İstifa edersem tazminat alır mıyım? Haklı nedenle fesih ve işsizlik maaşı

İstifa eden kıdem tazminatı alır mı?

Sıradan bir istifada hayır; kendi isteğiyle ve haklı bir neden olmadan ayrılan işçi kıdem tazminatı alamaz. Kıdem tazminatı, en az bir yıl çalışmış işçiye yalnızca kanunda sayılan ayrılış şekillerinde ödenir (1475 sayılı İş Kanunu md. 14). İşçinin kendi ayrıldığı hâllerde bunlar şunlardır:

Askerlik, emeklilik yazısı ve evlilik için ayrı rehberlerimiz var: 15 yıl 3600 gün yazısı ve evlilik nedeniyle kıdem tazminatı. Bu rehber, en çok karıştırılan yolu, yani haklı nedenle feshi anlatır.

Haklı nedenle fesih nedir, hangi durumlar sayılır?

Haklı nedenle fesih, işçinin ihbar süresini beklemeden, iş sözleşmesini hemen sona erdirmesidir ve yalnızca İş Kanunu'nun 24. maddesinde sayılan sebeplere dayanabilir. Kanun bu sebepleri üç grupta toplar:

1. Sağlık sebepleri: İşin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığı ya da yaşayışı için tehlike varsa; işveren ya da işçinin sürekli birlikte çalıştığı biri bulaşıcı ya da işçinin işiyle bağdaşmayan bir hastalığa tutulursa.
2. Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâller:
   • İşverenin sözleşme yapılırken işin esaslı noktaları hakkında yanlış bilgi vermesi,
   • İşverenin işçiye ya da ailesine onur kırıcı söz ve davranışta bulunması, cinsel tacizde bulunması, sataşması, gözdağı vermesi,
   • İşyerinde cinsel tacize uğrayan işçinin durumu bildirmesine rağmen önlem alınmaması,
   • Ücretin kanuna ya da sözleşmeye uygun hesaplanmaması veya ödenmemesi,
   • Parça başı çalışmada işverenin az iş vererek ücret farkını kapatmaması ya da çalışma koşullarının uygulanmaması.
3. Zorlayıcı sebepler: İşyerinde işin bir haftadan fazla durmasını gerektiren zorlayıcı sebepler ortaya çıkarsa.

Uygulamada en sık karşılaşılan sebepler ödenmeyen maaş, karşılığı verilmeyen fazla mesai, sigortanın eksik ya da düşük ücretten bildirilmesi ve mobbingdir. Fazla mesai ve sigorta eksikliği yargı kararlarında çoğunlukla "ücretin ödenmemesi" ya da "çalışma koşullarının uygulanmaması" kapsamında değerlendirilir; somut olayda nasıl değerlendirileceğini kesinleştirmek için bir avukata danışman iyi olur.

Maaşım ödenmiyorsa ne yapabilirim?

Maaşı ödenmeyen işçinin iki yolu vardır. Birincisi iş görmekten kaçınmaktır: ücreti ödeme gününden itibaren 20 gün içinde mücbir bir neden olmadan ödenmeyen işçi çalışmayı durdurabilir ve bu yüzden işten çıkarılamaz (İş Kanunu md. 34). İkincisi, ödenmeyen ücreti gerekçe göstererek sözleşmeyi haklı nedenle feshetmektir (md. 24/II-e).

Ödenmeyen ücret için yapılacakları ve maaşın gecikmesinde işleyen faizi maaş yatmadı, ne yapmalı rehberinde ayrıntılı anlattık. Haklı nedenle ayrılacaksan maaşın ödenmediğini gösteren banka dökümünü ve bordroları ayrılmadan önce topla.

Haklı nedenle fesih için süre var mı?

Evet; ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışlara dayanan fesih hakkı, işçinin durumu öğrendiği günden başlayarak altı iş günü içinde ve her hâlde olayın üzerinden bir yıl geçmeden kullanılmalıdır (İş Kanunu md. 26). İşverenin olaydan maddi çıkar sağladığı durumlarda bir yıllık süre uygulanmaz.

