BütçoÖnce gerçek market harcamanı bul
Tasarrufa bir hedefle başlamak için önce bugün ne harcadığını bilmen gerekir. Son üç ayın market, fırın, manav, kasap ve pazar harcamalarını topla ve üçe böl. Kartla ödediklerini ekstreden, nakitleri hatırladığın kadarıyla ekle; yemek siparişini ayrı tut, çünkü o ayrı bir alışkanlıktır.
haftalık market bütçesi = (son 3 ayın mutfak harcaması ÷ 3) × 12 ÷ 52
Üç ayda 45.000 ₺ harcayan bir ev için aylık ortalama 15.000 ₺, haftalık bütçe yaklaşık 3.460 ₺ olur. İlk hedef bunu %10 düşürmek olsun: haftada yaklaşık 3.100 ₺. Küçük ama tutarlı bir hedef, bir anda yarıya indirmekten daha kalıcıdır.
Haftalık yemek planı: tasarrufun temeli
Plansız market alışverişi, eve gelince "bu akşam ne pişirsek" sorusunu ve bozulan sebzeleri beraberinde getirir. Hafta sonu 15 dakikanı ayırıp akşam yemeklerini planla. İşin püf noktası, aynı malzemeyi birden fazla yemekte kullanmaktır:
| Gün | Akşam yemeği | Ortak malzeme |
|---|---|---|
| Pazartesi | Fırında tavuk ve patates | Bütün tavuk |
| Salı | Tavuk suyuna şehriye çorbası, pilav | Tavuk suyu ve artan tavuk |
| Çarşamba | Kuru fasulye, pilav, turşu | Bakliyat ve pirinç |
| Perşembe | Kıymalı ıspanak, yoğurt | Kıyma (yarısı) |
| Cuma | Kıymalı makarna | Kıymanın kalanı |
| Cumartesi | Menemen ve salata | Haftadan kalan sebzeler |
| Pazar | Mercimek çorbası ve börek | Bakliyat ve un |
Plan yaptıktan sonra dolabı, buzdolabını ve dondurucuyu kontrol et; evde olanı listeden çıkar. Alışverişe giderken buzdolabının fotoğrafını çekmek aynı ürünü ikinci kez almayı engeller.
Market listesinin kuralları
- Reyon sırasıyla yaz: Manav, et, süt ürünleri, kuru gıda, temizlik. Markette dolaşma süresi kısaldıkça sepete giren plansız ürün azalır.
- Miktarı da yaz: "Domates" değil, "1 kg domates". Miktarsız liste fazla alıma kapı açar.
- Liste dışı ürün için kural koy: Listede olmayan bir ürünü almadan önce listeden bir şeyi çıkar ya da gelecek haftaya bırak.
- Aç karnına gitme: Aç giden alışverişçinin sepeti daha kalabalık olur; bu, hem deneyimle hem de tüketici araştırmalarıyla bilinen bir etkidir.
- Sıklığı azalt: Her gün markete uğramak yerine haftada bir büyük, bir küçük alışveriş yap. Her ziyaret yeni bir dürtüsel harcama fırsatıdır.
Birim fiyatla karşılaştır: büyük paket her zaman ucuz değil
Raf etiketlerinde ürünün satış fiyatının yanında birim fiyatı da yazar: kilogram, litre ya da adet başına fiyat. Farklı gramajdaki paketleri doğru karşılaştırmanın tek yolu budur:
birim fiyat = paket fiyatı ÷ paketteki miktar
| Ürün (örnek) | Fiyat | Kilogram fiyatı |
|---|---|---|
| Makarna 500 g | 30 ₺ | 60 ₺ |
| Makarna 1 kg ("avantajlı paket") | 65 ₺ | 65 ₺ |
| Makarna 500 g, market markası | 22 ₺ | 44 ₺ |
Bu örnekte "avantajlı" büyük paket küçüğünden pahalıdır. Büyük paket gerçekten ucuz olsa bile, yalnızca bozulmadan tüketebileceğin ürünlerde avantajlıdır; atılan yarım paket indirimi siler.
Market markası, aktüel ürünler ve pazar
- Market markası: Un, şeker, pirinç, bakliyat, makarna, deterjan gibi temel ürünlerde market markaları çoğu zaman bilinen markalardan belirgin şekilde ucuzdur. Önce birkaç üründe dene, beğendiklerinde kalıcı olarak değiştir.
- Aktüel ürün tuzağı: Haftalık kataloglardaki elektronik, mutfak eşyası ve tekstil ürünleri planlanmamış alımların en büyük kaynağıdır. İhtiyaç listesinde yoksa broşürü açmadan geç.
- Semt pazarı: Mevsiminde sebze ve meyve pazarda çoğu zaman daha ucuzdur; pazarın kapanışına yakın saatlerde fiyatlar daha da düşebilir. Mevsim dışı ürünler hem pahalı hem daha az lezzetlidir.
- Fiyat karşılaştırma: Ticaret Bakanlığı destekli Market Fiyatı gibi karşılaştırma siteleri ve marketlerin uygulamaları, aynı ürünün farklı marketlerdeki fiyatını görmeni sağlar.
- Sadakat kartları: Kart indirimleri yalnızca zaten alacağın ürünlerde tasarruftur. "Üç al iki öde" kampanyası, ihtiyacın bir taneyse sana fazladan harcama yaptırır.
İndirim dönemlerinde sepete giren fazladan ürünlerin psikolojisi için dürtüsel harcama rehberine bakabilirsin.
Atılan yemek, atılan paradır
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü'ne göre dünyada üretilen gıdanın önemli bir kısmı tüketilmeden kaybolur ya da çöpe gider; bunun büyük bölümü evlerde olur. Evde israfı azaltmak, market bütçesini hiçbir şeyden vazgeçmeden düşürmenin en kolay yoludur:
- Yeni aldığını dolabın arkasına, eskiyi öne koy.
- Son kullanma tarihi ile tavsiye edilen tüketim tarihini ayırt et: İlki güvenlik, ikincisi kalite içindir.
- Bayatlayan ekmeği dondur ya da galeta, kıtır ekmek yap; olgunlaşan meyveyi reçel, komposto ya da kek yap.
- Bir haftada neyi attığını not et; bir sonraki listede o üründen daha az al.
Etiket fiyatı ile kasa fiyatı farklıysa
Rafta yazan fiyat ile kasada okunan fiyat farklıysa, Fiyat Etiketi Yönetmeliği'ne göre tüketicinin lehine olan fiyattan satış yapılması gerekir. Fişini kasada kontrol et; fark varsa etiketi göstererek düzeltme iste. Sorun çözülmezse ALO 175 Tüketici Danışma Hattı'na ya da e-Devlet'teki Tüketici Bilgi Sistemi'ne başvurabilirsin. Özellikle indirim etiketlerinin güncellenmediği kampanya dönemlerinde bu fark sık görülür.