BütçoSendikaya kimler, nasıl üye olur?
On beş yaşını dolduran ve 6356 sayılı Kanun'a göre işçi sayılanlar işçi sendikalarına üye olabilir; üyelik e-Devlet kapısından yapılan başvuruyla ve sendikanın kabulüyle kazanılır (6356 md. 17). Sendika başvuruyu otuz gün içinde reddetmezse üyelik talebi kabul edilmiş sayılır. Haklı bir neden gösterilmeden başvurusu kabul edilmeyenler, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde dava açabilir.
- Üye olmak serbesttir: Hiç kimse sendikaya üye olmaya ya da olmamaya zorlanamaz.
- Tek sendika kuralı: Aynı işkolunda ve aynı zamanda birden çok sendikaya üye olunamaz; bu durumda sonraki üyelikler geçersizdir. Farklı işverenlere ait işyerlerinde çalışan işçiler ise birden çok sendikaya üye olabilir.
- Yardımcı işler: İşyerinde yardımcı işlerde çalışan işçiler de işyerinin işkolundaki sendikaya üye olabilir.
Bu rehber 6356 sayılı Kanun kapsamındaki işçileri anlatır. Memurlar ve diğer kamu görevlilerinin sendikaları ayrı bir kanuna (4688 sayılı Kanun) tabidir.
Sendika aidatı ne kadar, maaştan nasıl kesilir?
Üyelik aidatının miktarını kanun değil, sendikanın genel kurulu tüzüğe göre belirler (6356 md. 18); bu yüzden sendikadan sendikaya değişir ve rehberde kesin bir tutar vermiyoruz. Tutarı sendikanın tüzüğünden ya da üyelik belgesinden öğren.
Üyelik ve dayanışma aidatları, yetkili işçi sendikasının işverene yazılı başvurusu üzerine işçinin ücretinden kesilerek sendikaya ödenir. Aidatı kesmeyen ya da kesmesine rağmen bir ay içinde sendikaya yatırmayan işveren, bildirim şartı aranmaksızın aidat tutarını bankaların işletme kredilerine uyguladığı en yüksek faizle birlikte ödemekle yükümlüdür (6356 md. 18). Bordrodaki kalemleri okumak için brüt net maaş farkı ve bordro okuma rehberine bak.
Sendikadan nasıl çekilirim?
Her üye, e-Devlet kapısı üzerinden çekilme bildiriminde bulunarak sendikadan çekilebilir; çekilme, sendikaya bildirim tarihinden bir ay sonra geçerlilik kazanır (6356 md. 19). Bildirim elektronik ortamda aynı anda Bakanlığa ve sendikaya ulaşır.
Çekilen kişi bir aylık süre içinde başka bir sendikaya üye olursa yeni üyelik bu sürenin bitiminde kazanılmış sayılır. Üyelikten çıkarma ise sendika genel kurulunun kararıyla olur; çıkarılan üye kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde mahkemeye itiraz edebilir ve üyelik, karar kesinleşinceye kadar devam eder.
Sendika üyeliği hangi durumlarda sona erer ya da askıya alınır?
Çekilme dışında üyelik şu hâllerde kendiliğinden sona erer ya da etkilenmez (6356 md. 19):
| Durum | Üyeliğe etkisi |
|---|---|
| SGK'dan yaşlılık ya da malullük aylığı veya toptan ödeme alıp işten ayrılmak | Üyelik sona erir; çalışmaya devam edenler ve kuruluşların yönetim, denetleme, disiplin kurullarında görevli olanlar için kanun istisna öngörür |
| İşkolunu değiştirmek | Üyelik kendiliğinden sona erer |
| Bir yılı geçmemek üzere işsiz kalmak | Üyeliği etkilemez |
| Askere alınmak | Üyelik, silah altında kalınan süre boyunca askıda kalır |
Emekli olup çalışmaya devam etmek ve emekli maaşı bütçesi için emekli olduktan sonra çalışmak rehberine bak.
Sendika üyesi olduğum için işten çıkarılabilir miyim?
Hayır. İşçiler, sendikaya üye olmaları ya da olmamaları veya sendikal faaliyette bulunmaları nedeniyle işten çıkarılamaz ve farklı işleme tabi tutulamaz; işe alma da belli bir sendikaya girme ya da girmeme şartına bağlanamaz (6356 md. 25). Kanuna aykırı davranan işveren, işçinin bir yıllık ücret tutarından az olmamak üzere sendikal tazminata mahkûm edilir.
- Fesih halinde: İşveren feshin geçerli nedenini ispatlar; ancak feshin işverenin gösterdiği nedene dayanmadığını söyleyen işçi, feshin sendikal nedene dayandığını ispatlar.
- Fesih dışı ayrımcılık: Bunu işçi ispatlar; ancak ayrımcılığı güçlü biçimde gösteren bir durum ortaya koyarsan işveren davranışının nedenini ispat etmek zorunda kalır.
- Süre: İşe iade talebi için feshin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorunludur (4857 md. 20). Kanuna dayanan işçi alacağı ve tazminatı ile işe iade davalarında arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır; başvurulmazsa dava usulden reddedilir (7036 md. 3). Sendikal tazminat talebi, işe iade davası açmamış olman halinde de engellenmez (6356 md. 25); yine de arabulucuya başvurmadan dava açma.
İşe iade ayrıntıları için işe iade davası, işyerinde sürekli baskı için mobbing rehberine bak.
Sendikaya üye değilsem toplu sözleşme zammından yararlanır mıyım?
Toplu iş sözleşmesinden taraf işçi sendikasının üyeleri yararlanır; üye olmayanlar ise ancak toplu iş sözleşmesinin tarafı sendikaya dayanışma aidatı ödeyerek yararlanabilir (6356 md. 39). Dayanışma aidatı ödemeyen ve üye olmayan işçi, toplu sözleşmenin ücret zammı gibi hükümlerinden yararlanamaz.
| Durum | Toplu sözleşmeden yararlanma |
|---|---|
| İmza tarihinde taraf sendikaya üye | Sözleşmenin yürürlük tarihinden itibaren |
| İmza tarihinden sonra taraf sendikaya üye olan | Üyeliğin sendikaca işverene bildirildiği tarihten itibaren |
| Üye olmayan, sonradan işe girip üye olmayan, imza tarihinde üye olup ayrılan ya da çıkarılan | Dayanışma aidatı ödemesine bağlı; ödeme talebi tarihinden itibaren geçerli, sendikanın onayı aranmaz |
| İşveren vekili ve toplu görüşmelerde işvereni temsil edenler | Yararlanamaz |
Dayanışma aidatının miktarı, üyelik aidatından fazla olmamak kaydıyla sendika tüzüğünde belirlenir. Örneğin sendikanın üyelik aidatı aylık 100 ₺ ise (rakam örnektir) dayanışma aidatı 100 ₺'yi aşamaz. Faaliyeti durdurulmuş sendikalara dayanışma aidatı ödenmez. Grev sonunda yapılan sözleşmeden, zorunlu olarak çalışanlar dışında işyerinde çalışmış olanlar aksine hüküm yoksa yararlanamaz.
İşveren, üye olan ve olmayan işçiler arasında çalışma şartları ya da çalıştırmaya son verilmesi bakımından ayrım yapamaz; ancak ücret, ikramiye, prim ve paraya ilişkin sosyal yardım konularında toplu iş sözleşmesi hükümleri saklıdır (6356 md. 25). Zam ve kıdem hesapları için kıdem ve ihbar tazminatı rehberine bak.