BütçoKefalet nedir, kefil tam olarak neyi üstlenir?
Kefalet, Türk Borçlar Kanunu'nda (TBK) düzenlenen bir sözleşmedir: Kefil, borçlu borcunu ödemezse bu borçtan kendisinin sorumlu olacağını alacaklıya karşı taahhüt eder. Yani kefil olduğunda borçluyla değil, doğrudan bankayla, ev sahibiyle ya da hangi alacaklı varsa onunla sözleşme yaparsın.
En sık karşılaşılan kefalet türleri şunlardır:
- İhtiyaç, taşıt ve konut kredisine kefalet: Bankalar geliri yetersiz görülen ya da kredi notu düşük başvurularda kefil ister.
- Kira kefilliği: Ev sahibi, kiracının kirayı ödemediği durumda kefile başvurmak ister. Özellikle öğrenciler ve ilk kez ev tutanlar için istenir.
- Esnaf ve ticari kredilere kefalet: Bir işletmenin kredisine şahsen kefil olmak, tutarlar büyük olduğu için en riskli türlerden biridir.
Kefalet bir iyilik değil, ödeme ihtimali olan bir borçtur. Kararı, "bu parayı hiç geri almadan ödeyebilir miyim?" sorusuna verdiğin cevaba göre vermelisin.
Müteselsil kefil ile adi kefil arasındaki fark
Kefilin ne zaman ödemek zorunda kalacağını, kefaletin türü belirler:
| Adi kefalet | Müteselsil kefalet | |
|---|---|---|
| Alacaklı kime önce gider? | Önce borçluya | Borçluya gitmeden kefile gidebilir |
| Kefil ne zaman takip edilir? | Borçlu hakkındaki takip sonuçsuz kalınca, borçlu iflas edince ya da yurt dışına yerleşince | Borçlu temerrüde düşüp ihtar sonuçsuz kalınca ya da ödeme güçsüzlüğü açıkça ortadaysa |
| Nerede kullanılır? | Nadiren, genellikle kişiler arası sözleşmelerde | Banka kredilerinin neredeyse tamamında |
Bankalar ve kira sözleşmelerinin büyük bölümü müteselsil kefalet ister. Pratikte bu şu anlama gelir: Borçlu birkaç taksiti ödemediğinde banka, borçlunun malına mülküne gitmeyi beklemeden senin hesabına, maaşına ve malvarlığına yönelebilir. Müteselsil kefil olmak, borcun ortağı olmaya çok yakındır.
Geçerli bir kefalet için kanunun aradığı şartlar
TBK, kefili aceleyle atılan imzalara karşı korumak için sıkı şekil şartları koyar. Bu şartlar yoksa kefalet geçersiz sayılabilir:
- Yazılı sözleşme: Sözlü kefalet geçerli değildir.
- Azami miktar ve tarih: Kefilin sorumlu olacağı en yüksek tutar ve kefalet tarihi sözleşmede yazmalıdır. Tutarı boş bırakılmış bir kâğıda imza atma.
- El yazısı: Kefil; azami miktarı, kefalet tarihini ve müteselsil kefilse "müteselsil kefil" ifadesini kendi el yazısıyla yazmalıdır. Bankalarda kefaletname üzerinde bunu elle yazman istenir; yazdığın rakam, en kötü durumda ödeyeceğin tutarın üst sınırıdır.
- Eşin yazılı rızası: Evliysen, kanundaki bazı istisnalar dışında kefil olabilmen için eşinin sözleşmeden önce ya da en geç sözleşme anında yazılı rıza vermesi gerekir. Bu kural aile bütçesini korumak için vardır.
El yazısıyla yazdığın azami miktar genellikle kredinin anapara tutarından yüksektir; faiz, gecikme faizi ve takip masrafları da bu sınırın içinde senden istenebilir. Rakamı yazarken "bu kadarını ödemek zorunda kalabilirim" diye düşün.
Borçlu ödemezse kefile ne olur?
