Kapora dolandırıcılığı ve sahte dekont: İkinci el ilanlarda parayı göndermeden önce nelere bakmalı?

Kapora dolandırıcılığı nasıl yapılır?

Kapora dolandırıcılığı, gerçekte satılmayan ya da dolandırıcıya ait olmayan bir ürün, ev veya tatil evi için "yerini ayırtmak" bahanesiyle önceden para istenmesidir. Para gönderildikten sonra ilan kaldırılır, telefon kapanır.

En sık görülen senaryolar:

• Kiralık ev: Piyasanın altında kirayla verilen bir ev için "ev sahibi yurt dışında, anahtarı kargoyla göndereceğiz, önce depozito ve ilk kirayı yatır" denir. Ev hiç gösterilmez.
• Tatil evi ve villa: Gerçek bir villanın fotoğraflarıyla açılan sahte ilan ya da sahte rezervasyon sitesi, yaz için aylar önceden kapora toplar.
• İkinci el araba ve telefon: "Çok soran var, kapora gönderirsen sana ayırırım" baskısıyla, aracı ya da telefonu görmeden para istenir.
• Evcil hayvan ve eşya kargosu: Uzak şehirden satılan ürün için önce kapora, sonra "kargo sigortası", "kafes ücreti" gibi yeni ödemeler istenir.

Ortak işaretler hep aynıdır: piyasanın belirgin biçimde altında fiyat, acele ettirme, yüz yüze görüşmeden kaçınma ve parayı ilan sahibinden farklı bir isme göndermeni isteme.

Üçgen dolandırıcılık nedir? İkinci el araçta en pahalı tuzak

Üçgen dolandırıcılık, dolandırıcının gerçek bir satıcı ile gerçek bir alıcıyı birbirinden habersiz biçimde eşleştirip parayı kendi üzerine çekmesidir. Çoğunlukla ikinci el araç ve değerli eşya satışında görülür.

1. Dolandırıcı, gerçek bir satıcının aracına alıcı gibi talip olur.
2. Aynı aracın fotoğraflarıyla, daha düşük fiyata ikinci bir ilan açar ve gerçek bir alıcı bulur.
3. Alıcıya "parayı yakınımın hesabına yatır, noterde akrabam gibi davran, fiyatı da düşük söyle" der; gönderilen hesap çoğu zaman gerçek satıcının ya da kiralanmış bir hesaptır.
4. Para el değiştirdikten sonra ya satıcıdan "fazla yatan farkı" ister ya da alıcıyla satıcı arasında kimin kime borçlu olduğu belirsiz bir anlaşmazlık bırakıp ortadan kaybolur.

Kendini korumanın yolu: aracı ruhsat sahibinin kendisiyle görüş, parayı yalnızca ruhsattaki isme ve noterde, satış anında öde. "Noterde başka fiyat söyle" ya da "araya yakınımı koyuyorum" diyen herkesi dolandırıcı kabul et. Noterde satış bedelini güvenli ödeme sistemiyle ödemek, paranın satış tamamlanınca satıcıya geçmesini sağlar. Diğer masrafları ikinci el araba alırken masraflar rehberinde anlattık.

Sahte dekont nasıl anlaşılır? Satıcıların tuzağı

Sahte dekont dolandırıcılığında alıcı, para göndermiş gibi görünen bir dekont ya da banka SMS'i gösterir ama para hesabına hiç geçmez. Satıcı dekonta güvenip ürünü teslim eder ya da kargoya verir.

Dekontlar kolayca taklit edilir; ayrıca ileri tarihli ya da sonradan iptal edilen bir transferin gerçek dekontu da gösterilebilir. Bu yüzden tek bir kural yeterlidir: parayı dekonttan değil, kendi mobil bankacılık uygulamandaki hesap hareketlerinden kontrol et. FAST sınırının altındaki tutarlar birkaç saniye içinde, gece ve hafta sonu dahil hesaba geçer; "EFT saatini kaçırdım, yarın düşer" diyen alıcıya ürünü para gelmeden verme.

Bir başka varyasyon "fazla ödeme" tuzağıdır: Alıcı yanlışlıkla fazla gönderdiğini söyleyip farkı iade etmeni ister. Hesabına gerçekten fazla para geldiyse bile iadeyi yalnızca gönderen hesaba, bankan üzerinden yap; başka bir IBAN'a gönderme. Bu tür paraların kaynağı başka bir dolandırıcılık mağduru olabilir (hesap kiralama tuzağı).

"Parayı almak için kart bilgilerini gir" mesajı neden sahtedir?

