Part-time çalışma hakları: eşit muamele, çağrı üzerine çalışma ve 4 saat kuralı

Part-time (kısmi süreli) iş sözleşmesi nedir?

İşçinin normal haftalık çalışma süresi, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmişse sözleşme kısmi süreli iş sözleşmesidir (4857 sayılı İş Kanunu md. 13).

Emsal işçi, işyerinde aynı veya benzeri işte tam süreli çalıştırılan işçidir. İşyerinde böyle biri yoksa o işkolunda şartlara uygun işyerindeki tam süreli emsal işçi esas alınır.

Part-time çalışana farklı muamele yapılabilir mi?

Hayır. Kısmi süreli çalışan işçi, ayırımı haklı kılan bir neden olmadıkça salt iş sözleşmesinin kısmi süreli olmasından dolayı tam süreli emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamaz (4857 md. 13).

Ücret ve paraya ilişkin bölünebilir menfaatler, tam süreli emsal işçiye göre çalıştığın süreye orantılı ödenir.

Tutarlar yalnızca orantıyı göstermek içindir. Sigorta günü ve prim konusu için part-time sigorta günü rehberine bak.

Part-time'dan tam zamana geçebilir miyim?

İşveren, işyerindeki işçilerin niteliklerine uygun açık yer bulunduğunda kısmi süreliden tam süreliye ya da tam süreliden kısmi süreliye geçme isteklerini dikkate almak ve boş yerleri zamanında duyurmak zorundadır (4857 md. 13).

Kanun burada "dikkate alınır" der; geçişin otomatik bir hak olduğunu söylemez. Yazılı talep verip yanıtı saklaman, ileride tartışma çıkarsa işine yarar.

Çocuğum için part-time çalışma hakkım var mı?

Var. Doğum sonrası izinlerin (4857 md. 74) bitiminden sonra mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden ay başına kadar ebeveynlerden biri kısmi süreli çalışma talebinde bulunabilir; bu talep işverence karşılanır ve geçerli fesih nedeni sayılmaz (4857 md. 13).

• Bildirim: Bu haktan yararlanmak ya da tam zamana dönmek isteyen işçi işverene bunu en az bir ay önce yazılı bildirir.
• Geri dönüş: Kısmi süreli çalışmaya geçen işçi, aynı çocuk için bir daha bu haktan yararlanmamak üzere tam zamanlı çalışmaya dönebilir; yerine alınan işçinin sözleşmesi kendiliğinden sona erer.
• Eş çalışmıyorsa: Ebeveynlerden birinin çalışmaması hâlinde çalışan eş bu talepte bulunamaz.
• Evlat edinme: Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinenler de çocuğun fiilen teslim edildiği tarihten itibaren yararlanır.
• Yönetmelik: Hangi sektör veya işlerde kısmi çalışma yapılabileceği ve uygulama usulü Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı yönetmeliğiyle belirlenir; başvurmadan önce işyerindeki uygulamayı öğren.

Bu hüküm 4857 sayılı Kanun kapsamındaki işçiler içindir; memurlar için ayrı düzenleme vardır. Doğum izni için doğum izni rehberine bak.

Çağrı üzerine çalışma nedir, ücret nasıl ödenir?

İşçinin yapmayı üstlendiği işle ilgili olarak kendisine ihtiyaç duyulması hâlinde iş görme edimini yerine getireceğinin yazılı sözleşmeyle kararlaştırıldığı iş ilişkisi, çağrı üzerine çalışmaya dayalı kısmi süreli iş sözleşmesidir (4857 md. 14).

• Süre yazılmamışsa: Hafta, ay ya da yıl gibi bir zaman diliminde işçinin ne kadar çalışacağı belirlenmemişse haftalık çalışma süresi yirmi saat kararlaştırılmış sayılır.
• Ücret: Çağrı üzerine çalıştırılmak için belirlenen sürede işçi çalıştırılsın veya çalıştırılmasın ücrete hak kazanır.

haftalık ücret (süre yazılmamışsa) = 20 saat × saatlik ücret

Saatlik ücret örnektir; güncel asgari ücret için asgari ücret rehberine bak.

Çağrı ne zaman yapılmalı, günde en az kaç saat çalıştırılır?

İşveren çağrıyı, aksi kararlaştırılmadıkça, işçinin çalışacağı zamandan en az dört gün önce yapmak zorundadır; süreye uygun çağrı üzerine işçi iş görme borcunu yerine getirmekle yükümlüdür (4857 md. 14).

Sözleşmede günlük çalışma süresi kararlaştırılmamışsa işveren her çağrıda işçiyi günde en az dört saat üst üste çalıştırmak zorundadır. Yani bir saatlik ya da iki saatlik çağrı, sözleşmede başka bir günlük süre yoksa kanuna uygun değildir.