Borçlu taksitlerini aksattığında süreç genellikle şöyle ilerler:
- İhtar: Banka borçluya ve çoğu zaman kefile de ihtarname gönderir, borcun muaccel olduğunu (tamamının hemen istenebileceğini) bildirir.
- İcra takibi: Ödeme yapılmazsa borçlu ile birlikte müteselsil kefil hakkında da icra takibi başlatılabilir.
- Haciz: Takip kesinleşirse kefilin maaşının bir kısmına, banka hesaplarına ve malvarlığına haciz konabilir.
Kefil olduğun kredi, Findeks raporunda kefil olunan krediler arasında görünür. Bankalar yeni bir kredi ya da kart başvurunda bu riski hesaba katar; borçlunun geç ödemeleri senin kredi değerlendirmeni de olumsuz etkileyebilir. Kredi notunun nelerden etkilendiğini Findeks kredi notu rehberi anlatır.
Kefil ödediği parayı geri alabilir mi? Rücu hakkı
Evet. Kefil, alacaklıya ödediği ölçüde alacaklının haklarını devralır ve ödediği tutarı borçludan geri isteyebilir. Buna rücu denir. Ancak teoride var olan bu hak, pratikte çoğu zaman zayıftır: Borçlu bankaya ödeyemediyse, sana da ödeyemeyecek durumdadır.
Ödeme yaptıysan dekontları, banka yazışmalarını ve borçluyla yaptığın anlaşmayı sakla. Borçlu sonradan ödemeye başlarsa her taksidi yazılı olarak kayda geçir. Başkasına verdiğin paranın takibi için borç ve alacak takibi rehberine bakabilirsin.
Kefalet ne zaman biter? 10 yıl kuralı ve miras
- Borç kapanınca: Kredi tamamen ödendiğinde kefalet de sona erer. Kredi bittiğinde bankadan borcun kapandığını gösteren bir yazı istemek iyi bir alışkanlıktır.
- 10 yıl sınırı: TBK'ya göre gerçek kişilerin verdiği her türlü kefalet, 10 yılın geçmesiyle kendiliğinden sona erer. Uzatılması ancak yazılı olarak, en fazla 10 yıl için ve süre dolmadan en erken bir yıl önce yapılabilir. Süre dolmadan önce doğmuş bir borçtan sorumluluk bu kurala göre ayrıca değerlendirilir.
- Kefilin vefatı: Kefalet borcu mirasçılara geçebilir. Ailen, senin kime kefil olduğunu bilmiyorsa bu yük onlara sürpriz olarak kalabilir. Ölen yakının borçlarında yapılabilecekler için mirasın reddi rehberine bak.
Kefil olduktan sonra "vazgeçtim" demek kolay değildir; alacaklı kabul etmedikçe kefalet devam eder. Bu yüzden asıl karar anı imzadan öncesidir.
İmzadan önce sorulacak 7 soru
- Kefil olacağım borcun tamamı ne kadar, taksiti ne kadar, kaç ay sürecek?
- Müteselsil mi, adi kefil mi olacağım? El yazımla yazacağım azami miktar ne?
- Borçlu bir işini kaybederse ya da hastalanırsa taksitleri kim ödeyecek?
- En kötü senaryoda bu tutarı acil durum fonumu tüketmeden ödeyebilir miyim?
- Aynı anda başka bir kredi ya da ev almayı planlıyor muyum? Kefalet bu başvuruyu nasıl etkiler?
- Eşim bu riski biliyor ve yazılı rıza veriyor mu?
- Kefil olmak yerine yardım etmenin başka bir yolu var mı? Örneğin, göze alabildiğin küçük bir tutarı doğrudan borç vermek, kefaletin belirsiz riskinden daha nettir.
Bu sorulardan birine bile net cevap veremiyorsan "hayır" demek, ilişkiyi yıllarca sürecek bir borç anlaşmazlığından korumanın en güvenli yoludur. Beklenmedik bir ödemeye karşı bir yastık oluşturmak için acil durum fonu rehberine göz atabilirsin.