BütçoHamilelik sebebiyle işten çıkarılabilir misin?
Hamilelik sebebiyle işten çıkarılman kanuna aykırıdır. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 5. maddesi, işverenin biyolojik veya işin niteliğine ilişkin sebepler zorunlu kılmadıkça bir işçiye iş sözleşmesinin yapılmasında, uygulanmasında ve sona ermesinde cinsiyet veya gebelik nedeniyle doğrudan ya da dolaylı farklı işlem yapamayacağını söyler. Aykırı davranılırsa işçi, dört aya kadar ücreti tutarında uygun bir tazminattan başka yoksun bırakıldığı haklarını da isteyebilir.
İspat yükü de işçiyi zorlamaz: işçi ihlalin varlığı ihtimalini güçlü biçimde gösteren bir durumu ortaya koyarsa işveren, ihlalin bulunmadığını ispat etmek zorunda kalır (md. 5).
Hamilelik işe iade davasında geçerli sebep sayılır mı?
Hayır, hamilelik ve doğum feshin geçerli sebebi olamaz. İş Kanunu md. 18'e göre otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli sözleşmesini fesheden işveren geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır. Aynı maddede, özellikle şunlar fesih için geçerli sebep oluşturmaz diye sayılır: hamilelik ve doğum (d bendi) ile 74. maddede kadın işçilerin çalıştırılmasının yasak olduğu sürelerde işe gelmemek (e bendi).
Fesih bildirimi sana tebliğ edildiyse süre kısadır:
- Bir ay içinde arabulucuya başvur. Süre fesih bildiriminin tebliğinden başlar (md. 20).
- Anlaşma olmazsa iki hafta içinde iş mahkemesinde dava aç. Süre arabuluculuk son tutanağının düzenlendiği tarihten başlar (md. 20).
- Mahkeme feshi geçersiz bulursa işveren seni bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. Başlatmazsa en az dört, en çok sekiz aylık ücretin tutarında tazminat öder; ayrıca kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığın süre için en çok dört aya kadar ücret ve diğer haklar ödenir (md. 21).
- İşe dönmek istiyorsan kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on işgünü içinde işverene başvurmalısın; başvurmazsan fesih geçerli sayılır (md. 21).
Süreçte adım adım ilerlemek için işe iade davası rehberine bak.
Küçük işyerinde ya da kıdemin altı aydan azsa ne olur?
Otuzdan az işçi çalışan işyerinde veya altı aydan az kıdemde işe iade davası açamazsın, ama haklarını yitirmezsin. Md. 18'in uygulanma alanı dışında kalan işçinin sözleşmesi fesih hakkının kötüye kullanılarak sona erdirildiği durumda, işçiye bildirim süresinin üç katı tutarında tazminat ödenir (md. 17). Hamilelik nedeniyle ayrımcılığa uğradığını gösteren fesihlerde ayrıca yukarıdaki md. 5 tazminatı (dört aya kadar ücret) da istenebilir. Dava şartlarını ve tutarı bir avukata ya da arabulucuya danışarak netleştir.
Doğumdan önce ve sonra kaç hafta çalışmazsın?
Kadın işçilerin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra on altı hafta olmak üzere toplam yirmi dört hafta çalıştırılmaması esastır (md. 74). Çoğul gebelikte doğumdan önceki sekiz haftalık süreye iki hafta eklenir. Sağlık durumun uygunsa ve doktor onaylarsa, istersen doğumdan önceki iki haftaya kadar çalışabilirsin; bu durumda çalıştığın süreler doğum sonrası sürelere eklenir. Erken doğum yaparsan doğumdan önce kullanamadığın süre doğum sonrası sürene eklenir.
Bu süredeki SGK ödeneğinin hesabı ayrı bir konudur: doğum izni ve ödenek rehberine bak.
Hamilelik sırasında hangi haklara sahipsin?
| Hak | Ne diyor? (4857 md. 74) |
|---|---|
| Periyodik kontrol | Hamilelik süresince periyodik kontroller için ücretli izin verilir |
| Hafif iş | Hekim raporuyla gerekli görülürse hamile işçi sağlığına uygun daha hafif işlerde çalıştırılır; ücretinde indirim yapılmaz |
| Sürelerin artırılması | Doğum öncesi ve sonrası süreler, sağlık durumuna ve işin özelliğine göre hekim raporuyla artırılabilir |
| Doğum sonrası ücretsiz izin | İstersen 24 haftanın (çoğul gebelikte 26 haftanın) tamamlanmasından sonra altı aya kadar; bu süre yıllık izin hesabında dikkate alınmaz |
| Süt izni | Bir yaşından küçük çocuğu emzirmek için günde toplam bir buçuk saat; günlük çalışma süresinden sayılır |
Bu maddenin hükümleri iş sözleşmesiyle çalışan, İş Kanunu kapsamında olan veya olmayan her türlü işçi için uygulanır. Memur (4/c) anneler için kural farklıdır; memurların izinleri 657 sayılı Kanun'a bağlıdır.
Doğumdan sonra yarım çalışma ve süt izni nasıl işler?
Doğum sonrası iznin bitiminden sonra çocuğun hayatta olması kaydıyla istek hâlinde haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin verilir: birinci doğumda 60 gün, ikinci doğumda 120 gün, sonraki doğumlarda 180 gün. Çoğul doğumda bu sürelere 30'ar gün eklenir; çocuk engelli doğarsa süre 360 gündür. Bu süre içinde süt izni hükümleri uygulanmaz (md. 74). Süt izninin saatlerini ve kaça bölüneceğini işçi kendisi belirler. Ayrıntı ve sınırlar için süt izni ve işyerinde kreş ve emzirme odası rehberlerine bak.
Hamileyken hakların çiğnenirse ne yapmalısın?
- Yazılı delil topla: Fesih bildirimini, hekim raporunu, mesajları ve e-postaları sakla.
- Süreleri kaçırma: İşe iade için tebliğden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur (md. 20).
- Raporlu dönemlerde: Hastalık raporu uzarsa işverenin fesih hakkı için raporlu işçi ve 6 hafta kuralı rehberine bak.
- Çıkış belgesi imzalamadan önce: ibraname rehberini oku.