Bütçoİşçi ölürse kıdem tazminatı ödenir mi?
Evet; işçinin ölümü kıdem tazminatını doğuran hallerden biridir ve tazminat işçinin kanuni mirasçılarına ödenir. Kanun, hizmet akdinin işçinin ölümü sebebiyle sona ermesini kıdem tazminatı ödenecek haller arasında sayar ve "işçinin ölümü halinde ... doğan tazminat tutarı, kanuni mirasçılarına ödenir" der (1475 sayılı Kanun, md. 14).
Emeklilik aylığı ya da toptan ödeme almak için ayrılan işçide kuruma başvurmuş olma şartı aranır; işçinin ölümü halinde bu şart aranmaz (aynı madde). Kıdem tazminatının genel şartlarını ve diğer ayrılış hallerini kıdem ve ihbar tazminatı rehberinde bulabilirsin.
Kıdem tazminatını kim alır, paylar nasıl bölünür?
Tazminat işçinin kanuni mirasçılarına ödenir; işveren bu parayı yalnızca eşe ya da yalnızca bir çocuğa vermek zorunda değildir. Medeni Kanun'a göre mirasçılar, mirasbırakanın ölümüyle mirası bir bütün olarak kazanır; mirasbırakanın alacaklarını doğrudan kazanırlar (4721 sayılı Kanun, md. 599). Kanun kıdem tazminatını açıkça kanuni mirasçılara bağladığı için tutar mirasçılar arasında paylaşılır.
- Mirasçı olduğunu belgele: Kimlerin mirasçı olduğunu gösteren belge mirasçılık belgesidir (veraset ilamı). Nasıl alınacağı için mirasçılık belgesi rehberine bak.
- Payları hesapla: Eş, çocuklar ve diğer mirasçıların payı kanuni miras kurallarına göre belirlenir; miras payı rehberindeki tablolardan kendi durumunu bulabilirsin.
- Mirası reddeden olursa: Mirası reddeden kişi mirasçı sayılmaz; ayrıntı için mirasın reddi rehberine bak.
İşçinin ardında vasiyetname varsa ya da mirasçılar arasında anlaşmazlık çıkarsa payların kesin dağılımını mirasçılık belgesi ve mahkeme belirler; işveren de ödemeyi bu belgeye göre yapar.
Ölen işçinin kıdem tazminatı nasıl hesaplanır?
Kıdem tazminatı, işçinin işe başladığı tarihten itibaren her geçen tam yıl için 30 günlük ücret tutarında hesaplanır; bir yıldan artan süreler için aynı oranla ödeme yapılır (1475 md. 14). Aylık ücretli bir işçide bu, kabaca bir aylık ücrete karşılık gelir.
- Hangi ücret esas alınır? Son ücret. Ücret sabit değilse (parça başı, akort, götürü ya da yüzde usulü) son bir yılda ödenen ücret, çalışılan günlere bölünerek ortalama ücret bulunur. Son bir yıl içinde zam yapıldıysa, zammın yapıldığı tarihten işten ayrılma tarihine kadar alınan ücret esas alınır.
- Neler ücrete eklenir? Ücrete ek olarak işçiye sağlanmış, para ile ölçülebilen akdî ve kanundan doğan menfaatler de hesaba katılır.
- Kıdem süresi: Aynı işverenin bir ya da değişik işyerlerinde geçen süreler birleştirilir.
Örnek (rakamlar örnektir): Aynı işyerinde 8 yıl 3 ay çalışmış, ölüm tarihindeki aylık ücreti (ek menfaatlerle birlikte) 40.000 ₺ olan bir işçi için tazminat kabaca 40.000 × 8,25 = 330.000 ₺ olur. Bu tutar brüt rakamdır; kesintiler hesaba katılmamıştır. Kendi rakamlarınla denemek için kıdem tazminatı hesaplama rehberindeki adımları kullanabilirsin.
İşveren ödemezse ne olur, süre var mı?
Kıdem tazminatının zamanaşımı süresi beş yıldır; aynı süre yıllık izin ücreti için de geçerlidir (4857 sayılı Kanun, Ek md. 3). Mirasçıların tazminat için işverene başvurması ve ödenmezse hak aramaya geç kalmaması gerekir.
- Önce işverenden iste: Mirasçılık belgesi ve hesap dökümüyle yazılı başvuru yap; yazının bir örneğini sakla.
- Ödenmezse arabulucu: Kanuna dayanan işçi alacağı ve tazminatı davalarında önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır; başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir (7036 sayılı Kanun, md. 3). Ücretini ve sürecin işleyişini arabuluculuk rehberinde bulabilirsin.
- Gecikme faizi: Kıdem tazminatı zamanında ödenmediği için açılan davanın sonunda hâkim, gecikme süresi için ödenmeyen süreye göre mevduata uygulanan en yüksek faize hükmeder (1475 md. 14).
Diğer işçilik alacaklarında süre hesabı için işçi alacaklarında zamanaşımı rehberine bak.
Başka hangi alacaklar mirasçılara geçer?
Mirasçılar, ölenin alacaklarını ölümle birlikte doğrudan kazandığı için ödenmemiş maaş gibi diğer işçilik alacakları da mirasçılara geçer (4721 md. 599). Bu rehber yalnızca kıdem tazminatını anlatır; her alacağın şartları ayrıdır.
- Yıllık izin ücreti: Kullanılmayan yıllık izin ücretinin zamanaşımı da beş yıldır (4857 Ek md. 3); ayrıntı için yıllık izin ücreti rehberine bak.
- Ödenmemiş maaş: İşveren maaşı ödemediyse ayrı bir işçilik alacağı olarak istenir.