Deneme süresinde işten çıkarıldım: Tazminat, maaş ve işsizlik maaşı hakkım var mı?

Deneme süresi en fazla kaç ay olabilir?

Deneme süresi en fazla iki aydır; yalnızca toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılabilir (4857 sayılı İş Kanunu md. 15). Bireysel iş sözleşmesine iki aydan uzun bir deneme süresi yazılması kanunun izin verdiği bir uzatma değildir.

• Deneme kaydı şarttır: Deneme süresi ancak taraflar iş sözleşmesine bir deneme kaydı koyduğunda vardır. Sözleşmende böyle bir madde yoksa deneme süresi de yoktur.
• Süre işe başladığın gün başlar: Örneğin 1 Ekim'de işe başladıysan iki aylık deneme süresi Aralık başında biter.
• İki taraf için de geçerlidir: İşveren seni denediği gibi sen de işi denersin; sen de bu sürede bildirim vermeden ayrılabilirsin.

Deneme süresinde işten çıkarılırsan tazminat alır mısın?

Hayır: deneme süresi içinde taraflar iş sözleşmesini bildirim süresine gerek olmadan ve tazminatsız feshedebilir. Yani ihbar süresi verilmez, ihbar tazminatı da ödenmez.

Kıdem ve ihbar tazminatının deneme süresinden sonraki hesabı için kıdem ve ihbar tazminatı rehberine bak.

Çalıştığın günlerin maaşını nasıl hesaplarsın?

Deneme süresinde işten çıkarılsan da çalıştığın günler için ücretin ve diğer hakların saklıdır. Aylık ücretle çalışıyorsan çalıştığın günlerin karşılığını, varsa fazla mesaini ve sözleşmende yazan yol ya da yemek gibi ödemeleri alırsın.

hak edilen ücret ≈ aylık ücret ÷ 30 × çalışılan gün + fazla mesai + sözleşmedeki diğer ödemeler

Örnek (rakamlar örnektir): Aylık net ücreti 45.000 ₺ olan biri 1 Ekim'de başladı ve 23 Ekim'de deneme süresinde çıkarıldı. Bordroda ay 30 gün sayılıyorsa 45.000 ÷ 30 × 23 = 34.500 ₺ hak eder. Bu tutar ödenmezse maaşım yatmadı rehberindeki adımları izle; işçi alacaklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur.

Deneme süresinde işten çıkarılınca işsizlik maaşı alınır mı?

Çoğu durumda hayır: işsizlik ödeneği, İşsizlik Sigortası Kanunu'nun 51. maddesinde sayılan fesih hallerinde bağlanır ve deneme süresi içindeki fesih bu haller arasında yer almaz. İŞKUR uygulamasında da deneme süresinde işverence ya da işçi tarafından yapılan fesih ödenek hakkı vermez.

Bu durum özellikle iş değiştirenler için önemlidir: eski işinden istifa edip yeni işe geçtiysen istifa da işsizlik ödeneği vermez; yeni işte deneme süresinde çıkarılırsan iki yoldan da ödenek alamayabilirsin. Ayrıca ödenek için son 120 günün kesintisiz prim ödenmiş olması gerekir ve iki iş arasındaki boşluk bu süreyi bozar. Şartların ayrıntısı için işsizlik maaşı rehberine bak.

İşverenin SGK'ya bildirdiği çıkış nedeni, deneme süresi gerçekte bittikten sonraki bir fesihte yanlış girildiyse düzeltilmesini iste; bu, ödenek hakkını doğrudan etkiler.

Deneme süresi iki ayı geçtiyse ne değişir?

Deneme süresi dolduktan sonra işveren sözleşmeyi artık bildirimsiz bitiremez: İş Kanunu md. 17'deki bildirim sürelerine uyması ya da bu sürenin ücretini ihbar tazminatı olarak peşin ödemesi gerekir.

• Altı aydan az çalıştıysan: Bildirim süresi iki haftadır.
• Örnek (rakamlar örnektir): Toplu iş sözleşmesi olmayan bir işyerinde 1 Ekim'de başlayıp 10 Aralık'ta bildirimsiz çıkarıldıysan deneme süresi dolmuş olur; aylık brüt ücreti 50.000 ₺ olan biri için iki haftalık ihbar tazminatı yaklaşık 50.000 ÷ 30 × 14 ≈ 23.300 ₺ brüt eder.
• Yıllık izin: Deneme süresi de dahil en az bir yıl çalışınca yıllık izin hakkı doğar; yani deneme süresi kıdeminden sayılır.

İşe giriş ve çıkış tarihlerini e-Devlet'teki SGK hizmet dökümünden kontrol ederek deneme süresinin dolup dolmadığını görebilirsin.

Deneme süresinde sigortasız çalıştırılabilir misin?

Hayır: işveren seni işe başlamadan önce SGK'ya bildirmek zorundadır (5510 sayılı Kanun md. 8); deneme süresi bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz. "Önce bir deneyelim, sonra sigortanı yaparız" teklifi kanuna aykırıdır.

• Kontrol et: İşe başladıktan birkaç gün sonra e-Devlet'te "SGK Tescil ve Hizmet Dökümü" ekranında işe giriş kaydının olup olmadığına bak.
• Neden önemli: Sigortasız geçen günler prim gününe, işsizlik ödeneğinin 600 ve 120 gün şartlarına sayılmaz; kazada ya da hastalıkta da güvencesiz kalırsın.
• Şikâyet: Sigortasız çalıştırılıyorsan SGK'ya ya da ALO 170 hattına başvurabilirsin.

Yeni işe geçmeden önce bütçeni nasıl korursun?

• Sözleşmeyi oku: Deneme kaydı var mı, süresi kaç ay, ücret ve yan haklar yazılı mı?
• Geçiş fonu ayır: Deneme süresinde çıkarılırsan tazminat ve işsizlik ödeneği olmayabileceği için en az iki üç aylık giderin kadar bir acil durum fonu ile iş değiştir.
• Büyük taahhütleri ertele: Yeni kredi, taksitli büyük alışveriş ya da daha pahalı bir eve taşınmayı deneme süresi bitene kadar beklet.
• Son maaşı planla: Eski işten ayrılırken son maaş, kullanılmayan izin ücreti ve yeni işin ilk maaşı arasındaki boşluğu takvimde gör.