BütçoBelirli süreli iş sözleşmesi üst üste yenilenirse belirsiz süreli olur mu?
Esaslı bir neden yoksa evet: belirli süreli iş sözleşmesi, esaslı bir neden olmadıkça birden fazla üst üste (zincirleme) yapılamaz; yapılırsa iş sözleşmesi başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir. Kural 4857 sayılı İş Kanunu'nun 11. maddesindedir.
"Başlangıçtan itibaren" ifadesi önemlidir: sözleşme zincirin son halkasından değil, ilk sözleşmeden itibaren belirsiz süreli sayılır. Aynı maddenin devamı da bir istisna getirir: esaslı nedene dayanan zincirleme sözleşmeler belirli süreli olma özelliğini korur.
Süre bittikten sonra sözleşmeyi yazılı yenilemeden çalışmaya devam edersen de sonuç benzerdir. Türk Borçlar Kanunu md. 430'a göre belirli süreli hizmet sözleşmesi süre bitince kendiliğinden sona erer, ancak süre bittikten sonra örtülü olarak sürdürülüyorsa belirsiz süreli sözleşmeye dönüşür.
Belirli süreli iş sözleşmesi ne zaman geçerlidir?
Belirli süreli sözleşme, kanundaki koşulları taşıyorsa geçerlidir: belirli süreli işlerde ya da belli bir işin tamamlanması veya belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşullara bağlı olarak, işveren ile işçi arasında yazılı şekilde yapılan sözleşme belirli süreli iş sözleşmesidir (md. 11). İş ilişkisi bir süreye bağlanmadıysa sözleşme belirsiz süreli sayılır.
| Durum | Sonuç |
|---|---|
| Tek bir belirli süreli sözleşme, objektif koşula bağlı ve yazılı | Belirli süreli olarak geçerlidir |
| Aynı işçiyle üst üste yenilenen sözleşme, esaslı neden var | Belirli süreli olma özelliğini korur |
| Aynı işçiyle üst üste yenilenen sözleşme, esaslı neden yok | Başlangıçtan itibaren belirsiz süreli sayılır |
| Süre bitti, çalışma yazılı yenileme olmadan sürdü | Belirsiz süreli sözleşmeye dönüşür (TBK md. 430) |
Kanun "esaslı neden"i tek tek saymaz; hangi işte ve hangi gerekçeyle sözleşmenin yenilendiği her olayda ayrıca değerlendirilir. Bu yüzden "kaç kez yenilenirse zincir sayılır" ya da "araya kaç gün girerse zincir kopar" diye kanunda yazan bir sayı yoktur. Kendi durumunda sözleşme tarihlerini ve gerekçelerini yan yana koyup bir avukata ya da arabulucuya götür.
Belirsiz süreli sayılınca neler değişir?
Sözleşme belirsiz süreli sayılınca, bu tür sözleşmelere bağlanan koruma senin için de işler. İşveren sözleşmeyi bitirmek istediğinde bildirim süresine uymak zorundadır; otuz ya da daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az altı aylık kıdemin varsa fesih için geçerli bir sebep göstermelidir.
| Kıdem | En az bildirim süresi (md. 17) |
|---|---|
| 6 aydan az | 2 hafta |
| 6 ay ile 1,5 yıl arası | 4 hafta |
| 1,5 yıl ile 3 yıl arası | 6 hafta |
| 3 yıldan fazla | 8 hafta |
Bu süreler asgaridir; sözleşmeyle artırılabilir. Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ait ücret tutarında tazminat öder. Geçerli sebep zorunluluğu ise İş Kanunu md. 18'de, belirsiz süreli sözleşmeler için ve en az altı aylık kıdem şartıyla düzenlenmiştir. Zincirleme sözleşmenin belirsiz sayılması bu yüzden işe iade yolunun açılmasında önem taşır; işe iade başvurusunun şartları ve süresi için işe iade rehberine bak.
Belirli süreli sözleşme süre dolmadan bitirilirse ne olur?
Belirli süreli sözleşmeyi işveren haklı sebep olmadan derhâl feshederse, işçi sözleşme süresine uyulmasaydı kazanabileceği miktarı tazminat olarak isteyebilir (TBK md. 438). İşçinin sözleşmenin sona ermesi yüzünden tasarruf ettiği miktar ile başka bir işten elde ettiği ya da bilerek elde etmekten kaçındığı gelir bu tazminattan indirilir.
| Örnek (rakamlar varsayımdır) | Hesap |
|---|---|
| 12 aylık sözleşme, 5. ayın sonunda haksız fesih | Kalan süre: 7 ay |
| Aylık ücret 30.000 TL | 7 x 30.000 = 210.000 TL üst sınır |
| Fesihten sonra 2 ay çalışıp 50.000 TL kazandın | 210.000 - 50.000 = 160.000 TL |
Sözleşme süresi bittiğinde ise ayrıca fesih bildirimi gerekmez; sözleşme kendiliğinden sona erer (TBK md. 430). Kıdem ve ihbar tazminatı hesabı için kıdem ve ihbar tazminatı rehberine bak.
Belirli süreli çalışan işçiye farklı davranılabilir mi?
Haklı bir neden yoksa hayır. Belirli süreli sözleşmeyle çalışan işçi, ayırımı haklı kılan bir neden olmadıkça salt sözleşmesi süreli olduğu için belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamaz (md. 12). Belirli bir zaman ölçüt alınarak ödenen ücret ve bölünebilir menfaatler çalıştığın süreye orantılı verilir. Bir çalışma şartından yararlanmak için kıdem aranıyorsa, farklı kıdem uygulamayı haklı gösteren bir neden olmadıkça emsal işçi için esas alınan kıdem sana da uygulanır.
Emsal işçi, işyerinde aynı veya benzeri işte belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan işçidir. İşyerinde böyle biri yoksa o işkolunda şartlara uygun bir işyerindeki emsal işçiye bakılır.
Zincirleme sözleşmeden şüpheleniyorsan ne yap?
- Belgeleri topla: Tüm iş sözleşmelerini, başlangıç ve bitiş tarihlerini, her yenilemenin gerekçesini ve bordroları sakla.
- Yazılı olup olmadığına bak: Kanun belirli süreli sözleşmenin yazılı yapılmasını arar.
- Haklarını hesapla: Belirsiz süreli sayılsaydı geçerli olacak bildirim süresini ve kıdem tazminatı koşullarını kıdem ve ihbar tazminatı rehberiyle kontrol et.
- Önce arabulucuya git: Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılacak davalarda arabulucuya başvurmuş olmak dava şartıdır (7036 sayılı Kanun md. 3). Arabulucuya gitmeden açılan dava usulden reddedilir. Süreler kısa olduğu için işten çıkarıldıysan beklemeden bir avukattan ya da barodan destek al.
- Alacak süresini kaçırma: İşçi alacaklarının zamanaşımı için işçi alacakları zamanaşımı rehberine bak.