BütçoBorcunu ödeyemediğin için hapis yatar mısın?
Hayır; Anayasa'ya göre hiç kimse yalnızca sözleşmeden doğan bir yükümlülüğü yerine getirememesinden dolayı özgürlüğünden alıkonulamaz (Anayasa md. 38). Kredi kartı borcu, ihtiyaç kredisi, kira, faturalı hat ve taksitli alışveriş borçları sözleşmeden doğar; bunları ödeyemediğin için tek başına hapis cezası alamazsın.
Borcunu ödemezsen olacak şey hapis değil, icra takibi ve hacizdir: alacaklı takip başlatır, ödeme emri sana tebliğ edilir ve ödemezsen mal varlığına haciz konabilir. Bunun akışı için kredi kartı borcu ödenmezse ne olur rehberine ve maaş haczi rehberine bak. Borcun yurt dışına çıkışı engelleyip engellemediğini borcu olan yurt dışına çıkabilir mi rehberinde anlattık.
Peki tazyik hapsi nedir, ne zaman uygulanır?
Tazyik hapsi, bir cezalandırma değil yükümlülüğü yerine getirmeye zorlayan bir tedbirdir: borçlu yükümlülüğünü yerine getirdiğinde tahliye edilir. İcra ve İflas Kanunu'nda bu hapis yalnızca birkaç belirli durumda öngörülür.
| Durum | Sonuç | Kanun |
|---|---|---|
| İcra dairesinde taksitle ödeme şartını makbul sebep olmadan ihlal | Alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsi; borcun tamamı ya da o tarihe kadar yatırılması gereken tutar ödenirse tahliye | İİK md. 340 |
| Nafaka kararının gereğini yerine getirmemek | Alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsi; yerine getirilince tahliye | İİK md. 344 |
| Mal beyanında bulunmamak | Alacaklının talebiyle icra mahkemesi hâkimi, beyan edene kadar bir defaya mahsus hapisle tazyik eder; üç ayı geçemez | İİK md. 76 |
| Mal beyanını gerçeğe aykırı yapmak | Alacaklının şikâyeti üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis (tazyik hapsi değil, ceza) | İİK md. 338 |
Bir borçtan dolayı tazyik hapsinin süresi md. 340 ve md. 344'te üç ayı geçemez.
İcra dairesinde taksit protokolü imzalarsan neye dikkat edersin?
Borçlu, alacaklının satış talebinden önce borcu muntazam taksitlerle ödemeyi taahhüt eder ve birinci taksiti hemen verirse icra muamelesi durur. Kanunun şartları: borçlunun yeterli miktar malının haczedilmiş bulunması, her taksidin borcun dörtte birinden az olmaması, taksitlerin aydan aya verilmesi ve sürenin üç aydan fazla olmaması (İİK md. 111).
Borçlu ile alacaklı icra dairesinde borcun taksitlendirilmesi için başka bir sözleşme de yapabilir (md. 111). Böyle kararlaştırılan ödeme şartını makbul bir sebep olmaksızın ihlal edersen, alacaklı şikâyet ederse üç aya kadar tazyik hapsi gündeme gelir (md. 340). Taksitlerden biri zamanında ödenmezse icra işlemi ve süreler kaldığı yerden devam eder (md. 111).
- Protokole ödeyebileceğinden büyük taksit yazma; imzadan önce aylık bütçeni hesapla.
- Ödeyemeyeceğini anladığında alacaklıyla yazılı olarak yeni bir plan konuş; ödeme yapamama nedenini belgele.
- Kısmi ödeme yaptığın dekontları sakla.
Mal beyanında bulunmak zorunda kaldığında ne yapmalısın?
İtirazı iptal edilen ya da kesin veya geçici olarak kaldırılan borçlu, bu kararın tebliğinden itibaren üç gün içinde mal beyanında bulunmak zorundadır (İİK md. 75). Mal beyanı, borçlunun kendisinde ve üçüncü kişilerde bulunan mal, alacak ve haklarını, kazanç ve gelirlerini ve borcunu nasıl ödeyebileceğini icra dairesine bildirmesidir (md. 74).
Beyan vermezsen, alacaklının talebi üzerine beyan edene kadar hapisle tazyik edilebilirsin (md. 76); beyanı gerçeğe aykırı yaparsan alacaklının şikâyeti üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis cezasıyla karşılaşırsın (md. 338). Beyanı doğru ve zamanında vermek bu riski ortadan kaldırır. Tebligat tarihi ve süreler için tebligat rehberine bak.
Aciz vesikası alınmış borçlu için de hapis var mı?
Aciz vesikası alınmış borçlu, alacaklının alacağı aciz vesikasına bağlanmasından en geç beş sene içinde başvurması üzerine asgari ücretin üstünde bir geçim sürdürdüğü sabit olursa, asgari ücretin üstünde kalan gelirinin icra mahkemesinin belirleyeceği kısmını (dörtte birden az olmamak üzere) her ay icra dairesine yatırmak zorundadır. Bu yükümlülüğü yerine getirmeyen borçlu hakkında bir yıla kadar tazyik hapsine karar verilir (İİK md. 338). Hapis uygulanmaya başlandıktan sonra borçlu borcun tamamını ya da o tarihe kadar yatırması gereken tutarı öderse tahliye edilir.
Bu, her borçlu için değil, aciz vesikası alınmış borçlu içindir. Aciz vesikası ve zamanaşımı için borç zamanaşımı rehberine bak.
Borç dışında hapis riski olan durumlar
Bu rehber, ödenemeyen sözleşme borcuyla ilgilidir. Karşılıksız çekin sonuçları ayrı bir kanunda düzenlenir; çek için karşılıksız çek rehberine bak.
Nafaka borcu ise sözleşme borcu değil, mahkeme kararına dayanan bir yükümlülüktür; nafaka türleri için nafaka rehberine bak.