İşçi alacaklarında zamanaşımı kaç yıl? Maaş, kıdem ve yıllık izin ücreti süreleri

İşçi alacaklarında zamanaşımı kaç yıl?

İşçi alacaklarının çoğunda zamanaşımı süresi beş yıldır. Maaş (ücret) alacağı için bu süre İş Kanunu md. 32'de, yıllık izin ücreti ile dört tür tazminat için İş Kanunu ek md. 3'te yazar.

Genel borçlar hukukunda da ücret gibi dönemsel edimler için beş yıllık zamanaşımı vardır (TBK md. 147/1). Ek md. 3, bu süreyi iş sözleşmesinden kaynaklanmak kaydıyla hangi kanuna tabi olursa olsun uygular. Kanunda sayılmayan diğer alacak türleri için süre farklı olabilir; kendi alacağının türünü bilmiyorsan avukata ya da arabuluculuk bürosuna sor.

Zamanaşımı süresi ne zaman başlar?

Zamanaşımı, alacağın muaccel olmasıyla yani istenebilir hale gelmesiyle işlemeye başlar (Türk Borçlar Kanunu md. 149). Alacağın muaccel olması bir bildirime bağlıysa süre, bu bildirimin yapılabileceği günden başlar.

• Maaş: aylık ücret ödeme günü geldiğinde istenebilir hale gelir. Her ayın maaşı için süre ayrı başlar; yani 2022'nin Mart maaşı ile 2024'ün Mart maaşının süresi farklı günlerde dolar.
• Yıllık izin ücreti: iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren başlar (İş Kanunu md. 59).
• Kıdem ve ihbar tazminatı: bunlar iş sözleşmesi sona erince doğduğu için süre genellikle işten ayrıldığın günden başlar.

Örnekle: hangi alacak ne zaman zamanaşımına uğrar?

Aşağıdaki tarihler örnektir; kendi alacağın için gün sayımını bir avukata ya da arabulucuya yaptır.

Pratik kural: süreyi son güne bırakma. Arabulucuya ve dava açmaya zaman gerektiği için sürenin dolmasına en az birkaç ay kala harekete geç.

Süreyi neler durdurur veya keser?

İki ayrı etkiyi karıştırma: süre kesilirse yeniden başlar, süre durursa durduğu süre hesaba katılmaz.

• Kesilme (süre yeniden başlar): borçlu borcu ikrar eder ya da kısmen öder; alacaklı mahkemeye ya da hakeme başvurur ya da icra takibinde bulunur (TBK md. 154). Kesilmeyle birlikte yeni bir süre işlemeye başlar (md. 156). Mahkemenin yetkisizlik gibi bir nedenle davayı reddetmesi halinde, o arada süre dolmuşsa 60 günlük ek süre vardır (md. 158).
• Arabuluculuk süreci: arabuluculuk sürecinin başlamasından sona ermesine kadar geçen süre, zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesabında dikkate alınmaz (6325 sayılı Kanun md. 16/2).
• Ev hizmetlileri: hizmet ilişkisi süresince ev hizmetlilerinin işverenden olan alacakları için zamanaşımı işlemeye başlamaz, başlamışsa durur (TBK md. 153/4).

Zamanaşımı dolarsa ne olur?

Süre dolduktan sonra alacak hemen yok olmaz ama işveren zamanaşımı itirazında bulunursa alacağını dava edemezsin. Zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden göz önüne alamaz (TBK md. 161). Ayrıca zamanaşımından önceden feragat edilemez (md. 160).

Bu yüzden zamanaşımına yakın bir alacağın varsa işverenin ödeyeceğini söylemesine güvenip beklemek risklidir; alacağı kesen bir işlem (dava, icra takibi) ya da arabuluculuk süreci başlamadıkça süre işlemeye devam eder.

Süre dolmadan ne yapmalısın?

1. Alacağını yaz: hangi aylar, ne kadar, hangi tazminat. SGK hizmet dökümünü ve bordroları topla.
2. Arabulucuya başvur: işçi alacağı ve tazminatı davalarında arabulucuya başvurmak dava şartıdır (7036 sayılı Kanun md. 3). Başvurmadan açılan dava usulden reddedilir. Masraflar için arabuluculuk ücreti rehberine bak.
3. Anlaşma olmazsa dava aç: son tutanağı dava dilekçesine ekle.

Hesaplarını yapmak için kıdem ve ihbar tazminatı ve yıllık izin ücreti rehberlerine, maaşın yatmaması durumu için maaş yatmadı rehberine bak.