Zam isterken net mi brüt mü söylemeliyim?

Türkiye'de çalışanlar çoğunlukla net maaş üzerinden konuşur, ama şirketler bütçeyi brüt üzerinden yapar. Hangisini söylediğini açıkça belirt ve teklif gelince net karşılığını sor; aynı yüzde vergi dilimine göre nette farklı bir artış yaratabilir.

Yüzde kaç zam istenir?

Sabit bir oran yoktur. Önce son zammından bu yana enflasyonun erittiği kısmı hesapla, üzerine piyasa farkını ve artan sorumluluğunun karşılığını ekle. Pazarlık payı için hedefinin biraz üzerinden başlayabilirsin.

Zam ne zaman istenir?

Şirketin yeni yıl bütçesini belirlemeden önce, çoğu şirkette sonbaharda istemek en etkilisidir. Büyük bir başarının ardından ya da sorumlulukların arttığında da iyi bir zamandır.

Zam talebim reddedilirse ne yapmalıyım?

Hangi hedefleri tutturman gerektiğini ve ne zaman yeniden konuşacağınızı sor, bunu e-postayla yazılı hale getir. Yol haritası yoksa ve maaşın piyasanın altındaysa, yeni iş kesinleşmeden istifa etmeden alternatifleri araştır.

Maaş zammı nasıl istenir? Zam görüşmesine hazırlık ve doğru rakamı bulmak

Maaş zammı istemek için en doğru zaman ne zaman?

Zam istemek için en doğru zaman, şirketin yeni yıl bütçesini ve zam oranlarını belirlemeden önceki dönemdir; takvim yılıyla çalışan birçok şirkette bu, sonbahar aylarına denk gelir. Ocakta açıklanan zam oranı çoğu zaman ekim ve kasımda konuşulur; aralıkta istediğinde bütçe çoktan kapanmış olabilir.

Bunun dışında iyi anlar şunlardır: büyük bir projeyi başarıyla bitirdiğinde, sorumlulukların resmen arttığında (ekip yönetmeye başladın, ayrılan birinin işini devraldın), performans değerlendirmesinde ve piyasada maaşının belirgin biçimde geride kaldığını gördüğünde. Şirketin zor bir dönemden geçtiği, işten çıkarmaların konuşulduğu haftalar ise genellikle kötü zamandır.

Yüzde kaç zam istemelisin? Rakamı bulmak

İsteyeceğin rakam üç parçadan oluşur: son zammından bu yana enflasyonun erittiği alım gücünü geri getiren kısım, maaşını piyasa düzeyine taşıyan fark ve artan sorumluluğunun ya da başarının karşılığı. Önce alım gücünü korumak için gereken maaşı hesapla:

alım gücünü koruyan maaş = mevcut maaş × (1 + son zamdan bu yana enflasyon)

Örnek: net maaşın 40.000 ₺, son zammından bu yana enflasyon %30 olsun. Alım gücünü korumak için 40.000 × 1,30 = 52.000 ₺ gerekir. Benzer pozisyon için piyasa düzeyinin 55.000 ₺ civarında olduğunu gördüysen ve bu yıl ekip yönetmeye başladıysan, 58.000 ₺ savunulabilir bir hedeftir. Görüşmede pazarlık payı bırakmak için hedefin biraz üzerinden, örneğin 60.000 ₺'den başlayabilirsin. Rakamlar örnektir.

Enflasyon kaybını doğru hesaplamak için reel maaş artışı hesaplama rehberine bak. Görüşmede konuştuğun rakamın net mi brüt mü olduğunu mutlaka netleştir; aynı yüzde, vergi dilimine göre netinde farklı bir artış yaratabilir (brüt ve net maaş farkı).

Piyasa maaşını nasıl öğrenirsin?

Piyasa maaşını öğrenmenin en güvenilir yolu birkaç kaynağı birlikte kullanmaktır: maaş aralığı yazan iş ilanları, sektördeki maaş anketleri, işe alım uzmanlarıyla yaptığın görüşmeler ve güvendiğin meslektaşların. Tek bir kaynağa dayanan rakam yanıltabilir; şehir, şirket büyüklüğü ve deneyim yılı maaşı belirgin biçimde değiştirir.

