Borcu ödedim, makbuz ve senedi geri isteyebilir miyim? Kısmi ödeme ve birden çok borçta hangi borca sayılır?

Borcu ödeyince makbuz isteyebilir miyim?

Borcu ödeyen borçlu, makbuz isteme hakkına sahiptir (Türk Borçlar Kanunu md. 103/1). Borcun tamamı ödenmişse, bu borca ilişkin borç senedinin geri verilmesini ya da iptalini de isteyebilirsin.

Kanun makbuzun biçimini ayrıca tarif etmez; bu madde dekonttan da söz etmez. Pratikte makbuzda tarihi, tutarı, hangi borca ait olduğunu ve alacaklının imzasını (ya da banka dekontunda alacaklının IBAN ve adını, açıklamada borcun adını) görmek ispat açısından işini kolaylaştırır; bu bir yasal zorunluluk değil, önerimizdir.

Borcun tamamını ödedim, senedi geri alabilir miyim?

Evet; borcun tamamı ödenmişse borç senedinin geri verilmesini ya da iptalini isteyebilirsin (md. 103/1). Borç senedi borçluya geri verilmişse borç sona ermiş sayılır (md. 104/3). Bu yüzden senedi geri almadan "tamam ödedim" demek riskli olabilir: senet alacaklıda kalırsa üçüncü kişiye geçebilir. Bonolarda senedin hukuki niteliği için bono zamanaşımı ve geçerlilik rehberine bak.

Alacaklı senedi kaybettiğini söylüyorsa, borçlunun istemi üzerine borcu ödeme sırasında senedin iptalini ve borcun sona erdiğini gösteren, resmen düzenlenmiş ya da usulüne göre onaylanmış bir belge vermek zorundadır (md. 105/1). Ödemeyi bu belge olmadan yapma.

Borcun yalnızca bir kısmını ödersem ne olur?

Kısmi ödemede borçlu, makbuz verilmesini ve ödemenin borç senedine işlenmesini isteyebilir (md. 103/2). Borcun tamamı ödenmemişse ya da senet alacaklıya başka haklar da veriyorsa, senedin geri verilmesini isteyemezsin.

Faiz veya giderleri ödemede gecikmemişsen, kısmen yaptığın ödemeyi ana borçtan düşme hakkına sahipsin ve buna aykırı anlaşma yapılamaz (md. 100/1). Alacağın bir kısmı için kefalet, rehin ya da başka bir güvence varsa, kısmi ödemeyi güvence altına alınan ya da güvencesi daha iyi olan kısma mahsup etme hakkın yoktur (md. 100/2).

Örnek (kurgusal rakamlarla): 50.000 ₺ senetli borcun 20.000 ₺'sini ödedin. Senet geri verilmez ama makbuz ve senedin arkasına ya da üzerine "20.000 ₺ ödenmiştir" şerhi isteyebilirsin; kalan 30.000 ₺ olur, faiz yoksa.

Birden çok borcum varsa ödeme hangisine sayılır?

Birden çok borcu olan borçlu, ödeme gününde bu borçlardan hangisini ödemek istediğini alacaklıya bildirebilir (md. 101/1). Bildirim yapmazsan, ödeme, sen derhâl itiraz etmedikçe, alacaklının makbuzda gösterdiği borç için yapılmış sayılır (md. 101/2).

Ne bildirim ne de makbuzda açıklık varsa, ödeme muaccel (vadesi gelmiş) borç için yapılmış sayılır; birden çok borç muaccelse borçluya karşı ilk olarak takip edilen borç için, takip yoksa vadesi ilk önce gelmiş borç için yapılmış olur (md. 102). Bu yüzden, birkaç borcu olan kişi her ödemede açıklama alanına hangi borca ait olduğunu yazmalıdır. Kendi borçlarını sıraya koymak için borç kapatma yöntemleri rehberine bak.

Çekincesiz verilen makbuzun hükmü nedir?

Faiz ya da kira bedeli gibi dönemsel edimlerden biri için alacaklı çekince belirtmeden makbuz verirse, önceki dönemlere ait edimler de ifa edilmiş sayılır (md. 104/1). Alacaklı anaparanın tamamı için makbuz vermişse faizlerini de almış olduğu kabul edilir (md. 104/2).

Bu yüzden alacaklı olarak makbuz verirken, tahsil etmediğin faiz, gecikme tutarı ya da eski dönem borcu varsa makbuza çekince koymalısın. Borçlu olarak da çekincesiz makbuzu saklamak lehinedir. Kira örneği için kira depozitosu ve kira elden ödenir mi rehberlerine de bak.

Para borçlarında hangi para birimi geçerli?

Konusu para olan borç ülke parasıyla ödenir (md. 99/1). Ülke parası dışında bir para birimiyle ödeme kararlaştırılmışsa, sözleşmede "aynen ödeme" ya da bu anlama gelen bir ifade yoksa borç, ödeme günündeki rayiç üzerinden ülke parasıyla da ödenebilir (md. 99/2). Döviz ve altın borçlarının kaydı için borç alacak takibi rehberine bak.

Ödeme yaparken pratik kontrol listesi

• Hangi borç olduğunu yaz: havale açıklamasında ve makbuzda borcun adı ya da senet tarihi olsun (md. 101-102).
• Tamamını ödüyorsan senedi iste: iade ya da iptal (md. 103/1).
• Kısmen ödüyorsan şerh iste: senede işlenmesini ve makbuzu (md. 103/2).
• Senet kaybolduysa: resmî ya da onaylı iptal belgesi iste, belgesiz ödeme yapma (md. 105).
• Belgeleri sakla: makbuz, dekont ve yazışmaları borç süresinin ötesinde de tut.