Para almak için hiçbir zaman kart numarası, son kullanma tarihi, CVV ya da SMS doğrulama kodu gerekmez. Para almak için yalnızca IBAN'ın ve adın yeterlidir.

Dolandırıcı alıcı, satıcıya "ödemeyi sitenin güvenli ödeme sistemiyle yaptım, paranı almak için bu bağlantıya kart bilgilerini gir" diye bir bağlantı gönderir. Sayfa ilan sitesinin ya da bir kargo firmasının görünümündedir; girilen kart bilgileri ve SMS kodu ise kartından harcama yapmak için kullanılır. İlan sitesinin güvenli ödeme işlemleri yalnızca sitenin kendi uygulaması içinden yürür; site dışına taşınan sohbet ve bağlantılar başlı başına uyarı işaretidir. Kartın bu yolla kullanıldıysa ne yapacağını kart dolandırıcılığı ve sahte SMS rehberinde anlattık.

Parayı göndermeden önce 7 kontrol

1. Görmeden ödeme yapma: Evi, aracı ya da ürünü yerinde ya da canlı görüntülü görüşmede gör.
2. İsim eşleşmesi: Parayı gönderdiğin hesabın sahibi, ilan sahibi ve tapu ya da ruhsat sahibiyle aynı kişi olsun. Mobil bankacılıkta IBAN'ı yazdığında çıkan ismi kontrol et.
3. Fiyatı karşılaştır: Aynı özellikteki ilanların belirgin biçimde altındaki fiyat, en sık görülen yemdir.
4. Platformun içinde kal: Mesajlaşmayı ve ödemeyi ilan sitesinin kendi sistemi içinde tut.
5. Kaporayı belgele: Kapora vereceksen tutarı, neyin karşılığı olduğunu ve iade şartlarını yazılı bir belgeye ya da mesaja yazdır; açıklamaya "kapora" ve ilanın numarasını yaz.
6. Acele ettirmeye direnme: "Bir saat içinde göndermezsen başkasına veriyorum" baskısı, düşünmeni engellemek içindir.
7. Kiralık evde: Kira ve depozitoyu ancak evi gördükten ve sözleşmeyi imzaladıktan sonra öde (kira depozitosu).

Kapora geri alınır mı?

Gerçek bir satıcıyla yapılan alışverişte kapora, kanunda "bağlanma parası" olarak geçer ve aksi kararlaştırılmadıkça cayma parası değil, sözleşmenin yapıldığının kanıtıdır; alışveriş tamamlanınca bedelden düşülür.

Taraflar kaporayı açıkça cayma parası olarak kararlaştırdıysa durum değişir: Bu durumda her iki taraf da sözleşmeden cayabilir; parayı veren cayarsa verdiğini kaybeder, parayı alan cayarsa iki katını geri verir. Bu yüzden kapora verirken "cayma" şartının yazıyla belirtilip belirtilmediği önemlidir.

Karşı taraf dolandırıcıysa durum bir sözleşme anlaşmazlığı değil suçtur. Para geri alınabiliyorsa bu, ceza soruşturması ve paranın gittiği hesabın tespitiyle olur; aşağıdaki adımları hemen uygula.

Dolandırıldıysan ilk yapılacaklar

Dolandırıldığını anladığın anda önce bankanı ara, sonra suç duyurusunda bulun; ne kadar erken davranırsan paranın karşı hesapta durma ihtimali o kadar yüksektir.

1. Bankanı ara: İşlemin dolandırıcılık olduğunu bildir, karşı bankaya bildirim yapılmasını iste. Kart bilgilerini girdiysen kartı hemen kullanıma kapattır.
2. Kanıtları topla: İlanın ekran görüntüsü ve numarası, mesajlar, arama kayıtları, IBAN ve dekont. İlan kaldırılmadan görüntüsünü al.
3. Suç duyurusunda bulun: Cumhuriyet Başsavcılığına, polise ya da jandarmaya başvur. Dolandırıcılık Türk Ceza Kanunu'na göre 1 ile 5 yıl hapis gerektirir; bilişim sistemleri ya da bankalar araç olarak kullanıldığında nitelikli dolandırıcılık sayılır ve ceza 3 ile 10 yıl hapse çıkar.
4. İlan sitesine bildir: İlanı ve kullanıcıyı şikâyet et; başka mağdurların önüne geçer.

Parayı yanlışlıkla bir hesaba gönderdiysen ama dolandırıcılık yoksa süreç farklıdır; o durumu yanlış IBAN'a para gönderme rehberinde anlattık.