BütçoBrüt faiz nasıl hesaplanır?
Vadeli mevduatta ilan edilen oran yıllık brüt orandır. Paran yıl boyunca değil, vade süresince faiz kazandığı için hesap gün üzerinden yapılır. Türk lirası mevduatta yıl genellikle 365 gün sayılır:
brüt faiz = anapara × yıllık faiz oranı × vade (gün) ÷ 365
Örnek: 100.000 ₺'yi yıllık %40 brüt faizle 32 günlüğüne yatırdın. 100.000 × 0,40 × 32 ÷ 365 ≈ 3.506,85 ₺ brüt faiz eder.
Stopaj nedir, net faiz nasıl bulunur?
Stopaj, mevduat faizinden kaynakta kesilen vergidir. Banka kesintiyi kendisi yapar ve hesabına yalnızca net tutarı yatırır; ayrıca beyanname vermen gerekmez. Oran vadeye, para birimine ve döneme göre değişir ve zaman zaman güncellenir; güncel oranı bankanın uygulamasında vadeli hesap açarken görürsün.
net faiz = brüt faiz × (1 − stopaj oranı)
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Brüt faiz (32 gün, %40) | 3.506,85 ₺ |
| Stopaj (örnek %15) | −526,03 ₺ |
| Net faiz | 2.980,82 ₺ |
Tablodaki stopaj oranı hesabı göstermek için seçilmiş bir örnektir; kendi hesabında bankanın uyguladığı oranı kullan.
Vadeyi yenilemenin bileşik etkisi
32 günlük vadeyi her seferinde faiziyle birlikte yenilersen, bir sonraki dönemde faizin faizini de kazanırsın. Bu yüzden yıl sonundaki getirin, net oranın basit toplamından yüksek çıkar:
yıllık net getiri ≈ (1 + dönemlik net getiri)^(365 ÷ vade günü) − 1
Yukarıdaki örnekte dönemlik net getiri yaklaşık %2,98'dir. Yenilemeden bir yıl bekleseydin net getirin yaklaşık %34 olurdu; her 32 günde faiziyle yenilediğinde yaklaşık %39,8'e çıkar. Aynı mantık kredilerde de işler (efektif ve nominal faiz farkı).
Bu hesap, oranın yıl boyunca aynı kaldığını varsayar. Gerçekte her yenilemede bankanın o günkü oranı uygulanır; oranlar düşerse getirin de düşer.
Hoş geldin faizi ve vade bozma
- Hoş geldin faizi: Bankalar yeni müşteriye ya da bankaya yeni gelen paraya ilk vade için daha yüksek oran verebilir. Bu oran genellikle yalnızca ilk dönem içindir; vade yenilendiğinde standart orana dönülür. Karşılaştırmayı ilk ayın oranıyla değil, sonraki dönemlerin oranıyla yap.
- Tutar ve vade dilimleri: Aynı bankada oran, yatırdığın tutara ve vade gününe göre değişebilir.
- Vadeyi bozmak: Parayı vade dolmadan çekersen o dönemin faizini çoğu zaman kaybedersin. Paraya ne zaman ihtiyaç duyacağını bilmiyorsan uzun vadeye kilitlemek yerine kısa vadeyi tercih etmek daha esnektir (acil durum fonu nerede tutulur).
Reel getiri: enflasyonun üstünde kaldın mı?
Net faiz getirin enflasyonun altındaysa, hesabındaki lira sayısı artsa bile paranın alım gücü azalmıştır. Gerçek kazancı görmek için net getiriyi aynı dönemin enflasyonuyla karşılaştır:
reel getiri = (1 + net getiri) ÷ (1 + enflasyon oranı) − 1
Örnek: yıllık net getirin %39,8, aynı dönemde enflasyon %35 olsun. 1,398 ÷ 1,35 − 1 ≈ %3,6 reel getiri eder. Vadeyi yenilemeyip %34 net getiriyle kalsaydın reel getirin yaklaşık %−0,7 olurdu. Aynı hesabı maaşın için de yapabilirsin (reel maaş artışı hesaplama).
Sık yapılan hata: brüt oranı net sanmak
Reklamlarda ve karşılaştırma sitelerinde gördüğün oran brüttür. Brüt oranla yaptığın hesap, eline geçecek tutarı stopaj oranı kadar fazla gösterir. İki bankayı karşılaştırırken ikisinin de net getirisini aynı vade ve aynı tutar için hesapla; banka uygulamalarının çoğu vade sonunda yatacak net tutarı hesap açmadan önce gösterir.