Tasarruf finansman nedir? Faizsiz ev ve araba sistemi nasıl işler, cayınca paran geri gelir mi?

Tasarruf finansman nedir?

Tasarruf finansman sözleşmesi, belirli bir tasarruf tutarı ve dönemine bağlı olarak, önceden belirlenmiş koşullar gerçekleşince konut, çatılı iş yeri ya da taşıt edinmen için sana finansman kullanma hakkı veren sözleşmedir; şirket de birikmiş tasarrufunu yönetir, geri öder ve finansman kullandırır, karşılığında organizasyon ücreti alır (6361 sayılı Kanun md. 39/A/1). Sistem faizsiz finansman esaslarına göre çalışır (md. 39/B/3).

Bu şirketler 6361 sayılı Kanun'un kapsamındadır ve unvanlarında "Tasarruf Finansman Şirketi" ibaresi bulunmak zorundadır (md. 5). Bankadan alınan konut kredisi farklı bir üründür; maliyetini konut kredisi hesaplama rehberinde hesaplayıp karşılaştırabilirsin.

Nasıl işler? Tahsisat nedir, ne zaman alırsın?

Tahsisat, sözleşmede taahhüt edilen finansman tutarının, konut, çatılı iş yeri ya da taşıtı satan üçüncü kişiye hesaben ödenmesidir (md. 3). Yani parayı eline almazsın; şirket satıcıya öder. Ödeme, sözleşmede öngörülen tarihten itibaren 10 iş günü içinde satıcının hesabına yapılır (Yönetmelik md. 17/9).

Çekilişli grupta tahsisat sırası çekilişe bağlıdır; sıran çıkana kadar teslim tarihini kesin olarak bilemezsin. Müşteri bazlı sözleşmede ise tahsisat tarihi sözleşmenin koşullarıyla belirlenir. Kurul bu oranları ve sınırlamaları değiştirebilir (md. 21/5); güncel koşulları sözleşmende ve tarifede kontrol et.

Faizsiz ama bedava değil: organizasyon ücreti ve toplam maliyet

Sistem faiz içermez ama şirket organizasyon ücreti alır. Şirketler, her sözleşme için organizasyon ücreti ve diğer masrafları da içeren toplam maliyeti hesaplayıp tarife oluşturmak ve seni maliyetler hakkında bilgilendirmekle yükümlüdür (Yönetmelik md. 29/1). Karar vermeden önce tarifedeki toplam maliyeti öğren.

toplam maliyet = toplam ödediğin tutar − sözleşme tutarı

Örnek rakamlarla: 600.000 ₺'lik bir sözleşmede tasarruf ve geri ödemeler toplamı 600.000 ₺, organizasyon ücreti ve diğer masraflar 36.000 ₺ ise toplam ödediğin 636.000 ₺ olur. Maliyetin 36.000 ₺, yani sözleşme tutarının yüzde 6'sıdır. Bu rakamlar yalnızca bir örnektir; gerçek oranı şirketin tarifesinden öğrenmen gerekir. Karşılaştırma yaparken nominal ve efektif oran farkını efektif ve nominal faiz rehberinden hatırla.

14 gün cayma, fesih ve iade

Sözleşmeyi imzaladıktan sonraki 14 gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden cayabilirsin; şirket, organizasyon ücreti dahil aldığı tutarın tamamını cayma kararının bildirilmesinden itibaren 14 gün içinde iade etmek zorundadır (6361 md. 39/A/3; Yönetmelik md. 17/8).

• Fesih: Tasarruf dönemi bitene kadar sözleşmeyi feshedebilirsin. Şirket, organizasyon ücreti dışında kalan toplam birikimini iade eder (md. 39/A/4). İade, talepten itibaren en geç 60 gün içinde, senin ya da yasal temsilcinin adına açılmış banka hesabına defaten yapılır (Yönetmelik md. 17/8).
• Tasarruf geri alma hakkı sınırlandırılamaz: Sözleşme tahsisattan önce sona ererse, yukarıdaki iade süreleri saklı kalmak kaydıyla tasarruflarını geri alma hakkın hiçbir şekilde sınırlandırılamaz (md. 17/1).
• Şirket tek taraflı fesih yapamaz: Senin yükümlülüklerini yerine getirmemen dışında şirket sözleşmeyi tek taraflı feshedemez (6361 md. 39/A/4).
• Erteleme: Talebinle tahsisat ileri bir tarihe ertelenebilir; hak ve yükümlülüklerin saklı kalır (md. 39/A/4).

