Bütçoİşyerinde kreş ne zaman zorunlu olur?
İşyerinde kreş (yönetmelikteki adıyla çocuk bakım yurdu) 150'den çok kadın çalışanı olan işyerlerinde zorunludur. Yaşları ve medeni halleri ne olursa olsun, bu işyerlerinde 0-6 yaşındaki çocukların bırakılması, bakımı ve emziren çalışanların çocuklarını emzirmesi için işveren tarafından çalışma yerlerinden ayrı ve işyerine yakın bir yurt kurulması gerekir. Yurt işyerine 250 metreden daha uzaksa işveren taşıt sağlamakla yükümlüdür (Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik md. 13/2).
Yönetmelik, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki, kadın çalışan çalıştıran işyerlerine uygulanır (md. 2). Yani kural yalnızca büyük fabrikalar için değil, eşiği geçen her işyeri için geçerlidir.
100-150 kadın çalışan varsa ne gerekir?
100-150 kadın çalışanı olan işyerinde işverenin emzirme odası kurması zorunludur. Oda, çalışma yerlerinden ayrı olmalı ve işyerine en çok 250 metre uzaklıkta bulunmalıdır (md. 13/1). Odalara 0-1 yaşındaki çocuklar alınır (md. 14).
| Kadın çalışan sayısı | İşverenin yükümlülüğü | Çocuk yaşı |
|---|---|---|
| 100-150 | Emzirme odası (ayrı yer, işyerine en çok 250 m) | 0-1 yaş |
| 150'den çok | Yurt/kreş (işyerine yakın; 250 m'den uzaksa taşıt) | 0-6 yaş |
Bu tablo sınır değerleri yönetmelik metnine göredir. Tam 150 kadın çalışan varsa yönetmelik "100-150" için oda, "150'den çok" için yurt dediğinden, tam 150 sayısı oda kategorisindedir.
Kadın çalışan sayısı nasıl sayılır?
Yükümlülüğün belirlenmesinde işverenin belediye ve mücavir alan sınırları içindeki tüm işyerlerindeki kadın çalışanların toplam sayısı dikkate alınır (md. 13/4). Tek bir şubede 60 kadın çalıştığı için "bizde zorunlu değil" demek, aynı şehirde işverenin toplam sayısı eşiği aşıyorsa yeterli olmayabilir.
Sayıma, çocuğunun annesi ölmüş ya da velayeti babaya verilmiş erkek çalışanlar da dahildir (md. 13/5). Oda ve yurtlardan da kadın çalışanların çocukları ile bu erkek çalışanların çocukları yararlanır (md. 14).
İşveren yükümlülüğü başka yollarla karşılayabilir mi?
Evet. İşverenler ortaklaşa oda ve yurt kurabilir ya da bu yükümlülüğü kamu kurumlarınca yetkilendirilmiş yurtlarla yapacakları anlaşmalarla yerine getirebilir (md. 13/3). Yönetmeliğin 2019 değişikliği, yurt/kreş tanımını Milli Eğitim Bakanlığı'nın okul öncesi eğitim kurumları mevzuatına bağlamış ve yurda ilköğretime kayıt yaşını doldurmamış çocukların alınmasını düzenlemiştir (md. 14).
Yönetmelik metninde, kreş kurmak yerine nakit "kreş yardımı" ödemenin yükümlülüğün yerine geçtiğine dair bir hüküm bulunmuyor; sayılan yollar kurma, ortak kurma ve yetkili kurumlarla anlaşmadır. İşvereninin kreş yardımı verip vermediğini ayrıca sözleşmene ve işyeri uygulamasına bakarak öğren.
Ne yapabilirsin ve alternatifin ne olur?
- Sayıyı öğren: işyerinde ve aynı belediye sınırlarındaki diğer işyerlerinde kaç kadın çalışan olduğunu insan kaynaklarından sor.
- Yazılı sor: eşik aşılmışsa oda ya da kreş planını yazılı iste; yanıtı sakla.
- Süt iznini unutma: oda ya da kreş olmasa da kadın işçi, bir yaşından küçük çocuğu için günde toplam bir buçuk saat süt iznine sahiptir (4857 md. 74). Ayrıntı için süt izni rehberine bak.
- Maliyeti planla: kreş ya da bakıcı seçimi için bakıcı mı kreş mi rehberindeki karşılaştırmayı kullan.
İşverenin yükümlülüğünü yerine getirmediğini düşünüyorsan, işyerine ve hakkına ilişkin son kararı bir iş hukuku avukatıyla ya da Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın ilgili birimleriyle netleştir; yönetmelikteki yaptırım ve denetim usulü bu rehberin kapsamı dışındadır.