BütçoDoğrudan satış sistemi (ağ pazarlama, MLM) nedir?
Doğrudan satış sistemi, bir doğrudan satış şirketinin oluşturduğu; iş sözleşmesiyle çalıştırılmayan, bağımsız temsilci, distribütör ya da danışman gibi adlarla komisyon, prim, teşvik ve ödül karşılığı tüketicilere mal ya da hizmet pazarlayan kişilerin yer aldığı satış sistemidir. Günlük dilde buna ağ pazarlama ya da MLM (çok katmanlı pazarlama) denir.
Sistem 24 Ekim 2024 tarihli ve 7529 sayılı Kanunla 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'a md. 47/A olarak eklendi. Yani Türkiye'de ağ pazarlama kanunda tanımlıdır ve doğrudan yasaklanmış değildir; yasal olması bazı şartlara bağlıdır.
Ağ pazarlama yasal mı, hangi şartlara bağlı?
Doğrudan satış sistemi, kazancın ağırlıklı olarak sisteme yeni doğrudan satıcılar kazandırılmasına ve bu sayede ortaya çıkan menfaatlerin dağıtılmasına dayanmıyorsa, yani esas olarak mal ya da hizmetin tüketicilere satışına dayanıyorsa kanuna uygun olabilir. Kanun bu ilkeyi açıkça yazar (md. 47/A/3). Ek olarak doğrudan satış şirketinin sermaye şirketi olması gerekir (md. 47/A/2).
Bu iki fıkradaki "yönetmelikle belirlenen diğer koşullar" ibareleri Anayasa Mahkemesinin 12 Şubat 2026 tarihli kararıyla iptal edildi; iptal, kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından dokuz ay sonra, 30 Ocak 2027'de yürürlüğe girecek. Kuralın ana yapısı (sermaye şirketi olma ve piramit sisteme dayanmama) ise kanun metninde duruyor.
Kısacası "ağ pazarlama yasal mı?" sorusunun cevabı: doğrudan satış kanunun çizdiği çerçevede yasaldır; ürün satışı değil yeni üye getirmek asıl kazanç kaynağıysa bu çerçevenin dışına çıkılmış olur.
Sisteme girmek için kayıt, paket ya da aidat ücreti ödemek zorunda mısın?
Hayır; doğrudan satıcılardan sisteme dâhil olmaları ya da sistemde kalmaları için, tüketiciye satışı öngörülen mal veya hizmeti içermeyen hiçbir bedel ya da borç altına sokan belge alınamaz. Kanun bunları "yenileme, paket, ücret, aidat ve benzeri isimler" diye sayar (md. 47/A/4).
Aynı fıkra bir başka sık rastlanan uygulamayı da engeller: doğrudan satış şirketinin belirlediği miktar ya da tutarda mal veya hizmet satın almak, doğrudan satıcının sistem içindeki seviyesini belirleyemez. Yani "bu ay şu kadar alım yapmazsan seviyen düşer" biçimindeki stok yükleme baskısına kanun izin vermez.
Doğrudan satışta cayma hakkı kaç gün?
Doğrudan satış sistemi kapsamında mal ya da hizmet satın alan tüketici, 30 gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden sözleşmeden cayabilir. Cayma bildiriminin bu süre içinde doğrudan satıcıya ya da doğrudan satış şirketine yöneltilmiş olması yeterlidir (md. 47/A/5).
Bu süre diğer satış biçimlerinden uzundur: kapıdan satışta ve internetten alışverişte süre 14 gündür. Kapıdan satışta cayma ve online alışverişte cayma rehberlerinde bu hakların ayrıntısı var. Ağ pazarlama sisteminde iadenin nasıl yapılacağı gibi uygulama ayrıntılarını kanun yönetmeliğe bırakır; iade koşullarını sözleşmende ve şirketin sunduğu bilgilendirmede ayrıca oku.
Sisteme girmeden önce sorman gerekenler
Teklif edilen iş, kazancını ürün satışından mı yoksa yeni üye getirmekten mi elde edeceğini göstermelidir. Aşağıdaki tablo, kanundaki ölçütleri günlük sorulara çevirir.
| Soru | Kanundaki karşılığı |
|---|---|
| Kazancın çoğu ürünü gerçek tüketicilere satmaktan mı geliyor, yoksa yeni üye getirmekten mi? | Yeni üye kazandırmaya dayanan sistem olmamalı (md. 47/A/3) |
| Kayıt, paket, yenileme ya da aidat adıyla para isteniyor mu? | Ürün içermeyen bedel alınamaz (md. 47/A/4) |
| Seviyeni korumak için belirli tutarda ürün alman şart mı? | Sistem içindeki seviyeyi belirleyemez (md. 47/A/4) |
| Şirket bir sermaye şirketi mi (anonim, limited vb.)? | Sermaye şirketi olma şartı (md. 47/A/2) |
| Sorunun olduğunda talebini iletebileceğin bir sistem var mı? | Şirket böyle bir sistem kurmak zorunda (md. 47/A/6) |
Şirketin ticaret unvanını ve türünü sözleşmeden ve ticaret sicili kayıtlarından kontrol et. Hiç ürün satışından söz etmeyen, "yatırım yap, ekip kurdukça kazan" diyen teklifler ise ağ pazarlamadan çok dolandırıcılık riski taşır; saadet zinciri ve sahte yatırım dolandırıcılığı ile evden iş ilanı dolandırıcılığı rehberlerine bak.
Şirket sorununu çözmezse ne yapabilirsin?
Doğrudan satış şirketi tüketicinin bilgilendirilmesini ve talep ile bildirimlerini iletebilmesini sağlayan bir sistem kurmakla yükümlüdür (md. 47/A/6). Önce bu kanaldan yazılı başvur ve cevabı sakla.
Cevap alamazsan ya da cayma bildirimin kabul edilmezse tüketici hakem heyetine ya da tüketici mahkemesine başvurabilirsin; yol ve parasal sınır için tüketici hakem heyeti rehberine bak. Tüketici mahkemesinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır; tüketici hakem heyetinin görevindeki uyuşmazlıklar bu şartın dışındadır (md. 73/A).