Bütçoİşveren seni hangi durumlarda tazminatsız işten çıkarabilir?
İşveren, iş sözleşmesini bildirim süresini beklemeden ve kıdem tazminatı ödemeden yalnızca İş Kanunu md. 25/II'de sayılan ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı hâllerde feshedebilir. Bu rehber 4857 sayılı İş Kanunu'na tabi işçiler içindir; memurlar, gemi adamları ve gazeteciler kendi mevzuatlarına tabidir.
| Kanundaki sebep (md. 25/II) | Kısaca ne anlama gelir? |
|---|---|
| a) Yanıltma | İşe girerken sahip olmadığın vasıf ya da şartı varmış gibi göstermek, gerçeğe uygun olmayan bilgi vermek |
| b) Şeref ve namusa dokunma | İşverenin ya da aile üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak söz ve davranış; işveren hakkında asılsız ihbar ve isnat |
| c) Cinsel taciz | İşverenin başka bir işçisine cinsel tacizde bulunmak |
| d) Sataşma, sarhoşluk, uyuşturucu | İşverene, ailesinden birine ya da başka bir işçiye sataşmak; işyerine sarhoş ya da uyuşturucu madde almış gelmek veya işyerinde bu maddeleri kullanmak |
| e) Güveni kötüye kullanma | Güveni kötüye kullanmak, hırsızlık yapmak, meslek sırlarını ortaya atmak gibi doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlar |
| f) Suç işleme | İşyerinde, yedi günden fazla hapisle cezalandırılan ve cezası ertelenmeyen bir suç işlemek |
| g) Devamsızlık | Aşağıdaki bölümde ayrıntılı |
| h) Görevi yapmamakta ısrar | Yapmakla ödevli olduğun görevleri sana hatırlatıldığı hâlde yapmamakta ısrar etmek |
| ı) Zarar verme | Kendi isteğin ya da savsaman yüzünden işin güvenliğini tehlikeye düşürmek veya makine, tesisat ya da eşyaya otuz günlük ücretinle ödeyemeyeceğin derecede hasar ve kayıp vermek |
Bu liste özet niteliğindedir; bir olayın bu bentlere girip girmediğini olayın ayrıntıları belirler. İşçinin haklı fesih sebepleri (ücretin ödenmemesi gibi) ayrı düzenlenmiştir; onlar için haklı nedenle istifa rehberine bak.
Devamsızlık tazminatsız çıkarma sebebi olur mu?
Devamsızlık, kanundaki sayısal şartlardan biri gerçekleşirse sebep olur: izin almadan ya da haklı bir sebep olmadan ardı ardına iki iş günü, bir ay içinde iki kez tatil gününden sonraki iş günü veya bir ayda üç iş günü işe gitmemek (md. 25/II-g).
| Durum | Kanundaki şart gerçekleşir mi? |
|---|---|
| Haklı bir sebep olmadan Salı ve Çarşamba günü işe gelmedin | Evet, ardı ardına iki iş günü |
| Bir ayda iki ayrı Pazartesi (hafta sonu tatilinden sonraki iş günü) işe gelmedin | Evet, bir ay içinde iki kez tatil gününden sonraki iş günü |
| Bir ayda üç ayrı gün, araya iş günleri girerek işe gelmedin | Evet, bir ayda üç iş günü |
| Bir gün haber vermeden gelmedin, başka devamsızlığın yok | Hayır, bu üç şarttan hiçbiri gerçekleşmez |
Tablodaki durumlar örnektir. Raporlu ya da izinli olduğun, haklı bir sebebin bulunduğu günler devamsızlık sayılmaz; işveren kanunda izinsiz veya haklı sebebe dayanmayan devamsızlığı arar. Hastalık nedeniyle işe gelememe için raporlu işçi işten çıkarılabilir mi rehberine bak.
Tazminatsız çıkarılınca hangi haklarını alırsın, hangilerini alamazsın?
