BütçoNominal zam ile reel zam arasındaki fark
Bordronda gördüğün artış nominal zamdır: maaşın kaç liradan kaç liraya çıktığını söyler. Reel zam ise bu yeni maaşla eskisine göre ne kadar daha fazla (ya da daha az) şey alabildiğini gösterir. Fiyatlar maaşından hızlı arttıysa, zam almış olsan bile reel olarak kayıptasın.
Reel maaş artışı nasıl hesaplanır?
İki oranı birbirinden çıkarmak yaklaşık bir sonuç verir, ama enflasyon yüksek olduğunda yanıltır. Doğru hesap bölme ile yapılır:
reel artış = (1 + zam oranı) ÷ (1 + enflasyon oranı) − 1
| Zam | Enflasyon | Basit fark | Reel artış |
|---|---|---|---|
| %30 | %35 | −5 puan | %−3,7 |
| %45 | %35 | +10 puan | %7,4 |
| %20 | %20 | 0 puan | %0 |
Tablodaki oranlar hesabı göstermek için seçilmiş örneklerdir. Kendi hesabında son zammından bu yana geçen dönemin gerçek enflasyonunu kullan.
Alım gücü: yeni maaşın eski parayla kaç lira eder?
Aynı hesabı tutar üzerinden de yapabilirsin. Yeni maaşı dönemin enflasyonuna bölmek, onu bir yıl önceki fiyatlarla ifade eder:
bugünkü maaşın eski fiyatlarla karşılığı = yeni maaş ÷ (1 + enflasyon oranı)
Örnek: maaşın 40.000 ₺'den 52.000 ₺'ye çıktı (%30 zam), aynı dönemde enflasyon %35 oldu. 52.000 ÷ 1,35 ≈ 38.500 ₺. Yani yeni maaşın, bir yıl önceki fiyatlarla 40.000 ₺ değil yaklaşık 38.500 ₺ değerinde; ayda yaklaşık 1.500 ₺'lik alım gücü kaybı.
Enflasyonu yakalamak için gereken maaşı bulmak için de tersini yaparsın: 40.000 × 1,35 = 54.000 ₺.
Hangi enflasyon oranını kullanmalısın?
Karşılaştırma yapılacak dönem, iki zam arasındaki süredir. Yılda bir zam alıyorsan TÜİK'in açıkladığı yıllık TÜFE (bir önceki yılın aynı ayına göre değişim) uygundur. Yılda iki zam alıyorsan, son zammını o altı ayın enflasyonuyla karşılaştır; yıllık oranla karşılaştırmak zammını olduğundan kötü gösterir.
Kira artışında kullanılan TÜFE oniki aylık ortalaması farklı bir göstergedir (kira artış oranı nasıl hesaplanır); maaş karşılaştırmasında yıllık değişim oranı daha doğru sonuç verir.
Kişisel enflasyonun neden farklı olabilir?
Resmi enflasyon, ortalama bir hanenin harcama sepetine göre hesaplanır. Gelirinin büyük kısmı kiraya, gıdaya ya da ulaşıma gidiyorsa ve bu kalemler ortalamadan hızlı arttıysa, kendi enflasyonun resmi rakamdan yüksek olabilir. Tersine, evi kendine ait biri için daha düşük olabilir.
Kendi enflasyonunu kabaca görmek için geçen yılın ve bu yılın aynı ayındaki harcamalarını kategori kategori karşılaştırabilirsin. Bunun için düzenli harcama takibi gerekir.
Sık yapılan hata: brüt ile net maaşı karıştırmak
Zam oranı çoğu zaman brüt maaş üzerinden duyurulur. Oysa eline geçen net maaş, yıl içinde vergi dilimi değiştikçe aydan aya değişebilir. Alım gücünü hesaplarken aynı türde iki rakamı karşılaştır: ya iki brütü ya da aynı ayın iki netini. Yıl başındaki net maaşı yıl sonundaki netle karşılaştırmak, vergi etkisini zam sanmana yol açabilir.