BütçoMiras kime kalır, mirasçılar hangi sırayla gelir?
Miras, kan hısımları arasında üç zümreye kalır ve bir üstteki zümre varsa alttaki zümre mirasçı olmaz (Türk Medeni Kanunu md. 495-497). Sağ kalan eş her zümreyle birlikte mirasçıdır (md. 499).
| Zümre | Kimler | Ne zaman mirasçı olur |
|---|---|---|
| 1. zümre | Mirasbırakanın altsoyu: çocukları ve ölmüş çocuğun yerine geçen torunları | Altsoy varsa |
| 2. zümre | Anne ve baba; ölmüş olanın yerine kendi altsoyları (mirasbırakanın kardeşleri) | Altsoy yoksa |
| 3. zümre | Büyük anne ve büyük babalar ve onların altsoyu | Altsoy, anne baba ve onların altsoyu yoksa |
Hiç mirasçı bırakmadan ölen kişinin mirası Devlete geçer (md. 501). Evlilik dışında doğmuş ve soybağı tanıma ya da hâkim hükmüyle kurulmuş çocuk, baba yönünden evlilik içi hısımlar gibi mirasçı olur (md. 498); evlatlık ve altsoyu da evlât edinene kan hısımı gibi mirasçıdır (md. 500).
Eşin miras payı ne kadar?
Eşin yasal miras payı, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişir (md. 499):
- Çocuklarla birlikte: mirasın dörtte biri.
- Anne baba zümresiyle (anne, baba, kardeşler) birlikte: mirasın yarısı.
- Büyük anne, büyük baba ve onların çocuklarıyla birlikte: mirasın dörtte üçü.
- Bunlar da yoksa: mirasın tamamı eşe kalır.
Boşanan eşler birbirinin yasal mirasçısı olamaz (md. 181). Boşanma davası sürerken eşlerden biri ölürse, ölen eşin mirasçılarından birinin davaya devam edip diğer eşin kusurunu ispatlaması hâlinde de bu hüküm uygulanır.
Çocukların miras payı nasıl bölüşülür?
Çocuklar mirasa eşit olarak katılır (md. 495); kız ve erkek çocuğun payı eşittir. Mirasbırakandan önce ölmüş çocuğun payını, kendi altsoyu (torunlar) alır.
Çocuklar kalan payı kendi aralarında bölüşür. Eş varsa önce eşin dörtte biri ayrılır, kalan dörtte üç çocuklara paylaştırılır.
Örnek hesaplar: eş, çocuk, anne baba ve kardeşler
Aşağıdaki oranlar kanundaki yasal miras paylarıdır; payları terekenin (mirasın) toplam değeri üzerinden hesaplarsın.
| Mirasçılar | Eş | Diğer mirasçılar |
|---|---|---|
| Eş + 1 çocuk | 1/4 | Çocuk 3/4 |
| Eş + 2 çocuk | 1/4 | Her çocuk 3/8 |
| Eş + anne + baba (çocuk yok) | 1/2 | Anne 1/4, baba 1/4 |
| Eş + 2 kardeş (çocuk yok, anne baba ölmüş) | 1/2 | Her kardeş 1/4 |
| Eş + anne + 1 kardeş (çocuk yok; baba ölmüş, kardeş babanın da çocuğu) | 1/2 | Anne 1/4; babanın payı kardeşe, 1/4 |
| Yalnız 3 çocuk (eş yok) | - | Her çocuk 1/3 |
Örnek: 4.000.000 ₺ değerinde bir terekede eş ve 2 çocuk mirasçı olsun. Eş 4.000.000 x 1/4 = 1.000.000 ₺, her çocuk 4.000.000 x 3/8 = 1.500.000 ₺ alır. Tutarlar örnektir.
Anne baba zümresinde, bir tarafta hiç mirasçı yoksa bütün miras diğer taraftaki mirasçılara kalır (md. 496). Kardeşler, yalnızca ölmüş anne ya da babanın yerine geçerek bu zümreden pay alır.
