BütçoÜcret Garanti Fonu nedir?
Ücret Garanti Fonu, işvereni konkordato ilan eden, iflas eden, iflası ertelenen ya da hakkında aciz vesikası alınan işçilerin ödenmeyen en fazla üç aylık ücret alacağını, İşsizlik Sigortası Fonu içindeki ayrı bir fondan karşılayan düzenlemedir (4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu Ek md. 1). Başvuruları ve ödemeleri Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) yürütür.
Fonun geliri, işverenlerin yaptığı işsizlik sigortası primi ödemelerinin işveren payı toplamının yüzde birine ve bu primlerin değerlendirilmesinden gelen kazanca dayanır (Yönetmelik md. 6/1). Yani işveren borcunu ödeyemese de ücretin bu fondan karşılanabilir.
Hangi durumlarda ödenir? Hangi belgeler gerekir?
Fon, işverenin ödeme güçlüğüne düştüğü dört durumda ödeme yapar. İş sözleşmenin devam edip etmemesi fark etmez; başvurunu işveren hakkındaki karara göre belgelendirirsin (Yönetmelik md. 8):
| İşverenin durumu | İstenen belgeler |
|---|---|
| Aciz vesikası alındı | İcra dairesinden alınan aciz vesikası ya da İİK md. 105/1 uyarınca hacze kabil mal bulunmadığına ilişkin haciz tutanağı; işveren düzenlemiş işçi alacak belgesi |
| İflas etti | Mahkemece verilen iflas kararı ya da iflas kararının ilanını gösteren belge; iflas dairesi veya iflas idaresi onaylı işçi alacak belgesi |
| İflası ertelendi | İflasın ertelenmesi kararı ya da ilan belgesi; kayyım onaylı işçi alacak belgesi |
| Konkordato ilan etti | Mahkemece verilen kesin mühlet kararı ya da kesin mühlet kararının ilanını gösteren belge; konkordato komiseri onaylı işçi alacak belgesi |
Bu belgelerle İŞKUR'un il ya da ilçe birimine, mücbir sebepler dışında şahsen başvurman gerekir (md. 8).
Ne kadar ödenir?
Fon, ödeme güçlüğüne düşme tarihinden önceki ödenmeyen en fazla üç aylık temel ücrete ilişkin alacağını karşılar (Yönetmelik md. 4/e). Temel ücret, prime esas tutulan kazancın üzerinden hesaplanan net ücrettir (md. 4/g); günlük ücret alacağı da 5510 sayılı Kanun md. 82'ye göre belirlenen günlük kazanç üst sınırını aşamaz (md. 9/3).
fondan ödenecek tutar = ödenmeyen aylık net temel ücret × en fazla 3 ay
Örnek rakamlarla: net temel ücretin 25.000 ₺ ve son 4 aylık maaşın ödenmemişse, fon en fazla 3 aylık ücreti, yani 75.000 ₺'yi karşılar (günlük kazanç üst sınırının altında kaldığını varsayarak). Dördüncü aya ait 25.000 ₺ ile diğer alacakların fon kapsamı dışında kalır.
- Fazla mesai ve izin karşılıkları: SGK'ya prim bildirimi yapılmış ulusal bayram, genel tatil, hafta tatili ve ücretli izin karşılığı ücret alacakları ile fazla mesai ücretinden talep edilen aya ilişkin miktar fon kapsamında değerlendirilir (md. 9/8).
- Döviz cinsinden ücret: Ücret döviz cinsindense, ücret alacağının dönemin son günündeki TCMB efektif döviz satış kuru esas alınır (md. 9/9).
- Tazminatlar: Yönetmelik yalnızca ücret alacağını sayar; kıdem ve ihbar tazminatı bu tanımın içinde değildir.
- Elden ödeme: Maaşının bir kısmı SGK'ya bildirilmiyorsa o kısım temel ücret tanımının dışında kalır. Maaşın bir kısmı elden ödeniyorsa ne olacağını ayrıca oku.
