Cayma hakkı nedir?
Cayma hakkı, mesafeli satışlarda (internet sitesi, mobil uygulama, sosyal medya, telefonla sipariş) tüketiciye tanınan, hiçbir gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden sözleşmeden vazgeçme hakkıdır. Ürünü beğenmemen, bedeninin olmaması ya da fikrini değiştirmen yeterlidir.
- Süre: Ürünlerde teslim aldığın günden, hizmetlerde sözleşmenin kurulduğu günden itibaren 14 gün.
- Bildirim: Süre içinde satıcıya yazılı olarak (sitedeki iade formu, e-posta ya da uygulamadaki iade talebi) bildirmen gerekir. Bildirimin ekran görüntüsünü ve tarihini sakla.
- Ürünü geri gönderme: Cayma bildiriminden sonra ürünü genellikle 10 gün içinde satıcıya geri göndermen beklenir.
- Kargo ücreti: Satıcının iade için belirttiği anlaşmalı kargo firmasıyla gönderdiğinde iade kargo bedeli senden istenemez.
Ürünü denemek için makul ölçüde kullanabilirsin; ama olağan kullanımın ötesinde yıpranmış ya da hasar görmüş bir ürün için satıcı değer kaybını talep edebilir.
Hangi ürünlerde cayma hakkı yoktur?
Yönetmelik bazı ürün ve hizmetleri cayma hakkının dışında tutar. En sık karşılaşılanlar:
- Kişiye özel üretilen ya da senin isteğinle kişiselleştirilen ürünler (isim yazdırılmış kolye, ölçüye göre perde)
- Çabuk bozulan ya da son kullanma tarihi geçebilecek ürünler (taze gıda, çiçek)
- Ambalajı açıldıktan sonra sağlık ve hijyen açısından iadesi uygun olmayan ürünler (açılmış kozmetik, iç çamaşırı)
- Ambalajı açılmış yazılım, dijital içerik, oyun ve anında kullanılan dijital ürünler
- Gazete, dergi gibi süreli yayınlar
- Belirli bir tarihe bağlı konaklama, uçak ve otobüs bileti, etkinlik ve konser biletleri
Satıcı bu istisnaları sipariş öncesinde açıkça bildirmek zorundadır. Bu ürünlerde cayma hakkı olmasa da ürün ayıplıysa aşağıdaki ayıplı mal hakların geçerlidir.
Para ne zaman ve nasıl geri döner?
Satıcı, cayma bildirimini aldığı günden itibaren en geç 14 gün içinde ödediğin tutarı, varsa teslimat ücretiyle birlikte, ödemeyi yaptığın yöntemle iade etmek zorundadır. Kartla ödediysen para kartına döner.
- Tek çekim: İade tutarı kartına alacak olarak yazılır; bankanın işlem süresine göre birkaç gün içinde görünür. Ekstre kesildikten sonra gelen iade bir sonraki ekstrede alacak olarak düşer (hesap kesim tarihi).
- Taksitli alışveriş: Bankalar iadeyi çoğunlukla kalan taksitleri iptal ederek ya da tüm tutarı tek seferde alacak yazarak yansıtır; yöntem bankadan bankaya değişir. Ödenmiş taksitlerin karşılığı kartına alacak olarak geçer (taksitlerin ekstreye yansıması).
- Limit: İade işlenene kadar alışveriş tutarı limitini meşgul etmeye devam eder.
İade süresi dolduğu halde para hesabına geçmediyse önce satıcıdan iade dekontunu, sonra bankandan işlemin durumunu iste.
Ayıplı mal: bozuk ya da eksik ürün geldiyse
Ürün siparişteki özellikleri taşımıyor, bozuk ya da eksik geliyorsa bu cayma hakkından ayrı bir durumdur ve 14 günle sınırlı değildir. Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'a göre ayıplı malda dört seçimlik hakkın vardır:
- Sözleşmeden dönme: Ürünü iade edip paranı geri almak
- Bedel indirimi: Ürünü tutup ayıp oranında indirim istemek
- Ücretsiz onarım
- Ayıpsız misliyle değiştirme
Hangisini kullanacağını sen seçersin, satıcı seni belirli bir seçeneğe zorlayamaz. Ayıplı mal için sorumluluk süresi teslimden itibaren genellikle iki yıldır; garanti belgesi verilen ürünlerde garanti süresi de en az iki yıldır. Garanti kapsamındaki onarımın azami süresi aşılırsa ya da aynı arıza tekrar ederse değişim ya da iade isteme hakkın doğabilir.
Satıcı iade etmezse: adım adım başvuru
- Yazılı talep: Satıcıya siparişi, tarihi ve talebini (iade, değişim, onarım) içeren yazılı bir başvuru yap. Pazar yeri üzerinden aldıysan pazar yerinin müşteri hizmetlerine de bildir.
- Tüketici Hakem Heyeti: Uyuşmazlık tutarı her yıl belirlenen parasal sınırın altındaysa, e-Devlet'teki Tüketici Bilgi Sistemi (TÜBİS) üzerinden ücretsiz başvurabilirsin. Başvuru için avukat gerekmez.
- Tüketici mahkemesi: Parasal sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda, önce zorunlu arabuluculuk aşaması gelebilir, ardından tüketici mahkemesine gidilir.
- Bankadan harcama itirazı: Ürün hiç gelmediyse ya da satıcıya ulaşamıyorsan kart hamili olarak bankana harcama itirazında bulunabilirsin. Bankalar itirazı kart kuruluşunun kurallarına göre inceler; süreler sınırlı olduğu için geç kalma.
Sipariş onayı, fatura, kargo takip numarası ve yazışmaların ekran görüntüleri her aşamada en güçlü kanıtındır. Sosyal medyada "çok ucuz" fiyatla satış yapan, havale isteyen ve fatura kesmeyen hesaplardan alışveriş yapmak ise bu hakların hiçbirini pratikte kullanamaman anlamına gelebilir (kart dolandırıcılığı ve sahte SMS).
İade hakkını dürtüsel alışverişin bahanesi yapma
"Beğenmezsem iade ederim" düşüncesi sepeti büyütür. Oysa iade etmeyi unutmak, kargo kuyruğu ya da süreyi kaçırmak çok sık olur ve iade edilmeyen her ürün harcama olarak kalır. Özellikle indirim dönemlerinde sepeti onaylamadan önce kendine "iade hakkı olmasaydı alır mıydım?" diye sormak işe yarar (indirim dönemi ve dürtüsel harcama).