevzuat belirler; sözleşmede kararlaştırılacak temerrüt faizi ise mevzuattan belirlenen oranın yüzde yüz fazlasını aşamaz. Güncel yasal faiz için yasal faiz oranı rehberine bak.

Noterden ihtarname nasıl çekilir?

İhtarnameyi kendin yazıp noterde tebliğe verebilir ya da notere yazdırabilirsin. Noterlik Kanunu md. 106 bunu açıkça belirtir: ihtarname ve ihbarnameler ilgili tarafından yazılıp tebliğ için notere getirilebileceği gibi notere de yazdırılabilir. Md. 106'ya göre her türlü hukuki işlemlere ait ihtarname ve ihbarname şunları içerir:

1. Taraflar: İstemde bulunanın ve diğer tarafın ad ve soyadları ile açık adresleri.
2. Konu: İhtar ve ihbar konusu.
3. İmza: İstemde bulunanın imzası.
4. Tebliğ şerhi: Tebliğ şerhi ile noterin imzası, mührü ve tarihi (yazı ve rakamla).

Tebliği istenen her kâğıt Tebligat Kanunu hükümlerine göre muhatabına tebliğ edilir ve tebliğ tutanağı dairedeki nüshaya bağlanır; tebliğin yapıldığı ya da yapılamadığı ilgilisine verilecek nüshasına yazılıp onaylanır (md. 70). Karşı taraf tebligatı almaktan kaçınsa bile tebliğin ne zaman yapılmış sayılacağı için tebligat ne zaman yapılmış sayılır rehberine bak. Noter ücreti tarifeye göre belirlenir; güncel tutarı noterlikten öğren.

İhtarnamede süre vermek neden önemli?

Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde (satış, hizmet, kira gibi) borçlu temerrüde düştüğünde ona ifa için uygun bir süre verebilirsin; bu süre sonraki haklarını açar. TBK md. 123'e göre taraflardan biri temerrüde düştüğünde diğeri borcun ifa edilmesi için uygun bir süre verebilir ya da uygun süre verilmesini hâkimden isteyebilir. Süre verilmesine gerek olmayan durumlar da vardır: süre verilmesinin etkisiz olacağı anlaşılıyorsa, temerrüt sonucu ifa yararsız kalmışsa ya da ifanın belirli zamanda yapılmaması hâlinde artık kabul edilmeyeceği sözleşmeden anlaşılıyorsa süre gerekmez (md. 124).

Verilen süre içinde borç ifa edilmezse (ya da süre gerekmiyorsa) md. 125'e göre şu haklardan birini seçersin:

• İfa ve gecikme tazminatı: Borcun ifasını ve gecikme sebebiyle tazminat isteme hakkın her zaman saklıdır.
• Vazgeçip zararı isteme: Borcun ifasından ve gecikme tazminatından vazgeçtiğini hemen bildirerek, borcun ifa edilmemesinden doğan zararın giderilmesini isteyebilirsin.
• Sözleşmeden dönme: Sözleşmeden dönersen taraflar ifa yükümlülüğünden kurtulur ve daha önce ifa ettikleri edimleri geri isteyebilir.

Sürekli edimli sözleşmelerde (kira, abonelik gibi) ifasına başlanmışsa temerrüt hâlinde ifa ve gecikme tazminatı isteyebileceğin gibi sözleşmeyi feshedip sözleşmenin süresinden önce sona ermesi yüzünden uğradığın zararın giderilmesini de isteyebilirsin (md. 126). Kira ödenmediğinde konut kiralarında verilmesi gereken en az 30 günlük süre için kira ödenmezse ne olur rehberine bak.

İhtarname zamanaşımını keser mi?

İhtarname, TBK'nın zamanaşımını kesen hâller arasında sayılmamıştır; bu yüzden süre dolmak üzereyse yalnızca ihtarnameyle yetinme. TBK md. 154 zamanaşımını kesen durumları sayar: borçlunun borcu ikrar etmesi (özellikle faiz ödemesi, kısmen ifada bulunması, rehin vermesi ya da kefil göstermesi), alacaklının dava ya da def'i yoluyla mahkemeye ya da hakeme başvurması, icra takibinde bulunması veya iflas masasına başvurması. Maddede noter ihtarı yer almaz.

Zamanaşımı kesilince yeni bir süre işlemeye başlar; borç bir senetle ikrar edilmiş ya da mahkeme ya da hakem kararına bağlanmışsa yeni süre her zaman on yıldır (md. 156). Zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden dikkate alamaz (md. 161). Hangi alacağın kaç yılda zamanaşımına uğradığını borç zamanaşımı rehberinde bulabilirsin; icra takibi yolu için icra takibine itiraz rehberine bak.

Sana ihtarname geldiyse ne yapmalısın?

İlk iş içeriği ve tebliğ tarihini okuyup ihtarnamedeki süreyi ve talebi not etmektir. İhtarname bir mahkeme kararı ya da ödeme emri değildir; ama içindeki süre, sonraki adımlar için önemli olabilir.

1. İçeriği oku: Hangi borcun, hangi tutarın, hangi sürede istendiğini belirle. Kira ihtarında süre ve ihtarın konusu hukuki sonuç doğurabilir.
2. Belgeleri topla: Dekontlar, sözleşme, yazışmalar ve ödeme kayıtlarını bir araya getir; borcun olmadığı ya da kısmen ödendiği iddiasını belgelerle destekle.
3. Yazılı cevap ver: Kabul etmiyorsan gerekçeni yazılı ve belgelenebilir bir yolla (noter ya da kayıtlı e-posta gibi) bildir; kabul ediyorsan ödeme planı için yazılı mutabakat iste.
4. İcra riskine hazırlan: Alacaklı sonraki adımda icra takibi başlatırsa ödeme emrine itiraz süreleri başlar; ayrıntı için icra takibine itiraz rehberine bak.
5. Hukuki destek al: Tutar yüksekse ya da kira, iş ve tüketici gibi özel sürelerin işlediği bir ilişki söz konusuysa bir avukata danış.