BütçoBrüt maaş ile net maaş arasındaki fark
Brüt maaş, işvereninin senin için hesapladığı ve üzerinden kesintilerin yapıldığı tutardır. Net maaş ise bu kesintiler düşüldükten sonra hesabına yatan tutardır. İş görüşmesinde ve ilanlarda genellikle brüt rakam konuşulur; bordronda gördüğün "eline geçen" ise nettir.
Aradaki fark, tamamı senin cebinden çıkıp devlete ve sigortaya giden kesintilerden oluşur. İşverenin sana maliyeti ise brüt maaşın da üstündedir; çünkü işveren payı SGK primi ve işsizlik sigortası primi ayrıca işveren tarafından ödenir ve bordronda görünmez.
Bordrodan hangi kesintiler yapılır?
Bir bordroda genellikle şu kalemler brüt maaştan düşülerek nete ulaşılır:
- SGK primi (işçi payı): Emeklilik, sağlık ve diğer sigorta kollarına giden, işçinin kendi payına düşen kesinti.
- İşsizlik sigortası primi (işçi payı): İşten ayrılınca işsizlik maaşı hakkını oluşturan ayrı bir kesinti.
- Gelir vergisi: Yıl içinde biriken vergi matrahına göre artan oranlı hesaplanır.
- Damga vergisi: Maaş bordrosunun kendisi üzerinden alınan, oranı sabit ve küçük bir kesinti.
Oranlar zaman zaman değiştiği ve gelire, sektöre göre farklılaşabildiği için burada kesin bir yüzde vermek yanıltıcı olur; kendi bordronda her kalemin tutarını ayrı ayrı görürsün.
Zamlı maaş neden yılın ikinci yarısında erir?
Gelir vergisi, yıl başından beri kazandığın toplam üzerinden hesaplanan bir vergi dilimine göre artan oranlı uygulanır. Yılın başında düşük dilimde başlarsın; aylar geçtikçe kümülatif matrahın büyür ve bir noktada bir üst dilime geçersin. Dilim atladığın ay, o aydan itibaren gelir vergisi kesintin bir önceki aya göre artar; maaşın değişmese bile eline geçen tutar biraz azalır.
Bu yüzden yıl başında aldığın zam Ocak ayında tam olarak hissedilirken, aynı brüt maaşla ilerleyen aylarda net maaşın kademeli olarak biraz gerileyebilir. Bu bir hata değil, vergi sisteminin kümülatif matrah mantığıdır; bir sonraki yıl Ocak'ta matrah sıfırlanınca net maaş yeniden yükselir. Zammının gerçekte alım gücünü ne kadar artırdığını görmek için (reel maaş artışı hesaplama) rehberine bakabilirsin.
Ücretin bir kısmı neden vergiden istisna gösterilir?
Bordronda "gelir vergisi istisnası" ya da "damga vergisi istisnası" gibi bir satır görebilirsin. Kanun, asgari ücret düzeyindeki bir kısmı gelir vergisi ve damga vergisinden istisna tutar; bu istisna bordroda ayrı bir satır olarak hesaplanan vergiden düşülür. İstisna tutarı yasayla belirlenir ve zaman içinde güncellenir; bordronda bu satırın kendisini görürsün, ayrıca hesaplamana gerek kalmaz.
Prim, ikramiye ve fazla mesai bordroya nasıl yansır?
Prim ve ikramiye gibi düzenli maaşın dışında kalan ödemeler genelde bordroda ayrı bir satırda gösterilir ve aynı kesinti mantığına (SGK primi, gelir vergisi, damga vergisi) tabi olur. Bu yüzden brüt bir ikramiye, maaşınla aynı orantıda değil, o anki vergi dilimine göre kesintiye uğrar; yılın sonlarına doğru ödenen bir ikramiyenin net tutarı, aynı brüt tutarın yıl başında ödenmesine göre daha düşük çıkabilir.
Fazla mesai ücreti de ayrı bir satırdır ve hesaplama yöntemi kendi başına bir konudur (fazla mesai ücreti hesaplama). İşe başlarken ya da işten ayrılırken bordroya eklenen kıdem ve ihbar tazminatı ise farklı bir vergi rejimine tabidir (kıdem ve ihbar tazminatı hesaplama).
Bordronda dikkat etmen gereken diğer kalemler
Bordroda net maaşın altında ayrıca bir "ele geçen" ya da "banka net" satırı varsa, buradan icra ya da nafaka kesintisi gibi ek bir düşüş yapılmış olabilir (maaş haczi ve icra kesintisi). Kesintilerin toplamı bordroda kalem kalem gösterildiği için, hesabına yatan tutar beklediğinden düşükse önce bordroyu, sonra icra ya da kesinti yazısını kontrol etmek en hızlı yoldur.