"IBAN'ını ver, komisyon kazan" tuzağı: hesap kiralama nedir, cezası ne, hesabına yabancı para gelirse ne yapmalısın?

Hesap kiralama nedir?

Hesap kiralama, bir kişinin banka hesabını, IBAN'ını, banka kartını ya da mobil bankacılık girişini ücret karşılığında başkasının kullanımına vermesidir. İlanlar genellikle şöyle görünür:

• "Evden ek iş, deneyim gerekmez, günlük ödeme."
• "Sadece IBAN'ın yeterli, hesabına gelen paranın %3'ü senin."
• "Yeni bir banka hesabı aç, kartını ve şifreni kuryeyle gönder, ayda 10.000 ₺ kazan."
• "Kripto borsasında adına hesap aç, doğrulamayı yap, hesabı bize devret."

Hesaba gelen para çoğu zaman dolandırıcılık mağdurlarının gönderdiği paradır ya da yasa dışı bahis sitelerinin tahsilatıdır. Kiralık hesaplar, paranın gerçek sahibine giden izi koparmak için bir ara durak olarak kullanılır. Uluslararası literatürde bu rol için "para katırı" (money mule) denir.

Riskler: "sadece hesabımı verdim" savunması neden zayıf?

• Soruşturmanın ilk muhatabı sen olursun: Dolandırılan kişi şikâyet ettiğinde parayı gönderdiği IBAN ortaya çıkar. O IBAN senin adına olduğu için savcılık önce seni arar.
• Ceza sorumluluğu: Hesabını bilerek ve karşılığında para alarak kullandırmak; nitelikli dolandırıcılığa, yasa dışı bahse ya da suç gelirlerinin aklanmasına yardım veya iştirak suçlamasıyla yargılanmana yol açabilir. Karşılık aldığını gösteren mesajlar, "haberim yoktu" savunmasını zayıflatır.
• Hesap blokesi: Şüpheli işlem tespit eden banka ya da savcılık hesabına bloke koyabilir. Bloke, maaşının yattığı hesabı da kilitleyebilir.
• Bankacılıktan dışlanma: Bankalar şüpheli işlemleri Mali Suçları Araştırma Kurulu'na (MASAK) bildirir ve bu hesapları kapatabilir. Sonrasında yeni hesap açmak, kart ya da kredi almak zorlaşabilir.
• Tazminat: Dolandırılan kişiler, paranın geçtiği hesabın sahibinden paralarını hukuk yoluyla isteyebilir. Aldığın birkaç bin liralık komisyonun karşısına mağdurların toplam kaybı çıkabilir.

Kısacası hesap kiralamanın getirisi küçük ve geçici, riski ise büyük ve kalıcıdır. Kolay kazanç vaadiyle kurulan başka tuzaklar için saadet zinciri ve sahte yatırım rehberine bakabilirsin.

Hesap kiralamanın farklı kılıkları

• "Yanlışlıkla para gönderdim, geri at": Hesabına tanımadığın birinden para gelir, ardından biri arayıp yanlış gönderdiğini söyler ve parayı başka bir IBAN'a göndermeni ister. Gelen para çoğu zaman bir dolandırıcılık mağdurunundur; sen başka hesaba gönderdiğinde zincirin bir halkası olursun.
• Sahte iş ilanı: "Finans asistanı", "ödeme sorumlusu", "tahsilat elemanı" gibi unvanlarla verilen ve işin tek parçası kendi hesabından para geçirmek olan ilanlar.
• Öğrenci ve genç hedefi: Harçlığa ihtiyaç duyan öğrencilere "ek gelir" diye sunulur; ilk kez hesap açan gençler özellikle hedef alınır.
• Kripto borsası hesabı: Kimlik doğrulaması senin adına yapılmış bir borsa hesabı, yasa dışı paranın kriptoya çevrilmesi için kullanılır. Hukuki sonuç banka hesabıyla aynıdır.
• Kart ve şifre isteyen "kurye": Banka kartını, şifreni ya da SMS doğrulama kodunu kimseye vermek gerekmez; bunları isteyen hiçbir iş gerçek değildir. Kart bilgilerini hedef alan tuzaklar için kart dolandırıcılığı ve sahte SMS rehberine bak.

Hesabına tanımadığın para geldiyse ne yapmalısın?

1. Paraya dokunma: Harcama, çekme, kimsenin söylediği bir hesaba gönderme.
2. Bankanı ara: İşlemi bankanın müşteri hizmetlerine bildir ve iadenin bankanın kendi süreciyle, paranın geldiği hesaba yapılmasını iste. Başka bir IBAN'a gönderme talebini kabul etme.
3. Kayıt tut: Arama kayıtlarını, mesajları, ekran görüntülerini ve dekontu sakla.
4. Gerekirse ihbar et: Birisi seni baskıyla para göndermeye zorluyorsa ya da bir ilan üzerinden hesabın istendiyse savcılığa, polise ya da jandarmaya bildir. Bu kayıt, ileride senin iyi niyetini de gösterir.

Yanlışlıkla gelen parayı sahibine iade etmemek de hukuki sorun doğurur. Doğru yol parayı tutmak değil, iadeyi bankanın üzerinden, paranın geldiği hesaba yapmaktır.

Hesabını kullandırdıysan ya da hesabın bloke olduysa

• Erişimi hemen kes: Mobil bankacılık şifreni değiştir, kartını iptal ettir, başkasına verdiğin cihazlardaki oturumları kapattır. Bunu bankan aracılığıyla yap.
• Bankadan bilgi iste: Blokenin kim tarafından ve hangi dosya kapsamında konduğunu öğren.
• Avukata danış: Hesabından mağdur parası geçtiyse ifade vermeden önce bir avukatla görüşmek önemlidir. Barolar, maddi durumu yetersiz olanlara adli yardım hizmeti verir.
• Maaş hesabını ayır: Blokenin sürdüğü dönemde işverenine durumu bildirip maaşını başka bir hesaba yatırmayı konuşabilirsin; bu dönemin kira ve faturalarını planlamak için acil durum fonu rehberine bak.

Bu rehber genel bilgi verir; somut bir soruşturma ya da blokede bir avukattan destek almak gerekir.

Gerçek ek gelir ile tuzağı ayırt etmek

Gerçek bir iş, senden bir emek, bir ürün ya da bir hizmet ister; kimliğini ve banka hesabını değil. Şu işaretlerden biri bile varsa uzak dur:

• İşin tek parçası hesabına gelen parayı başka bir yere aktarmak.
• Kart, şifre, SMS kodu ya da mobil bankacılık girişi istenmesi.
• İşveren şirketin adı, vergi numarası ya da adresi olmaması; yazışmaların yalnızca Telegram ve WhatsApp'tan yürümesi.
• Hiçbir iş için orantısız yüksek ve hızlı ödeme vaadi.

Gerçek bir ek gelirin nasıl bütçeleneceğini merak ediyorsan düzensiz gelir ve freelance bütçe rehberine bakabilirsin.