Ahlak ve iyi niyet sebebiyle (md. 25/II) yapılan haklı fesihte kıdem tazminatı ödenmez: kanun, işveren tarafından yapılan fesihte kıdem tazminatını, eski İş Kanunu'nun 17. maddesinin II numaralı bendindeki (bugünkü 25/II) sebepler dışında öngörür (1475 sayılı Kanun md. 14; atıf, 4857 Geçici md. 1 ile 25. maddeye yapılmış sayılır).
| Hak | Haklı fesih (md. 25/II) sonrası |
|---|---|
| Kıdem tazminatı | Ödenmez |
| Bildirim süresine ait tazminat (ihbar) | Fesih bildirim süresini beklemeden yapıldığı için bu hâlde beklenmez |
| Çalıştığın günlere ait ücret | Alırsın |
| Kullanmadığın yıllık izin ücreti | Alırsın; sözleşme hangi nedenle sona ererse ersin hak kazanılıp kullanılmayan izne ait ücret ödenir (md. 59) |
| İşsizlik ödeneği | Kanun, işverenin derhal fesihte ödeneği yalnızca sağlık sebepleri ve zorlayıcı sebep bentleriyle sayar; ahlak ve iyi niyet bendi yoktur (4447 md. 51) |
İşsizlik ödeneğinin başvurusu ve koşulları için işsizlik ödeneği, kıdem ve ihbar hesabı için kıdem ve ihbar tazminatı rehberine bak.
İşverenin fesih için süresi var mı?
Evet. Ahlak ve iyi niyet sebebiyle fesih hakkı, işverenin davranışı öğrendiği günden başlayarak altı iş günü geçtikten sonra ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl sonra kullanılamaz (md. 26). Ancak işçi olayda maddi çıkar sağlamışsa bir yıllık süre uygulanmaz.
- Süre içinde fesih: İşveren olayı öğrendikten sonra altı iş günü içinde feshederse haklı fesih sayılabilir.
- Süre geçtikten sonra: Aynı olaya dayanarak sonradan yapılan derhal fesih, süre kaçırıldığı için haklı sayılmayabilir; bu durumda işveren sözleşmeyi bildirim süresine uyarak feshedebilir.
- Başlangıç günü: Altı iş günü, olayın gerçekleştiği günden değil, işverenin olayı öğrendiği günden başlar. Bu yüzden öğrenme tarihi uyuşmazlıkta önemli olur.
Hangi tarihte ne olduğunu mesaj, tutanak ve e-posta gibi yazılı kayıtlarla belgelemeye çalış.
İşveren fesih bildirimini nasıl yapmalı, savunma almak zorunda mı?
İşveren fesih bildirimini yazılı olarak yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin biçimde belirtmek zorundadır (md. 19). Bildirimde sebep yoksa ya da belirsizse, bu işçi lehine kullanabileceğin bir noktadır.
Savunma alma kuralı ayrıdır: işçinin davranışı ya da verimiyle ilgili nedenlerle bildirimli yapılan fesih, işçinin savunması alınmadan geçerli olmaz; ancak işverenin md. 25/II şartlarına uygun derhal fesih hakkı saklıdır (md. 19). Yani bu kanun metnine göre savunma şartı, haklı derhal fesih için ayrıca aranmaz.
Haksız yere tazminatsız çıkarıldıysan ne yaparsın?
Fesih bildirimine süresinde itiraz etmek gerekir. İşçi, feshin sebebe uygun olmadığını ileri sürüp 18, 20 ve 21. maddeler çerçevesinde yargı yoluna başvurabilir (md. 25 son fıkra).
- Belgeleri topla: Fesih bildirimi, bordro, SGK hizmet dökümü, mesajlar, devamsızlık ve izin kayıtları.
- İşe iade yolu (kapsam şartlı): En az otuz işçi çalıştıran işyerinde en az altı aylık kıdemin ve belirsiz süreli sözleşmen varsa, fesih bildirimi tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmak zorundasın (md. 18, 20). Arabuluculukta anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir. Feshin geçerli sebebe dayandığını ispat yükü işverene aittir (md. 20). Ayrıntılar için işe iade davası rehberine bak.
- Kapsam dışındaysan: Kıdem veya ihbar tazminatı gibi alacaklar için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (7036 sayılı Kanun md. 3). Başvurmadan açılan dava usulden reddedilir.
- İmzalamadan önce oku: Çıkış sırasında imzalatılan ibraname hak kaybına yol açabilir. İbraname rehberine bak.
- Sürelere dikkat: Alacakların zamanaşımı için işçi alacaklarında zamanaşımı rehberini kontrol et. Gerekirse bir avukata ya da barodan adli yardıma danış.