Bütçoİş sözleşmesi yazılı olmak zorunda mı?
Kural olarak hayır: İş Kanunu md. 8'e göre iş sözleşmesi, kanunda aksi belirtilmedikçe özel bir şekle tabi değildir; ancak süresi bir yıl ve daha fazla olan iş sözleşmelerinin yazılı şekilde yapılması zorunludur. Bu belgeler damga vergisi ve her çeşit resim ve harçtan muaftır.
Belirli süreli iş sözleşmesi de kanunda, belirli süreli işlerde ya da objektif koşullara bağlı olarak işveren ile işçi arasında yazılı şekilde yapılan sözleşme olarak tanımlanır (md. 11). Süre kararlaştırılmamışsa sözleşme belirsiz süreli sayılır. Kanun metni "bir yıl ve daha fazla" süreli sözleşmeleri sayar; belirsiz süreli bir işe başlıyorsan da imzalı bir nüsha istemek, ileride koşulları kanıtlamak için en sağlıklı yoldur. Zincirleme belirli süreli sözleşmeler için zincirleme sözleşme rehberine bak.
Yazılı sözleşme yapılmadıysa işveren ne vermek zorunda?
Yazılı sözleşme yapılmayan hallerde işveren işçiye en geç iki ay içinde aşağıdakileri gösteren yazılı bir belge vermekle yükümlüdür (md. 8):
- Genel ve özel çalışma koşulları,
- Günlük ya da haftalık çalışma süresi,
- Temel ücret ve varsa ücret ekleri,
- Ücret ödeme dönemi,
- Süresi belirli ise sözleşmenin süresi,
- Fesih halinde tarafların uymak zorunda oldukları hükümler.
İş sözleşmesi iki aylık süre dolmadan sona ermişse bu bilgilerin en geç sona erme tarihinde işçiye yazılı olarak verilmesi zorunludur. Süresi bir ayı geçmeyen belirli süreli iş sözleşmelerinde bu yükümlülük uygulanmaz.
İşe girdiğin halde sigortasız çalıştırılıyorsan sigortasız çalışma ve hizmet tespit rehberine bak.
Deneme süresi en fazla ne kadar olabilir?
Sözleşmeye deneme kaydı konulduğunda deneme süresi en çok iki ay olabilir; toplu iş sözleşmeleriyle dört aya kadar uzatılabilir (md. 15).
Deneme süresi içinde taraflar iş sözleşmesini bildirim süresine gerek olmaksızın ve tazminatsız feshedebilir; işçinin çalıştığı günler için ücret ve diğer hakları saklıdır. Sözleşmede iki aydan uzun bir deneme süresi görürsen (ve işyerinde toplu iş sözleşmesi yoksa) bu kanuna uygun değildir. Deneme sürecindeki haklar için deneme süresinde işten çıkarılma rehberine bak.
Ücret nasıl ve ne zaman ödenir?
Ücret en geç ayda bir ödenir; iş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleriyle ödeme süresi bir haftaya kadar indirilebilir (md. 32). Ücret, kural olarak Türk parası ile işyerinde veya özel olarak açılan bir banka hesabına ödenir. Yabancı para olarak kararlaştırılmışsa ödeme günündeki rayice göre Türk parası ile ödeme yapılabilir. Emre muharrer senetle (bono), kuponla ya da para yerine geçtiği iddia edilen bir senetle ücret ödemesi yapılamaz.
Kanun, bazı işverenlerin ücreti özel olarak açılan banka hesabına yatırmasını zorunlu tutma yetkisini ilgili bakanlıklara verir; böyle bir zorunluluk varsa işveren bu hesaplar dışında ödeme yapamaz. Maaşın bir kısmının elden ödenmesinin sonuçları için elden ödenen maaş rehberine, ödenmeyen maaş için maaş yatmadı rehberine bak. Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır (md. 32).
İmzalamadan önce kontrol listesi
Sözleşmeyi imzalamadan önce şu kalemlerin yazıp yazılmadığına bak:
| Kalem | Neye bakarsın? |
|---|---|
| Süre | Belirli mi belirsiz mi; belirliyse bitiş tarihi ve gerekçesi (md. 11) |
| Çalışma biçimi | Tam süreli, kısmi süreli ya da deneme süreli (md. 9) |
| Deneme süresi | En çok 2 ay (toplu iş sözleşmesiyle 4 ay) (md. 15) |
| Ücret | Temel ücret ve ekleri, hangi dönemde ve nasıl ödeneceği (md. 8 ve 32); tutarın brüt mü net mi yazıldığına da bak |
| Çalışma süresi | Günlük ya da haftalık çalışma süresi (md. 8) |
| Fesih | Taraflar fesih halinde hangi hükümlere uyacak (md. 8) |
Brüt ve net ücret farkını görmek için brüt net maaş farkı rehberine, kısmi süreli çalışma hakları için part-time çalışma rehberine bak. Sözleşmenin bir nüshasını mutlaka al; içinde boş bırakılmış yer varsa doldurulmadan imzalama.