BütçoMirasçılık belgesi nedir, veraset ilamıyla aynı şey mi?
Mirasçılık belgesi, başvuran kişilerin yasal mirasçı olduklarını gösteren resmî belgedir. Türk Medeni Kanunu md. 598'e göre başvurusu üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir. Halk arasında bu belgeye çoğunlukla veraset ilamı denir; arama yaparken iki adı da kullanıldığı için bu rehberde ikisini birlikte anıyoruz.
Belge, yakının bankadaki hesabına, tapudaki taşınmazına ya da aracına mirasçı olarak ulaşmak istediğinde karşına çıkan ilk belgedir. Mirası kabul edip etmeyeceğine karar vermek ayrı bir konudur ve ayrı sürelere bağlıdır: miras reddi rehberine bak.
Belgeyi nereden alabilirsin: noter mi, sulh hukuk mahkemesi mi?
Yasal mirasçılar için belgeyi hem noterlikten hem sulh mahkemesinden alabilirsin. Noterlik Kanunu md. 71/A, mirasçılık belgesi verilmesini noterlerin yapabileceği işlemler arasında sayar. Pratikte iki yol arasındaki fark, kimin hangi yoldan başvurabildiği ve işin yargılama gerektirip gerektirmediğidir.
| Durum | Hangi yol? |
|---|---|
| Mirasçılık durumu nüfus kayıtlarından belli, yargılama gerekmiyor | Noter ya da sulh mahkemesi |
| Belgenin verilmesi yargılama gerektiriyor | Noter veremez, sulh mahkemesi |
| Nüfus kayıtları mirasçılık belgesi için yeterli değil | Noter veremez, sulh mahkemesi |
| Belgeyi yabancı uyruklu kişi talep ediyor | Noter veremez, sulh mahkemesi |
Son üç satır Noterlik Kanunu md. 71/B'ye dayanır: mirasçılık belgesi verilmesi yargılamayı gerektiriyorsa, nüfus kayıtları bu belge için yeterli değilse ya da belge yabancılar tarafından talep ediliyorsa noterler belgeyi veremez.
Atanmış mirasçı ya da vasiyet alacaklısıysan belge nasıl alınır?
Vasiyetle mirasçı atanmış ya da vasiyet alacaklısı olarak yazılmışsan belgeyi sulh mahkemesinden alırsın. TMK md. 598/2'ye göre mirasçı atamaya veya vasiyete ilişkin ölüme bağlı tasarrufa, mirasçılar veya başka vasiyet alacaklıları tarafından kendilerine bildirilmesinden başlayarak bir ay içinde itiraz edilmedikçe, lehine tasarrufta bulunulan kimseye sulh mahkemesince atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren bir belge verilir.
Vasiyetin nasıl yazılacağını ve geçerli olması için aranan şartları vasiyetname rehberinde anlattık.
Belgeyi almak için hangi adımları izlersin?
Önce hangi yolu kullanabileceğini belirle, sonra başvuruyu o makamda yap. Kanun aranacak belgelerin ayrıntısını yönetmeliğe bırakır; bu yüzden gideceğin noterlikten ya da sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğünden güncel evrak listesini iste.
- Durumu tart: Yargılama gerekmiyor, nüfus kayıtları yeterli ve belgeyi yabancı uyruklu biri istemiyorsa noter yolu mümkündür; vasiyet, yargılama gerektiren durum ya da kayıt eksikliği varsa sulh mahkemesine gitmen gerekir.
- Başvuru yap: Noterlikte ilgilinin yazılı veya sözlü başvurusu üzerine tutanak düzenlenir (Noterlik Kanunu md. 71/B).
- Ücreti sor: Noterlerde bu işlemin ücreti Noterlik Ücret Tarifesi'nde ayrıca gösterilir; düzenlenen kâğıtlar değerli kâğıt bedellerinden istisnadır. Tutar yıl yıl değiştiği için güncel rakamı noterlikten öğren.
- Belgeyi sakla: Banka, tapu ve vergi dairesi gibi kurumlar belgenin aslını ya da onaylı örneğini isteyebilir; birkaç örnek istemek zaman kazandırır.
Belge yanlış çıkarsa ya da sana haksızlık yapılırsa ne olur?
Noterin verdiği belgeye karşı menfaati ihlal edilenler sulh hukuk mahkemesine itiraz edebilir (Noterlik Kanunu md. 71/C). Ayrıca TMK md. 598/3'e göre mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir; ölüme bağlı tasarrufun iptaline ilişkin dava hakkı da saklıdır.
Belge mirasçı sıfatını gösterir; mirasçıların payları, saklı paylar ve mirasın paylaşımı ise ayrı kurallara bağlıdır. Payların nasıl hesaplandığını miras payı hesaplama rehberinde bulabilirsin.
Belgeyle sonraki adımlar: hesap, tapu ve vergi
Belgeyi aldıktan sonra yapacakların yakının mal varlığına göre değişir. Banka hesabındaki paraya ulaşma sürecini ölen kişinin banka hesabı rehberinde, miras nedeniyle ödenecek vergiyi veraset ve intikal vergisi rehberinde anlattık.
Mirası reddetmeyi düşünüyorsan önce süreyi ve kabul sayılan davranışları miras reddi rehberinden kontrol et; süre ve sonuç konusunda bir avukata danışmak güvenli olur.