Saklı pay nedir, vasiyetle mirasın ne kadarı dağıtılabilir?
Saklı pay, mirasbırakanın vasiyetle bile elinden alamayacağı asgari paydır. Mirasbırakan, mirasının yalnızca saklı paylar dışında kalan kısmında ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir (md. 505). Saklı pay oranları (md. 506):
- Altsoy (çocuklar): yasal miras payının yarısı.
- Anne ve baba: her biri için yasal miras payının dörtte biri.
- Sağ kalan eş: altsoy ya da anne baba zümresiyle birlikte mirasçıysa yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü.
Kardeşler ve büyük anne babalar için kanunda saklı pay yoktur; yani bu mirasçıların payını vasiyetle kaldırmak mümkündür.
| Mirasçılar | Saklı paylar | Vasiyetle dağıtılabilecek kısım |
|---|---|---|
| Yalnız 1 çocuk | Çocuk 1/2 | 1/2 |
| Eş + 2 çocuk | Eş 1/4, her çocuk 3/16 | 3/8 |
| Eş + anne + baba | Eş 1/2, anne 1/16, baba 1/16 | 3/8 |
| Yalnız anne + baba | Her biri 1/8 | 3/4 |
| Eş + kardeşler | Eş 1/2 (kardeşlerin saklı payı yok) | 1/2 |
| Yalnız eş (başka mirasçı yok) | Eş 3/4 | 1/4 |
Saklı payın nasıl çıktığına örnek: Eş ve 2 çocuk varsa çocuğun yasal payı 3/8'dir; saklı payı bunun yarısı, yani 3/16'dır. Eşin yasal payı 1/4'tür ve altsoyla birlikte olduğu için saklı payı da 1/4'tür. Toplam saklı pay 1/4 + 3/16 + 3/16 = 5/8, geriye kalan 3/8 vasiyetle dağıtılabilir.
Saklı payım ihlal edildiyse ne yapabilirim, süre var mı?
Saklı payının karşılığını alamayan mirasçı, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilir (md. 560). Tenkis davası açma hakkı, saklı payın zedelendiğini öğrendiğin tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmekle düşer (md. 571). Tenkis iddiası, defi yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
Mirasbırakan saklı paylı bir mirasçıyı ancak kanundaki sebeplerle (ağır suç, aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmeme) ve bu sebebi tasarrufunda belirterek mirasçılıktan çıkarabilir (md. 510-512).
Eşin mal rejimi alacağı miras payından ayrı mıdır?
Evet. Mal rejimi eşlerden birinin ölümüyle sona erer (md. 225); eşler mal rejimi sözleşmesiyle başka rejim seçmemişse uygulanan rejim edinilmiş mallara katılma rejimidir (md. 202). Bu rejimde her eş ya da mirasçıları diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur (md. 236). Bu, eşin miras payından ayrı bir haktır ve miras payına ek olarak gündeme gelir.
Sağ kalan eş, ayrıca ölen eşe ait olup birlikte yaşadıkları konut üzerinde, katılma alacağına mahsup edilmek üzere intifa veya oturma hakkı tanınmasını isteyebilir; ev eşyası üzerinde mülkiyet hakkı da isteyebilir (md. 240). Edinilmiş mallara katılma ve boşanmada paylaşım için boşanmada mal paylaşımı rehberine bak.
Mirasçı olduğumu nasıl belgelerim?
Başvuru üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere sulh mahkemesince ya da noterlikçe mirasçılık sıfatını gösteren belge verilir (md. 598); halk arasında "veraset ilamı" denen belge budur. Mirasçılar miras bırakanın ölümüyle mirası bir bütün olarak kendiliğinden kazanır ve mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olur (md. 599). Borç ağır basıyorsa mirası reddetme süresi için mirasın reddi rehberine, vergi için veraset ve intikal vergisi rehberine bak.