Borç kapatma yöntemleri: kartopu mu, çığ mı? Birden fazla borç hangi sırayla ödenir?

Neden sıra önemli?

Üç kartı, bir KMH'si ve bir ihtiyaç kredisi olan biri çoğu zaman eline geçen parayı hepsine biraz biraz dağıtır. Bu, her ay bir şey ödüyormuş gibi hissettirir ama hiçbir borç kapanmaz; faiz ise her borçta işlemeye devam eder. Borç sayısı azalmadıkça takip edilecek son ödeme günü, hatırlatma ve stres de azalmaz.

İki bilinen yöntem aynı temel kurala dayanır: her borcun asgari ödemesini ya da taksitini mutlaka öde, bütçende borca ayırdığın paranın kalanını tek bir hedef borca yığ. O borç kapanınca onun için ödediğin tutar da bir sonraki hedefe eklenir. Yöntemleri ayıran tek şey, hedef borcun nasıl seçildiğidir.

Borç kartopu yöntemi: en küçük borçtan başla

Borçlarını faiz oranına bakmadan kalan tutara göre küçükten büyüğe sıralarsın. Artan parayı en küçük borca yatırırsın. Küçük borç kısa sürede kapanır, onun için ödediğin tutar bir sonrakine eklenir ve ödeme tutarın yuvarlanan bir kartopu gibi büyür.

• Artısı: İlk borç çok çabuk kapanır. Borç listesinin kısaldığını görmek motivasyon verir; birçok kişi için planı bırakmamak, birkaç yüz liralık faiz farkından daha önemlidir.
• Eksisi: Yüksek faizli büyük bir borç sırada beklerken faiz işlemeye devam eder; toplamda biraz daha fazla faiz ödersin.

Borç çığı yöntemi: en yüksek faizden başla

Borçlarını faiz oranına göre yüksekten düşüğe sıralarsın. Artan parayı en pahalı borca yatırırsın. Kredi kartı ve KMH gibi yüksek faizli borçlar genellikle önce gelir; faizsiz bir aile borcu ya da düşük oranlı bir kredi sona kalır.

• Artısı: Matematiksel olarak en az faizi bu yöntemle ödersin.
• Eksisi: En pahalı borç aynı zamanda büyükse ilk "kapandı" anı aylar sürebilir; motivasyon düşerse plan yarıda kalabilir.

Oranları karşılaştırırken sözleşmedeki nominal faize değil, vergiler ve masraflar dahil maliyete bak (efektif ve nominal faiz farkı).

Örnek hesap: aynı borç, iki farklı sıra

Toplam 60.000 ₺ borcu olan ve her ay borçlara 8.000 ₺ ayırabilen birini düşünelim. Oranlar aylık ve yalnızca örnektir; asgari ödemeler kolaylık için sabit alınmıştır.

Asgariler toplamı 4.500 ₺'dir; her ay kalan 3.500 ₺ hedef borca gider.

• Kartopu: Sıra kredi, KMH, kart. İhtiyaç kredisi 2. ayda kapanır, KMH 5. ayda, kart 9. ayda. Toplam faiz yaklaşık 11.000 ₺.
• Çığ: Sıra KMH, kart, kredi. İlk borç (KMH) 4. ayda kapanır, tüm borçlar yine 9. ayda biter. Toplam faiz yaklaşık 10.600 ₺.

Fark bu örnekte 400 ₺ civarındadır. Asıl kazanç yöntemlerin kendisinden gelir: aynı 8.000 ₺ her borca rastgele dağıtılsaydı borçlar çok daha uzun sürer ve faiz belirgin şekilde artardı. Oranlar arasındaki fark büyüdükçe ve borç tutarları arttıkça çığ yönteminin avantajı da büyür.

Hangi yöntemi seçmeli?

• Daha önce borç planı yapıp yarıda bıraktıysan kartopu ile başla. Erken gelen küçük zafer planı sürdürmeyi kolaylaştırır.
• Faiz oranları arasında büyük fark varsa ya da disiplinli olduğunu biliyorsan çığ yöntemini seç.
• Karma yol: Birkaç ayda kapanacak çok küçük bir borç varsa önce onu kapat, sonra çığ sırasına geç.

Hangi yöntemi seçersen seç, belirleyici olan her ay aynı tutarı ayırmak ve kapanan borcun taksitini harcamaya değil sıradaki borca aktarmaktır. Borçların ne zaman biteceğini ay ay görmek için borç bitiş tarihi rehberine bakabilirsin.

Asgari ödeme tuzağı ve borç sarmalı

Kredi kartında yalnızca asgari tutarı ödemek gecikme sayılmaz ama kalan borca akdi faiz işler ve ertesi ay yeni harcamalarla birlikte borç büyür. Bir kartın borcunu diğer karttan nakit avansla ödemek ise borcu kapatmaz, yalnızca daha pahalı bir yere taşır (nakit avansın maliyeti). Şu işaretlerden biri varsa borç sarmalının içindesin demektir:

• Kart borcu her ay asgari ödemene rağmen artıyor.
• Maaş yatar yatmaz KMH'yi kapatıyor, birkaç gün sonra yeniden eksiye düşüyorsun (KMH nasıl takip edilir).
• Bir borcu ödemek için başka bir borç kullanıyorsun.

Bu durumda ilk adım yeni borç eklemeyi durdurmaktır: borç kapatma planı sürerken kartı günlük harcamada kullanma, kartopu ya da çığ planına borca eklenmeyen bir bütçeyle başla (aylık bütçe nasıl yapılır).

Borç yapılandırma ve borç transferi ne zaman mantıklı?

Bankalar kredi kartı ve KMH borcunu taksitli bir krediye çevirmeyi teklif edebilir. Bu, faiz oranı gerçekten düşüyorsa ve aylık taksit bütçene sığıyorsa işe yarar; birden fazla borcu tek bir ödeme gününe indirmek takibi de kolaylaştırır. Karar vermeden önce şunlara bak:

1. Yeni kredinin toplam geri ödemesi, mevcut borçların planlı kapanışından daha mı az?
2. Vade uzadığı için düşük taksit sana daha fazla toplam faiz ödetiyor mu?
3. Yapılandırmadan sonra kartın limiti açılıp yeniden harcamaya dönme riski var mı?

Yapılandırma ve gecikmeler kredi notuna da yansıyabilir; ödeme düzeninin kredi notunu nasıl etkilediği için Findeks kredi notu rehberine bakabilirsin.

Önce borç mu, acil durum fonu mu?

Tüm parayı borca yığıp hiç yedek bırakmamak, ilk beklenmedik masrafta yeniden karta yüklenmek demektir. Pratik bir denge: önce birkaç haftalık zorunlu gideri karşılayacak küçük bir tampon ayır, sonra yüksek faizli borçlara odaklan, borçlar kapandıkça tamponu tam bir acil durum fonuna büyüt.