Bu süre en çok ücret sorunlarında tartışılır: maaşı her ay geciken ya da hiç ödenmeyen bir işçinin durumu, her ay yeniden ortaya çıkan, süregelen bir ihlal olarak değerlendirilebilir. Yine de aylarca bekleyip "nasılsa sürüyor" diye düşünmek yerine, karar verdiğinde vakit kaybetmeden yazılı bildirim yapmak en güvenli yoldur.

Adım adım: haklı nedenle iş sözleşmesi nasıl feshedilir?

1. Kanıt topla: Banka dökümleri, bordrolar, mesai kayıtları, işyerindeki yazışmalar ve tanık olabilecek iş arkadaşlarının isimleri. e-Devlet'teki SGK hizmet dökümünden prim günlerini ve bildirilen ücreti kontrol et.
2. Fesih bildirimini yazılı yap: Noter ihtarnamesi en güçlü yoldur. Bildirimde sebebi açıkça yaz ("ücretlerim ödenmediğinden İş Kanunu md. 24/II-e uyarınca iş sözleşmemi haklı nedenle feshediyorum" gibi). "Kendi isteğimle istifa ediyorum" yazma; bu ifade sonradan haklı nedeni kanıtlamayı zorlaştırır.
3. Ödenmeyen alacaklarını say: Bildirime ödenmeyen ücret, fazla mesai, yıllık izin ücreti ve kıdem tazminatı taleplerini ekleyebilirsin.
4. İşten çıkış kodunu kontrol et: İşveren SGK'ya çıkışı "istifa" olarak bildirirse işsizlik maaşı başvurun reddedilebilir. Yanlış kodu düzelttirmeye çalış; düzeltilmezse bunu da arabuluculukta ve davada ileri sür.
5. Arabulucuya başvur: Kıdem tazminatı ve ücret alacakları için dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunludur (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu md. 3); doğrudan dava açarsan davan usulden reddedilir. Masrafların kime ait olduğunu arabuluculuk ücreti kim öder rehberinde anlattık.

Kıdem tazminatı ve ücret alacakları için zamanaşımı beş yıldır (İş Kanunu md. 32 ve Ek md. 3). Ayrılırken sana imzalatılmak istenen bir ibranameyi okumadan imzalama (ibraname geçerli mi).

Haklı nedenle ayrılınca ihbar tazminatı alınır mı?

Hayır; ihbar tazminatı, sözleşmeyi bildirim süresine uymadan fesheden tarafın ödediği bir tazminattır. Haklı nedenle fesheden işçi ihbar süresini beklemek zorunda değildir ama işverenden ihbar tazminatı da alamaz. Buna karşılık haklı bir neden olmadan ve süreye uymadan istifa eden işçiden işveren ihbar tazminatı isteyebilir (İş Kanunu md. 17).

Yani sıradan bir istifada en azından bu süreye uymak, ayrılırken bir de borçlu çıkmanı önler.

Haklı nedenle istifa edince işsizlik maaşı alınır mı?

Evet; iş sözleşmesini İş Kanunu md. 24'teki sağlık, ahlak ve iyi niyet ya da zorlayıcı sebeplerle fesheden işçi işsizlik ödeneği alabilir (4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu md. 51). Bunun için ayrıca:

• Sözleşme bitmeden önceki son 120 gün boyunca kesintisiz prim ödenmiş olması,
• Son üç yılda en az 600 gün işsizlik sigortası primi ödenmiş olması,
• Sözleşmenin bitiminden itibaren 30 gün içinde İŞKUR'a başvurulması gerekir.

Kaç ay ve ne kadar ödeneceğini işsizlik maaşı hesaplama rehberinde bulabilirsin. Gerekçesiz istifada ise işsizlik maaşı alınmaz.

Örnek hesap: haklı nedenle ayrılan işçinin kıdem tazminatı

Kıdem tazminatı her tam çalışma yılı için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret tutarındadır; bir yıldan artan süreler oranlanarak hesaplanır. Aşağıdaki rakamlar örnektir:

Kıdem tazminatı gelir vergisinden istisnadır; yalnızca damga vergisi kesilir. Hesap, aylık ücretin dönemin kıdem tazminatı tavanını aşmadığı varsayımıyla yapılmıştır; tavanı ve giydirilmiş ücrete nelerin girdiğini kıdem tazminatı hesaplama rehberinde anlattık. Bu tutar gelene kadar geçecek aylar için bütçeni, ödeneği de hesaba katarak önceden planla.