İşveren maaşı düşürebilir mi, görev yerini değiştirebilir mi? Esaslı değişiklikte 6 iş günü kuralı

İşveren çalışma koşullarını tek taraflı değiştirebilir mi?

İşveren, iş sözleşmesiyle, personel yönetmeliğiyle ya da işyeri uygulamasıyla oluşan çalışma koşullarında esaslı bir değişikliği ancak durumu işçiye yazılı olarak bildirmek suretiyle yapabilir (4857 sayılı İş Kanunu md. 22). Yani "bu aydan itibaren maaşın şu kadar" ya da "yarından itibaren şu şubede çalışacaksın" diye sözlü bildirim yetmez.

Taraflar aralarında anlaşarak çalışma koşullarını her zaman değiştirebilir. Ama anlaşma yoksa, işverenin tek başına yaptığı esaslı değişiklik kanunda gösterilen usule bağlıdır.

Hangi değişiklikler "esaslı" sayılır?

Kanun, esaslı değişikliği tek tek saymaz; maaşın, görevin, çalışma yerinin ya da çalışma saatinin sana ağır gelecek biçimde değiştirilmesi bu kapsamda tartışılır. Bir değişikliğin esaslı olup olmadığına olayın somut koşullarına göre bakılır; küçük ve iş sözleşmenin özünü değiştirmeyen düzenlemeler (örneğin masa değişikliği) esaslı sayılmayabilir.

• Ücret: Maaşın ya da ücretin parçalarının (prim, yemek, yol gibi) düşürülmesi.
• Görev: Unvan ya da iş tanımının değiştirilmesi.
• Yer ve zaman: Başka bir şehre ya da çok uzak bir işyerine nakil, çalışma saatlerinin ya da vardiyanın değiştirilmesi.

Bu liste kanundan değil, uygulamada sık tartışılan örneklerden oluşur; kendi durumunun esaslı sayılıp sayılmadığı konusunda tereddüt ediyorsan bir avukata ya da sendikana danış.

6 iş günü kuralı nasıl işler?

Şekle uygun yapılmayan (yazılı olmayan) ve işçi tarafından altı iş günü içinde yazılı olarak kabul edilmeyen değişiklikler işçiyi bağlamaz (md. 22). Bunun anlamı, işveren yazılı bildirim yapmış olsa bile sen altı iş günü içinde yazılı olarak kabul etmezsen değişiklik sana uygulanamaz.

Kanun yazılı kabul arar. Bu yüzden işveren bir teklif yaptığında sessiz kalma; yazılı cevabını verdiğin tarihi ve tebliğ aldığın tarihi kayda geç. Cumartesi çalışılan işyerinde iş günü sayımının nasıl yapılacağı tartışılabileceğinden, cevabını tebliğden sonraki ilk iş günlerinde, süreyi beklemeden ver.

Değişikliği kabul etmezsen ne olur?

Değişiklik önerisini süresinde kabul etmezsen işveren, değişikliğin geçerli bir nedene dayandığını ya da fesih için başka geçerli bir nedenin bulunduğunu yazılı olarak açıklayıp bildirim süresine uyarak iş sözleşmesini feshedebilir; sen de bu durumda 17 ila 21. maddelere göre dava açabilirsin (md. 22).

• Eski şartlar sürer: Değişiklik seni bağlamadığı için işveren feshetmedikçe önceki şartlarla çalışmak durumundasın. Kabul etmediğini ve önceki şartlarla çalışmaya hazır olduğunu yazılı bildirmen yerinde olur (pratik öneridir, kanun cümlesi değildir).
• Fesih olursa: İş güvencesi hükümleri, otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az altı aylık kıdemi olan ve belirsiz süreli sözleşmeli işçiler için geçerlidir (md. 18). Dava süreleri ve tazminat için işe iade davası, kıdem ve ihbar hakların için kıdem ve ihbar tazminatı rehberlerine bak.

Maaş düşürüldü ve kabul etmedim; haklı fesih sebebi olur mu?

İşveren tarafından işçinin ücreti kanun hükümleri ya da sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmez ya da ödenmezse, işçi iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebilir (md. 24/II-e). Sen düşürülen maaşı yazılı olarak kabul etmediysen ve işveren yine de eksik ödüyorsa bu madde gündeme gelebilir.

Haklı nedenle fesih, ücret alacağı ve tazminat hakları açısından önemli sonuçlar doğurduğundan atılacak adımları istifa edersem tazminat alır mıyım rehberinde oku ve eksik ödenen tutarı maaş ödenmezse haklar rehberindeki yoldan takip et. Önce yazılı olarak itiraz etmek, sonraki adımlar için en sağlam kayıttır.

Değişiklik geçmişe işler mi? Pratik adımlar

Çalışma koşullarındaki değişiklik geçmişe etkili olarak yürürlüğe konulamaz (md. 22/son). Örneğin maaş indirimi bu ay yazılı bildirilip kabul edildiyse, yeni maaş önceki aylara uygulanamaz; kesintiler için maaştan kesinti yapılabilir mi rehberine bak.

1. Bildirimi sakla: Yazılı bildirimi, geliş tarihini ve kimden geldiğini kayda geç.
2. Süreyi say: Altı iş günlük süreyi bildirimi aldığın günden başlatıp takvime yaz.
3. Yazılı cevap ver: Kabul ediyorsan "kabul ediyorum", etmiyorsan "kabul etmiyorum; mevcut çalışma koşullarımla çalışmaya devam etmeye hazırım" yaz. Cevabını teslim aldığını gösterir bir yolla (noter, e-posta ve imzalı teslim nüshası) ilet.
4. İmzalamadan önce oku: Maaşın ya da görevin değiştiği bir belgeyi "tebliğ aldım" kaydıyla değil, "kabul ediyorum" ibaresiyle imzaladığından emin ol; ikisi aynı şey değildir. Maaş değişikliğinin net etkisini maaş zammı ve reel artış rehberindeki mantıkla da değerlendir.