BütçoAidat nasıl hesaplanır? Arsa payı ve eşit paylaşım
Apartman ve sitelerde ortak giderler, yönetim planında aksine bir hüküm yoksa iki farklı yolla paylaştırılır:
- Arsa payına göre: Ortak alanların temizliği, ortak elektrik, asansör bakımı, sigorta, onarım gibi giderler. Büyük dairenin arsa payı daha yüksek olduğu için payı da daha büyüktür.
- Eşit olarak: Kapıcı, kaloriferci, bahçıvan ve bekçi gibi hizmetlerin giderleri her bağımsız bölüme eşit dağıtılır.
Merkezi ısıtmalı binalarda ısınma giderinin bir kısmı ortak, geri kalanı pay ölçerlerdeki tüketime göre dağıtılır. Kendi dairende kullanmadığın bir hizmet için bile payından kurtulamazsın; boş duran bir dairenin sahibi de ortak giderlere katılmak zorundadır.
Örnek (varsayımsal): 10 daireli bir binada aylık kapıcı gideri 40.000 ₺, arsa payına göre bölünen diğer giderler 20.000 ₺ olsun. Arsa payı %10 olan daire 4.000 + 2.000 = 6.000 ₺, arsa payı %7,5 olan daire 4.000 + 1.500 = 5.500 ₺ aidat öder.
Kiracı mı öder, ev sahibi mi?
Kira sözleşmesinde aksi yazmıyorsa yerleşik uygulama şudur: binanın günlük işletilmesi için yapılan giderler kiracıya, binanın değerini artıran ya da yenileyen giderler ev sahibine aittir.
| Gider | Genellikle kim öder? |
|---|---|
| Temizlik, kapıcı, güvenlik, bahçe bakımı | Kiracı |
| Ortak alan elektriği ve suyu | Kiracı |
| Asansörün periyodik bakımı | Kiracı |
| Merkezi ısınma | Kiracı |
| Asansör yenileme, jeneratör alımı | Ev sahibi |
| Çatı, dış cephe, mantolama, deprem güçlendirme | Ev sahibi |
| Demirbaş alımları ve yatırım niteliğindeki işler | Ev sahibi |
Yönetim bir ayki aidatın içine hem işletme hem yatırım giderini koyduysa, kiracı olarak yalnızca kendi payına düşen kısmı ödemek için dökümü yönetimden isteyebilirsin. Sözleşmeye "tüm aidatlar kiracıya aittir" yazıldıysa durum değişebilir; imzalamadan önce bu maddeyi oku.
Yönetime karşı kiracı ile ev sahibi aidat borcundan birlikte sorumludur. Kiracı ödemezse yönetim ev sahibinden, ev sahibi ödemezse kiracıdan isteyebilir; kiracının sorumluluğu ise kiracının ödediği kira tutarıyla sınırlı tutulur.
Aidat ödenmezse ne olur? Aylık %5 gecikme tazminatı
Aidatını zamanında ödemeyen kat maliki, geciken her ay için ödenmeyen tutarın %5'i oranında gecikme tazminatı öder. Bu oran, birçok banka faizinden yüksektir ve borç birikince hızla büyür.
| Ödenmeyen aidat | Gecikme süresi | Gecikme tazminatı (basit hesap) |
|---|---|---|
| 6.000 ₺ | 1 ay | 300 ₺ |
| 6.000 ₺ | 4 ay | 1.200 ₺ |
| 6.000 ₺ | 12 ay | 3.600 ₺ |
Borç sürerse yönetim ilamsız icra takibi başlatabilir; itiraz edilirse itirazın iptali davası açabilir. Aidat borcu için bağımsız bölüm üzerinde kanuni ipotek hakkı da vardır. İcra aşamasında masraflar ve vekalet ücreti de eklenir; icra sürecinin maaşa etkisi için maaş haczi rehberine bakabilirsin.
Aidat artışına itiraz: işletme projesi ve 7 gün
Aidat tutarı, yönetimin hazırlayıp kat malikleri kurulunda görüşülen işletme projesine göre belirlenir. İşletme projesi kat maliklerine bildirildikten sonra 7 gün içinde itiraz edilmezse kesinleşir ve bu projeye dayanan aidat borcu için icra takibi kolaylaşır.
- Kat malikleri kurulu toplantılarına katıl ya da bir temsilci gönder; bütçe orada belirlenir.
- Gelir gider dökümünü ve faturaları görmek senin hakkındır; denetçi raporlarını iste.
- Artış gerekçesiz ya da hatalı dağıtılmışsa süresi içinde yazılı itiraz et; gerekirse sulh hukuk mahkemesine başvurabilirsin.
Ev alırken ve taşınırken aidat borcunu sorgula
Ev alırken önceki malikin ödenmemiş aidat borcu, kanuni ipotek hakkı nedeniyle sonradan sorun çıkarabilir. Tapu devrinden önce site ya da apartman yönetiminden daireye ait "borcu yoktur" yazısı iste ve satış bedelini bu yazıyı gördükten sonra öde. Ev alırken çıkan diğer masraflar için tapu harcı ve ev alma masrafları rehberine bak.
Kiracı olarak taşınırken de son aya kadar aidatları ödediğini gösteren dekontları sakla. Ev sahibi aidat borcunu depozitodan düşmek isterse bu dekontlar işine yarar; ayrıntılar için kira depozitosu rehberine bakabilirsin.
Aidatı bütçeye doğru yerleştirmek
- Aidatı kirayla birlikte düşün: Ev ararken aylık maliyet kira ya da kredi taksiti artı aidattır. Havuzlu, güvenlikli sitelerde aidat kiranın hissedilir bir bölümüne ulaşabilir.
- Kış aylarını ayrı planla: Merkezi ısınmalı binalarda kış aidatı yaz aidatından belirgin şekilde yüksektir. Yıllık toplamı 12'ye bölüp her ay aynı tutarı kenara ayırmak kış sürprizini önler.
- Olağanüstü giderler için yedek ayır: Çatı onarımı ya da asansör yenileme gibi kararlar tek seferde yüksek bir pay çıkarabilir. Ev sahibiysen bunun için acil durum fonundan ayrı küçük bir birikim tut.