Tasarruf döneminde senden ipotek, rehin ya da senet gibi teminat alınamaz ve organizasyon ücreti dışında seni ödeme yükümlülüğü altına sokacak bir işlem yapılamaz (Yönetmelik md. 17/7). Tahsisat yapıldıktan sonra ise finansman konusu üzerine şirket lehine ipotek ya da rehin işlenmesi zorunludur (md. 22/4).

Finansman tutarı ve vade sınırı

Müşteri bazlı sözleşmelerde sana sağlanabilecek finansman, sözleşmedeki toplam tasarruf tutarının yüzde 150'sini geçemez; çekilişli sözleşmelerde bu sınır uygulanmaz (Yönetmelik md. 22/2). Finansman döneminin azami vadesi konut ve çatılı iş yeri sözleşmelerinde 120 ay, taşıt sözleşmelerinde 60 aydır (md. 22/3).

Taşıt ya da konut almadan önce ek masrafları da hesaba kat: tapu harcı ve noter için tapu harcı ve ev alma masrafları, ikinci el araç için araba alırken masraflar rehberlerine bak.

Şirketi nasıl kontrol edersin? Şirket tasfiye olursa ne olur?

Bu şirketler yalnızca Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu'nun (BDDK) kuruluş ve faaliyet izniyle faaliyet gösterebilir; faaliyet izni Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihten itibaren geçerlidir (Yönetmelik md. 5/2). Sözleşme imzalamadan önce şirketin Resmî Gazete'de yayımlanmış bir faaliyet izni olup olmadığını araştır.

• Fon havuzu ayrı tutulur: Şirketler tasarruf fon havuzu hesaplarını diğer hesaplarından ayırmak zorundadır; havuzdaki varlıklar sözleşme yükümlülüklerinin yerine getirilmesi dışında kullanılamaz, rehnedilemez ve kamu alacaklarının tahsili dahil haczedilemez; yalnızca müşterilerin sözleşmelerden doğan alacakları bunun dışındadır (6361 md. 39/B/2).
• Teşvik yasağı: Şirketler yeni müşteri kazanmak için hediye, hediye çeki, promosyon ya da benzeri menfaat sağlayamaz ve yeni müşteri getirmeleri karşılığında üçüncü kişilere nakdi ya da ayni menfaat veremez (Yönetmelik md. 17/6 ve 17/13).
• Tasfiye: BDDK Kurulu, likidite düzeyinin sürdürülememesi gibi hâllerde şirketin faaliyet iznini kaldırıp tasfiyesine karar verebilir; tasfiyesine karar verilen şirketlerde müşterilerin sözleşmelerde yer alan finansman kullanma hakları uygulanmaz. Tasfiye, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu'nun atayacağı en az üç kişilik komisyonca yürütülür (6361 md. 50/A).

Tasfiye hâlinde birikiminin ne olacağı, tasfiye sürecine ve fon havuzunun korunmasına ilişkin kurallara bağlıdır. Sözleşmenden önce şirketin mali yapısını ve geçmişini araştır. Benzer görünen ama kuralsız sistemler için altın günü sistemi riskleri ve saadet zinciri rehberlerini oku.

Sözleşmede neler yazmalı? Karar öncesi kontrol listesi

Kanun, tasarruf finansman sözleşmesinde asgari olarak şunların bulunmasını ister: tutarlar, vade, organizasyon ücreti, gelir, maliyet ve masraflar, tasarruf ve finansman dönem ve koşulları, iade süre ve şartları, temerrüt, cayma hakkının kullanımı, sözleşmenin sona ermesi ve feshi, mirasçılara intikal ve üçüncü taraflara devir, tarafların hak ve yükümlülükleri (6361 md. 39/A/5).

1. Toplam maliyeti (organizasyon ücreti ve masraflar dahil) yazılı olarak al ve ödeyeceğin toplam tutarı hesapla.
2. Tahsisat tarihinin garantili mi yoksa çekilişe bağlı mı olduğunu öğren.
3. Cayma ve fesihte iade sürelerini sözleşmede bul.
4. Temerrüt hükümlerine ve ödemeyi aksattığında ne olacağına bak.
5. Sözleşmenin bir örneğini al; talep edersen işlemlerine ilişkin belgeler de ücretsiz verilir (Yönetmelik md. 17/5).