Bulduğun rakamları bir aralık olarak yaz (örneğin 50.000 ile 60.000 ₺ arası) ve kendini bu aralığın neresinde gördüğünü gerekçeleriyle belirle. Başka bir şirketten somut bir teklif almak en güçlü veridir, ama yalnızca gerçekten gitmeye hazırsan masaya koy.

Zam görüşmesine nasıl hazırlanılır?

Başarı listesi çıkar. Son bir yılda yaptıklarını mümkünse rakamla yaz: "Müşteri şikâyetlerini %30 azalttım", "Yeni sistemi 3 ayda devreye aldım".
Sorumluluk değişimini göster. İşe girdiğindeki görev tanımınla bugün yaptıklarını yan yana koy.
Hedef rakamını ve alt sınırını belirle. Kabul edebileceğin en düşük rakamı görüşmeden önce bil.
Toplantıyı ayrıca iste. Zammı koridorda değil, yöneticinden "maaşımı konuşmak için 30 dakika" isteyerek planlanmış bir görüşmede konuş.
Olası itirazlara cevap hazırla. "Bütçe yok" dendiğinde ne önereceğini (tarih, yan hak, unvan) önceden düşün.

Görüşmede ne söylemeli, ne söylememeli?

Görüşmede şirkete kattığın değeri ve piyasa verisini anlat; kişisel masraflarını gerekçe gösterme. "Kiram arttı" yöneticinin çözebileceği bir sorun değildir, "Sorumluluğum arttı ve piyasada bu pozisyonun karşılığı şu aralıkta" ise somut bir gerekçedir.

Söyle: "Son bir yılda şu sonuçları aldım; sorumluluklarım da şu şekilde arttı. Bunu göz önüne alarak net maaşımın 60.000 ₺'ye çıkmasını istiyorum."
Söyle: "Bu rakama ulaşmak için benden neler beklendiğini konuşabilir miyiz?"
Söyleme: Arkadaşının ne kazandığını, başka biriyle kıyaslamayı ya da gerçekten gitmeye hazır değilken "zam yoksa ayrılırım" tehdidini.

Rakamı söyledikten sonra sus ve cevabı bekle. Hemen kendi rakamını aşağı çekmek, pazarlığı kendinle yapmak demektir.

Zam yerine başka ne istenebilir?

Maaş bütçesi gerçekten kısıtlıysa, yan haklar zammın bir kısmını telafi edebilir: yemek kartı ya da yemek tutarının artırılması, yol desteği, özel sağlık sigortası, eğitim ve sertifika desteği, uzaktan çalışma günü, ek izin günü, prim ya da yeni bir unvan. Yemek ve yol yardımının belli bir tutarı, kart ya da servis gibi belirli yollarla verildiğinde gelir vergisinden istisna olduğu için, aynı maliyetle bunlar maaştaki bir artıştan daha fazla nete dönüşebilir; güncel istisna tutarlarını muhasebe ya da insan kaynakları biriminden öğren.

Uzaktan çalışma günü de dolaylı bir zamdır: haftada iki gün evden çalışmak yol, öğle yemeği ve kahve masrafını azaltır. Bu tasarrufu ay sonunda hesaplayıp teklifini değerlendir.

Cevap hayır olursa ne yapmalı?

Cevap hayır olursa, neyin değişmesi gerektiğini ve ne zaman yeniden konuşacağınızı açıkça sor ve bunu yazılı hale getir; örneğin görüşmeden sonra kısa bir e-postayla "Konuştuğumuz hedefleri tamamladığımda mart ayında maaşımı yeniden değerlendireceğiz" diye özetle. Belirsiz bir "ileride bakarız", çoğu zaman hiç bakılmayacağı anlamına gelir.

Maaşın piyasanın belirgin biçimde altındaysa ve şirket bir yol haritası sunmuyorsa iş aramak makul bir seçenektir; ama istifayı yeni iş kesinleşmeden verme. İş değiştirirken birkaç aylık geçiş dönemini karşılayacak bir acil durum fonu pazarlık gücünü de artırır.