BütçoBorçlar da mirasa dahildir
Türk Medeni Kanunu'na göre mirasçılar, mirasbırakanın mal varlığını bir bütün olarak devralır: hesaplar, taşınmazlar ve alacaklar kadar kredi, kredi kartı, kişisel borç ve icra dosyaları da mirasa dahildir. Mirası kabul eden mirasçılar tereke borçlarından müteselsilen sorumludur; yani alacaklı, borcun tamamını mirasçılardan herhangi birinden isteyebilir ve bu sorumluluk kendi mal varlığına kadar uzanabilir.
Miras aktifinin (varlıkların) borçlardan fazla olduğu durumlarda sorun yoktur: borçlar ödenir, kalan paylaşılır. Borçlar varlıkları aşıyorsa ya da belirsizse, aşağıdaki süreler çok önemlidir.
İlk iş: tablonun fotoğrafını çek
Karar vermeden önce mirasbırakanın varlıklarını ve borçlarını mümkün olduğunca netleştir:
- Bankalar: Mirasçılık belgesiyle başvurduğunda bankalar hesap bakiyesini, kredi kartı ve kredi borçlarını, varsa kasa ve yatırım hesaplarını bildirir.
- Krediler ve sigortalar: Kredi sözleşmelerine bağlı hayat sigortası olup olmadığını sor.
- İcra dosyaları: Hakkında takip olup olmadığını öğrenmek için icra dairelerine ya da bir avukata başvurabilirsin.
- Kişisel borç ve alacaklar: Ailenin ve yakın çevrenin bildiği borçlar, senetler, kefaletler.
- Taşınmaz ve araçlar: Tapu ve araç kayıtları.
Tablo netleşmiyorsa mirası reddetme süresi içinde sulh hukuk mahkemesinden resmi defter tutulmasını isteyebilirsin. Bu yol, alacaklıların resmi bir ilanla çağrıldığı ve terekenin dökümünün çıkarıldığı bir süreçtir; talep için süre kısadır, bu yüzden erken davranmak gerekir.
Mirası reddetme süresi: 3 ay
Yasal mirasçılar mirası ölümü öğrendikleri tarihten itibaren 3 ay içinde reddedebilir; vasiyetle atanmış mirasçılar için süre, ölümün kendilerine resmen bildirildiği tarihten başlar. Ret:
- Mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine sözlü ya da yazılı beyanla yapılır.
- Kayıtsız ve koşulsuz olmalıdır; "borçları reddediyorum ama evi alıyorum" denemez.
- Süre içinde reddetmeyen mirasçı, mirası kayıtsız şartsız kazanmış sayılır.
Mirasbırakanın ölümü tarihinde ödeme gücünün olmadığı açıkça belliyse ya da resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır (hükmen ret). Bunun mahkemede ileri sürülmesi ve ispatı gerekir; güvenli olan, 3 aylık süreyi kaçırmamaktır.
Mirası kabul sayılan davranışlar: dikkat
Reddetme süresi dolmadan önce yapılan bazı işlemler, mirası kabul ettiğin anlamına gelir ve reddetme hakkını kaybettirir. Mirasın olağan yönetimi dışına çıkan ya da terekeyi sahiplenmek anlamına gelen işlemlere örnekler:
- Mirasbırakanın hesabından para çekmek ya da kartıyla harcama yapmak
- Aracını ya da eşyalarını satmak, devretmek
- Alacaklarını tahsil edip kendin için kullanmak
- Tereke mallarını gizlemek ya da kendine mal etmek
Cenaze masrafları, bozulacak eşyanın korunması gibi zorunlu ve olağan işler genellikle bu kapsamda sayılmaz. Emin olmadığın her işlemden önce bir avukata danışmak, reddetme hakkını korumanın en güvenli yoludur.
Reddedince pay kime geçer?
Yasal mirasçılardan birinin reddettiği pay, o kişi mirasbırakanın ölümünde hiç yokmuş gibi hak sahiplerine geçer. Bu, uygulamada şu anlama gelir: sen reddedersen pay senin çocuklarına geçebilir. Borçlu bir mirası tüm aile reddetmek istiyorsa, reddeden kişinin altsoyunun da ret beyanında bulunması gerekebilir; küçük çocuklar için bu beyan veli tarafından yapılır.
En yakın yasal mirasçıların tamamı mirası reddederse tereke sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir; borçlar tereke mallarından ödenir, kalan bir şey varsa hak sahiplerine verilir. Ret sonrası sıralama aileden aileye değiştiği için bu aşamada hukuki destek almak önemlidir.
Kredi hayat sigortası ve kart borcu
Kredilerin önemli bir kısmına bağlı hayat sigortası yapılır. Böyle bir poliçe varsa, borçlunun vefatında kalan kredi borcu sigorta şirketince teminat tutarı kadar bankaya ödenir ve mirasçılara kalmaz. Aynı şekilde bazı kredi kartlarında borç ya da ödeme koruma sigortası bulunur. Başvuru için genellikle ölüm belgesi, mirasçılık belgesi ve poliçe bilgileri istenir; poliçenin süresini ve kapsamını mutlaka kontrol et (sigorta seçerken bakılacaklar).
Veraset ilamı, banka hesapları ve veraset vergisi
- Mirasçılık belgesi (veraset ilamı): Noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden alınır; kimin ne oranda mirasçı olduğunu gösterir.
- Banka hesapları: Bankalar vefat bilgisini aldığında hesaplara bloke koyar. Hesaptaki paranın mirasçılara ödenmesi için mirasçılık belgesi ve çoğu zaman vergi dairesinden alınan ilişik kesme yazısı istenir.
- Veraset ve intikal vergisi beyannamesi: Ölüm Türkiye'de gerçekleştiyse ve mirasçılar Türkiye'deyse, beyanname ölüm tarihinden itibaren 4 ay içinde verilir. Mirasçı başına istisna tutarları her yıl güncellenir; istisnanın altında kalan paylar için vergi çıkmayabilir, ama beyan yükümlülüğü durumdan duruma değişir.
- Vergi ödemesi: Tahakkuk eden veraset vergisi üç yılda, Mayıs ve Kasım aylarında altı eşit taksitle ödenebilir; bu taksitleri yıllık ödemeler planına eklemek işini kolaylaştırır (yıllık resmi ödemeler).
Kendi aileni düşün: finansal envanter
Bu süreci yaşayanların en sık söylediği şey, neyin nerede olduğunu bilmemenin her şeyi zorlaştırdığıdır. Kendi hesaplarını, kartlarını, kredilerini, sigorta poliçelerini, altın ve dövizini, kime borçlu ve kimden alacaklı olduğunu düzenli bir listede tutmak, yakınlarının işini büyük ölçüde kolaylaştırır. Listenin toplamı zaten net varlığındır; kişisel borç ve alacaklarını yazılı tutmak için borç ve alacak takibi rehberine bakabilirsin.