BütçoKapıdan satış (iş yeri dışında kurulan sözleşme) nedir?
Kanun, satıcının iş yeri dışında seninle aynı yerde bulunarak kurduğu satışları "iş yeri dışında kurulan sözleşme" sayar; günlük dilde buna kapıdan satış denir. 6502 sayılı Kanun md. 47'ye göre şu üç durumdan biri varsa sözleşme bu gruba girer:
- Satıcıyla seninle aynı anda fiziksel olarak bir arada, iş yeri dışında (kapında, evinde ya da işyerinde) kurulan sözleşmeler; teklifi kimin yaptığı fark etmez.
- İş yeri dışında yüz yüze görüştükten hemen sonra, satıcının iş yerinde ya da telefon, internet gibi uzaktan bir araçla kurulan sözleşmeler.
- Mal ya da hizmeti tanıtmak ya da satmak için satıcının düzenlediği bir gezi sırasında kurulan sözleşmeler.
Kapıya gelip süpürge, tencere seti, hizmet paketi ya da abonelik satan biri ya da "ücretsiz gezi"de tanıtım yapılan bir satış bu kapsama girebilir. İnternetten ya da telefonla, hiç yüz yüze görüşmeden kurduğun sözleşmeler ise mesafeli sözleşmedir; onun kuralları için online alışverişte iade ve cayma hakkı rehberine bak.
Sözleşme yazılı olmak zorunda mı?
Evet; iş yeri dışında kurulan sözleşmeler yazılı olarak kurulmadıkça geçerli olmaz (md. 47/4). Geçerli bir sözleşme kurmamış olan satıcı, sonradan sözleşmenin geçersizliğini senin aleyhine ileri süremez.
Satıcı ayrıca şunları yapmakla yükümlüdür:
- Sözleşme tarihini senin kendi el yazınla yazmanı ve sözleşmeyi imzalamanı sağlamak.
- Sözleşmenin bir nüshasını sana vermek.
- Mal ya da hizmeti sana sunmak.
Sözleşmenin sana teslim edildiğini ve mal ya da hizmetin sunulduğunu ispat yükü de satıcıdadır. Ayrıca satıcı, sen sözleşmeye ya da bir teklife bağlanmadan önce yönetmelikte belirlenen hususlarda seni açık ve anlaşılır biçimde bilgilendirmelidir; bilgilendirildiğini ispat etmek de ona aittir (md. 47/3). İş yeri dışında kurulan sözleşmeleri Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş satıcı ya da sağlayıcı kurar (md. 47/2).
14 günlük cayma hakkını nasıl kullanırsın?
İş yeri dışında kurulan bir sözleşmeden 14 gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden cayabilirsin. Cayma hakkını kullandığına dair bildirimin bu süre içinde satıcıya yöneltilmiş olması yeterlidir (md. 47/5). Kanun bildirimin şeklini sıralamaz; ama ispat için şu yolu izle:
- Tarihleri not et: Sözleşmeyi imzaladığın günü ve malı ya da hizmeti aldığın günü kaydet. Sürenin hangi günden başlayacağı konusunda ayrıntıyı md. 47/7 gereği yönetmelik belirler; tereddüt etmemek için en erken tarihten başlayarak say.
- Yazılı bildir: Sözleşme numaranı, satıcının unvanını ve "cayma hakkımı kullanıyorum" cümlesini içeren bir yazıyı noter, iadeli taahhütlü posta ya da satıcının sözleşmede gösterdiği e-posta adresi gibi teslimi kanıtlanabilir bir yolla gönder. Bildirimi 14. gün dolmadan gönder; kanuna göre süre içinde yöneltilmiş olması yeterlidir, ama gönderdiğini ispat edebilmelisin.
- Para ödeme: Cayma süresi içinde satıcı, mal ya da hizmet karşılığında senden herhangi bir isim altında ödeme yapmanı ya da seni borç altına sokan bir belge (senet gibi) vermeni isteyemez (md. 47/5).
- Malı koru: Cayma süresinde malın olağan kullanımı yüzünden ortaya çıkan değişiklik ve bozulmalardan sorumlu değilsin.
Bilgilendirilmediysen cayma süresi uzar mı?
Satıcı md. 47'deki yükümlülüklere uymamışsa ya da seni cayma hakkı konusunda gerektiği gibi bilgilendirmemişse 14 günlük süreyle bağlı olmazsın; ama bu hak sonsuz değildir. Kanuna göre bu süre, her hâlükârda cayma süresinin bittiği tarihten itibaren bir yıl sonra sona erer (md. 47/6).
| Durum | Cayma için süre |
|---|---|
| Satıcı yükümlülüklerine uydu, seni bilgilendirdi | 14 gün |
| Satıcı yükümlülüklerine aykırı davrandı ya da cayma hakkını gerektiği gibi bildirmedi | 14 günle bağlı değilsin; en geç 14 günlük sürenin bittiği tarihten bir yıl sonrasına kadar |
Bilgilendirme yapıldığını ispat yükünün satıcıda olması, "bana hiçbir şey söylenmedi" demen için sana avantaj sağlar; yine de süre dolmadan bildirimini göndermek en güvenli yoldur.
Kapıdan satış, mesafeli satış ve ağ pazarlama farkı nedir?
Üç satış biçiminde de cayma hakkı vardır, ama süre ve kural aynı değildir. Hangi kutuya girdiğini sözleşmenin nerede ve nasıl kurulduğuna bakarak anlarsın.
| Satış biçimi | Cayma süresi | Dayanak (6502) |
|---|---|---|
| İş yeri dışında kurulan sözleşme (kapıdan satış, tanıtım gezisi) | 14 gün; yazılı sözleşme şart | md. 47 |
| Doğrudan satış sistemi (ağ pazarlama) | 30 gün | md. 47/A |
| Mesafeli sözleşme (internet, telefon) | 14 gün | md. 48 |
Ağ pazarlama sistemi için ağ pazarlama rehberine bak. Dolandırıcılık şüphesi olan "kapıya gelen" satışlarda ise ürün hiç teslim edilmiyorsa sahte yatırım ve saadet zinciri rehberindeki uyarıları da oku.
Satıcı kabul etmezse nereye başvurursun?
Satıcı cayma bildirimini kabul etmez ya da parayı iade etmezse tüketici hakem heyetine ya da tüketici mahkemesine başvurabilirsin. Parasal sınıra göre hangisine gideceğin ve başvurunun nasıl yapılacağı tüketici hakem heyeti rehberinde anlatılıyor. Tüketici mahkemesinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır; tüketici hakem heyetinin görevi kapsamındaki uyuşmazlıklarda bu şart aranmaz (6502 md. 73/A).
Hangi sözleşmelerin iş yeri dışında kurulan sözleşme kuralının dışında kaldığı ve iade usulünün ayrıntıları da md. 47/7 uyarınca yönetmelikte belirlenir. Sözleşmen kapsam dışı olabilir mi diye şüphen varsa başvurmadan önce bir tüketici derneğinden ya da avukattan görüş al.