BütçoBono (senet) zamanaşımı kaç yıldır?
Bonoyu düzenleyen kişiye karşı senetten doğan istemler, vadenin geldiği tarihten itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Kanun bonoyu düzenleyeni "bir poliçeyi kabul eden gibi" sorumlu tutar (TTK md. 779); poliçeyi kabul edene karşı istemler için süre üç yıldır ve vadeden başlar (md. 749/1). Bu hüküm bonolara md. 778 aracılığıyla uygulanır.
Günlük dilde "senet" denen belge çoğu zaman bonodur. Üç yıllık süre, senedin kendisinden doğan alacak içindir; aynı borcun altında yatan başka bir ilişki (ödünç, satış gibi) için genel kurallar ayrıca işler, bu rehber onu kapsamaz. Genel zamanaşımı için borç zamanaşımı kaç yıl rehberine bak.
| Kime karşı | Süre | Başlangıç |
|---|---|---|
| Bonoyu düzenleyene (borçluya) | 3 yıl | Vadenin geldiği tarih (md. 779, 749/1) |
| Hamilin cirantalara karşı istemleri | 1 yıl | Süresinde çekilen protesto tarihi; senette "gidersiz iade olunacaktır" kaydı varsa vadenin dolduğu tarih (md. 749/2) |
| Bir cirantanın diğer cirantalara karşı istemleri | 6 ay | Cirantanın senedi ödediği ya da senedin dava yoluyla kendisine karşı ileri sürüldüğü tarih (md. 749/3) |
Örnek: vadesi 15 Mart 2026 olan bonoda düzenleyene karşı üç yıllık süre, 2029 Mart ayının ortasında dolar. Son günün tam hesabı için icra dairesine ya da bir avukata danış; bu tarih yalnızca örnektir.
Zamanaşımı nasıl kesilir, kesilince ne olur?
Zamanaşımı; dava açılması, takip talebinde bulunulması, davanın ihbar edilmesi veya alacağın iflas masasına bildirilmesiyle kesilir (TTK md. 750). Kesilince süresi aynı olan yeni bir zamanaşımı işlemeye başlar (md. 751/2): üç yıllık süre baştan işler.
Kesme işlemi yalnızca kimin hakkında yapıldıysa ona karşı hüküm ifade eder (md. 751/1). Yani bonoda iki imza varsa (düzenleyen ve aval veren ya da ciranta), birine karşı yapılan takip diğerine karşı süreyi kesmez; her borçlu için ayrı işlem gerekir.
Alacaklıysan sürenin dolmasına yaklaşırken noter ihtarnamesi göndermek yeterli değildir; kanundaki kesme sebepleri arasında ihtarname sayılmamıştır. Ayrıntı için ihtarname zamanaşımını keser mi rehberine bak.
Süre dolduktan sonra ne olur?
Zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden göz önüne alamaz (TBK md. 161). Borçlu süre dolduğunu, yargılama sırasında kendisi ileri sürmelidir; ileri sürmezse süre dolmuş olsa bile dava devam edebilir.
Süre dolmuş olsa bile bonodan tamamen kurtulmuş olmayabilirsin: Düzenleyenin yükümlülüğü zamanaşımı sebebiyle düşmüş olsa da, kendisi hamilin zararına zenginleşmiş olabileceği kadar borçlu kalır (TTK md. 732/1, bonolara md. 778 ile uygulanır). Bu istemin zamanaşımı, bononun zamanaşımına uğradığı tarihi takip eden tarihten itibaren bir yıldır; zenginleşmediğini iddia eden ispat yüküne sahiptir (md. 732/4).
Bu yüzden zamanaşımı savunması ile borcun gerçekten ödenmiş olması aynı şey değildir. Ödeme yaptıysan senedi geri almak için borcu ödedim, makbuz ve senet rehberine bak.
Bono hangi şartları taşımalı? Vade yazılmazsa ne olur?
Bononun geçerli sayılması için kanunun aradığı yedi unsur vardır (TTK md. 776). Unsurlardan birini içermeyen senet, istisnalar saklı kalmak üzere bono sayılmaz (md. 777/1).
- Senet metninde "bono" ya da "emre yazılı senet" sözcüğü (Türkçe dışında bir dille yazılmışsa o dildeki karşılığı),
- Kayıtsız ve şartsız, belirli bir bedeli ödeme vaadi,
- Vade,
- Ödeme yeri,
- Kime ya da kimin emrine ödeneceği (ismi),
- Düzenlenme tarihi ve yeri,
- Düzenleyenin imzası.
Kanun üç eksikliği tamamlar: vadesi yazılmamış bono, görüldüğünde ödenmesi şart olan bono sayılır (md. 777/2). Ödeme yeri belirtilmemişse senedin düzenlendiği yer, ödeme yeri ve aynı zamanda düzenleyenin yerleşim yeri sayılır (md. 777/3); düzenlenme yeri yazılmamışsa düzenleyenin adının yanında yazılı yer düzenlendiği yer sayılır (md. 777/4). Bu durumların dışında eksik unsurlu bir senedin başka bir borç ispatı olarak değerlendirilip değerlendirilmeyeceğini somut olayda hâkim belirler.
Senede kefil olan (aval veren) kişi nasıl sorumlu olur?
Aval veren kişi, kimin için taahhüt altına girmişse aynen onun gibi sorumlu olur (TTK md. 702/1; bonolara md. 778/3 ile uygulanır). Aval, senedin üzerine "aval içindir" ya da eş anlamlı bir ifadeyle yazılır ve aval veren tarafından imzalanır (md. 701/1-2). Bonoda aval, kimin hesabına verildiğini göstermezse bonoyu düzenleyen kişi hesabına verilmiş sayılır (md. 778/4).
Aval verenin taahhüdü, teminat altına aldığı borç şekil noksanından başka bir sebeple batıl olsa da geçerlidir (md. 702/2). Aval veren senedi öderse, lehine taahhüt altına girdiği kişiye ve ona karşı sorumlu olanlara karşı senetten doğan hakları kazanır (md. 702/3). Aval ile kefaletin farkı ve riskleri için kefil olmak rehberine bak.
Senet verirken ya da alırken nelere dikkat etmeli?
- Yedi unsuru kontrol et: özellikle vade, ödeme yeri, lehtarın adı ve imza eksik kalmasın.
- Vadeyi açıkça yaz: yazılmazsa senet görüldüğünde ödenir sayılır; bu çoğu zaman istenen sonuç değildir.
- Ödeme yapınca senedi geri iste: makbuz ve senedin iadesi ya da iptali için borcu ödedim, makbuz ve senet rehberine bak.
- Alacaklıysan süreyi takip et: vadeden üç yıl dolmadan dava ya da icra takibi başlat; ödenmeyen borç için icra takibine itiraz rehberini de oku.
- Arkadaş arasında verdiysen: arkadaşa borç para vermek rehberindeki kayıt önerilerine bak.