Kimler başvurabilir? Şartlar
4447 sayılı Kanun kapsamında sigortalı olarak çalışan ve işverenin ödeme güçlüğüne düştüğü tarihten önceki son bir yıl içinde aynı işyerinde en az bir gün çalışmış olan işçiler başvurabilir (Yönetmelik md. 2 ve md. 9/2). Yönetmelik yalnızca 4447 sayılı Kanun kapsamına giren sigortalılar hakkında uygulanır; kapsama girip girmediğinden emin değilsen İŞKUR biriminden sor.
Ödeme güçlüğüne düşme tarihi, iflas, iflasın ertelenmesi ya da konkordato kararının verildiği tarihtir; aciz vesikası alınmışsa belgenin tarihidir (md. 4/d). Ödeme güçlüğünün belirlendiği ya da ücret alacağının tespit edildiği davalarda, dava açıldığı tarihle karar tarihi arasındaki süre "son bir yıl" hesabına katılmaz (md. 9/2).
Adım adım başvuru
- İşçi alacak belgesini temin et: Kurumca formatı belirlenen bu belge, ücret alacağını aylar itibarıyla gösterir. Belgeyi işveren düzenler; iflasta iflas idaresi veya masası, iflasın ertelenmesinde kayyım, konkordatoda konkordato komiseri onaylar (md. 8 ve 9/1). İşverene ulaşılamıyorsa dönem ve miktarı gösteren kesinleşmiş mahkeme kararı ya da icra müdürlüğünce düzenlenmiş ödeme emri bu belgenin yerine geçer (md. 9/1).
- Ödeme güçlüğünü belgele: Yukarıdaki tabloda işverenin durumuna uyan kararı ya da belgeyi mahkemeden veya icra dairesinden al.
- İŞKUR birimine şahsen git: İşyerinin bağlı olduğu il ya da ilçedeki İŞKUR biriminde başvuru yap (mücbir sebep hâlleri hariç).
- Ödemeyi bekle: Ücret alacağı, başvuru tarihini izleyen ayın sonuna kadar ödenir (md. 9/4). Ödemeler fon kaynaklarıyla sınırlıdır ve İŞKUR'a başvuru sırasına göre yapılır (md. 9/5).
Sınırlar, geri alma ve diğer alacakların
- Şüpheli başvurular incelenir: Aynı dönem için başka bir başvuruda ödeme yapılmışsa, işverenin ücreti ödediği bilgisi geliyorsa ya da aylık miktar önceki dönemlere göre çok fazla bildirilmişse başvuru denetim elemanlarınca incelenir (md. 9/7).
- Hatalı ödeme geri alınır: İşçinin ya da işverenin kasıt veya kusurundan kaynaklanan fazla ve yersiz ödemeler yasal faiziyle ilgililerden tahsil edilir (md. 9/11). Ödeme güçlüğüne esas karar sonradan kesinleşmiş kararla feshedilirse yapılan ödemeler yasal faiziyle işverenden tahsil edilir (md. 9/10).
- Konkordato tasdik edilirse ödeme yapılmaz: Konkordato projesinin mahkemece tasdik edilmesi hâlinde fondan ödeme yapılmaz. Konkordato talebi iflasla sonuçlanırsa aynı kişiye kesin mühlet kararı ile iflas kararı için toplamda en fazla 90 günlük ödeme yapılır (md. 9/12).
- Haciz tutanağıyla bir kez: Aynı işverenle iş ilişkisinde İİK md. 105/1 haciz tutanağına dayanılarak fondan yalnızca bir kez yararlanılır (md. 9/6).
Fonun karşılamadığı ücret ve tazminat alacakların için hakların ve süreler ayrı bir konudur: maaş yatmadıysa ne yapmalısın ve işçi alacaklarında zamanaşımı rehberlerine bak. İşten ayrılışta kıdem ve ihbar tazminatını da hesapla.