BütçoTaşeron (alt işveren) işçisi kimdir?
Bir işverenden, işyerindeki yardımcı işlerde ya da asıl işin bir bölümünde, işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece o işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren, alt işverendir. İş aldığı işveren ise asıl işverendir (4857 sayılı İş Kanunu md. 2).
Örneğin bir fabrikanın yemekhane, temizlik ya da güvenlik işini üstlenen şirketin çalışanı, o fabrikaya göre alt işveren işçisidir. SGK kaydın ve maaşın alt işverenden gelse de çalıştığın yer asıl işverenin işyeridir.
İşyerinin kendisi satılır ya da devredilirse hakların için işyeri devrinde işçi hakları rehberine bak.
Maaşımı alt işveren ödemezse asıl işverenden isteyebilir miyim?
Evet. Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak İş Kanunu'ndan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerden alt işveren ile birlikte sorumludur (4857 md. 2).
- Birlikte sorumluluk: Alacağını hem alt işverenden hem asıl işverenden isteyebilirsin; kanun ikisini birlikte sorumlu tutar.
- Kapsam: Sorumluluk "o işyeri ile ilgili" yükümlülüklerle sınırlıdır. Ücret, fazla çalışma ücreti ve yıllık izin ücreti gibi 4857'den doğan alacaklar buna örnektir.
- Süre: İşçi alacaklarında zamanaşımı için işçi alacaklarında zamanaşımı rehberine bak.
Maaş hiç yatmıyorsa izleyeceğin adımlar için maaş yatmadı rehberine de bak.
Taşeronluk her zaman geçerli midir? Muvazaa nedir?
Hayır. Asıl işveren-alt işveren ilişkisi muvazaalıysa alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılır (4857 md. 2).
| Kanunun saydığı durum (md. 2) | Sonuç |
|---|---|
| Asıl işverenin işçilerinin alt işveren tarafından işe alınarak çalıştırılmaya devam ettirilmesi ve bu yolla haklarının kısıtlanması | İlişki muvazaalı kabul edilir |
| Daha önce o işyerinde çalıştırılan kimseyle alt işveren ilişkisi kurulması | Aynı sonuç |
| Uzmanlık gerektirenler dışında asıl işin bölünerek alt işverenlere verilmesi | Kanun buna izin vermez |
Muvazaa tespiti, iş müfettişlerinin hazırladığı rapora ve gerekirse iş mahkemesinin kararına dayanır; rapora karşı işverenler otuz iş günü içinde mahkemeye itiraz edebilir ve itiraz edilmemişse ya da mahkeme tespiti onamışsa alt işverenin tescili iptal edilir (4857 md. 3). Kendi durumunun muvazaalı olup olmadığına bir avukat ya da arabulucu bakmalıdır.
Kamu kurumunda taşeron çalışıyorsam kadroya geçme hakkım var mı?
Hayır, kamu kurumunda hizmet alımı sözleşmesiyle yüklenici aracılığıyla çalışmış olmak, tek başına o kurumun kadro ya da pozisyonuna atanma hakkı vermez (4857 md. 2). Aynı hüküm, kurumun toplu iş sözleşmesi, personel kanunları ve ilgili mevzuata göre belirlenen mali hak ve sosyal yardımlardan yararlanmaya dayanak olarak da kullanılamaz.
Hizmet alımı sözleşmelerine, işe alınacak kişilerin belirlenmesi ve işten çıkarma yetkisinin kamu kurumuna bırakılması ya da daha önce aynı işyerinde çalışmış olanların çalıştırılmaya devam edilmesi yönünde hüküm konulamaz. Bu kural kamu kurumlarının ve sermayesinin en az yüzde ellisine sahip oldukları ortaklıkların işyerlerini kapsar.
Alacağım için dava açmadan önce ne yapmalıyım?
İşçi alacağı ve tazminat davalarından önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır; son tutanak olmadan açılan dava usulden reddedilir (7036 sayılı Kanun md. 3). Karşı taraf birden fazlaysa (alt işveren ve asıl işveren gibi) başvuru, bunlardan birinin yerleşim yerindeki ya da işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır (md. 3).
- Bordro, maaş dekontu, iş sözleşmesi ve hizmet dökümünü topla.
- Alacağını kalem kalem yaz: ödenmeyen maaş, fazla mesai, izin ücreti gibi.
- Alt işverene ve asıl işverene karşı arabuluculuk başvurusu yap; masraf için arabuluculuk ücreti rehberine bak.
- Anlaşma olmazsa arabulucunun düzenlediği son tutanakla iş mahkemesine git.
İş kazası ya da meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davalarında bu zorunluluk aranmaz (7036 md. 3).