BütçoEmekli olduktan sonra çalışırsam emekli aylığım kesilir mi?
Aylığının kesilip kesilmeyeceği, ilk sigortalılık tarihine ve nasıl çalıştığına bağlıdır. 5510 sayılı Kanun üç ayrı durumu düzenler:
| Durum | Yaşlılık aylığın | Prim |
|---|---|---|
| 1 Ekim 2008'den önce sigortalı oldun, iş yerinde (4/a) çalışıyorsun | Kesilmez | Sosyal güvenlik destek primi (SGDP): kazancının %30'u (senin payın %7,5) |
| 1 Ekim 2008'den sonra ilk kez sigortalı oldun; iş yerinde, kamu kurumunda ya da yurt dışında çalışıyorsun | Çalışmaya başladığın tarihi izleyen ödeme dönemi başında kesilir | Normal sigortalı gibi prim ödersin |
| Kendi adına ve hesabına çalışıyorsun (4/b, Bağ-Kur tipi) | Kesilmez, yalnızca kesilmesini yazılı istersen kesilir | Aylığın kesilmediği sürece sigortalı sayılmazsın, prim ödemezsin |
Yani en sık duyulan "emekli çalışırsa maaşı kesilir" cümlesi herkes için doğru değildir. Özellikle 2008 öncesinden gelen sigortalılarda aylık devam eder, yalnızca SGDP kesilir.
SGDP (sosyal güvenlik destek primi) nedir, ne kadar kesilir?
SGDP, 1 Ekim 2008 öncesinden sigortalı olup emekli aylığı alırken iş yerinde çalışmaya devam edenlerin ödediği sosyal güvenlik destek primidir. Oranı, prime esas kazancın yüzde 30'u artı kısa vadeli sigorta kolları primidir. Yüzde 30'un dörtte biri (%7,5) senin, dörtte üçü (%22,5) işverenindir; kısa vadeli sigorta kolları primini kanuna göre işverenin kendisi öder. Prim ödeme yükümlüsü de işverendir.
Çalışan SGDP kesintisi = Prime esas kazanç x 0,075
Örnek: Prime esas kazancı aylık 30.000 ₺ olan bir emekli çalışanda senin payın 30.000 x 0,075 = 2.250 ₺, işverenin payı 30.000 x 0,225 = 6.750 ₺'dir. Rakamlar örnektir; vergi gibi diğer kesintiler bu hesabın dışındadır. Bordrodaki kalemleri brüt net maaş rehberinde okuyabilirsin.
SGDP kapsamındayken yalnızca iş kazası ve meslek hastalığı sigortası hükümleri uygulanır.
2008'den sonra ilk kez sigortalı olduysan ne olur?
1 Ekim 2008'den sonra ilk kez sigortalı olan biri, yaşlılık aylığı bağlandıktan sonra iş yerinde ya da kamu kurumunda çalışmaya başlarsa (ya da yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışırsa) aylığı, çalışmaya başladığı tarihi izleyen ödeme dönemi başında kesilir (5510 sayılı Kanun md. 30).
Çalıştığın sürece kısa ve uzun vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası için normal sigortalı gibi prim alınır. İşten ayrılıp yeniden aylık bağlanması için yazılı istekte bulunursan, aylığın yazılı istek tarihini ya da görevden ayrıldığın tarihi izleyen ödeme döneminden itibaren yeniden bağlanır. Yeni aylık iki parçadan oluşur: eski aylığın, kesildiği tarihten sonraki artışlar uygulanmış hâli ile emeklilik sonrası çalışmana ait kısmi aylık.
Bu yüzden 2008 sonrası sigortalı bir emekli, yeni iş teklifini değerlendirirken aylıktan vazgeçtiğini hesaba katmalıdır. Emeklilik şartlarını ve aylığın nasıl hesaplandığını emeklilik yaşı rehberinde anlattık.
Kendi işini yapan (Bağ-Kur'lu, 4/b) emekli çalışırsa ne olur?
Emekli aylığı alırken kendi adına ve hesabına çalışmaya başlarsan aylığın kesilmez; çünkü kanun, aylığı kesilmeksizin 4/b kapsamında çalışanları sigortalı saymaz (5510 sayılı Kanun md. 6). Dolayısıyla bu çalışma için sigorta primi ödemezsin; kazancının vergisi ayrı bir konudur.
İstersen aylığının kesilmesi için yazılı başvuru yapabilirsin. Bu durumda aylığın başvuru tarihini izleyen ay başından itibaren kesilir ve kanun, bu kişiler için yukarıdaki 2008 sonrası sigortalılar için anlatılan hükümleri (prim ödeme, işten ayrılınca yeniden aylık bağlanması) uygular. Kurye, platform çalışanı gibi kendi hesabına çalışanlar için vergi ve Bağ-Kur boyutunu platform çalışanı rehberinde bulabilirsin.
Hangi grupta olduğunu nasıl anlarsın?
Grubunu belirleyen tek şey ilk sigortalılık tarihindir. 1 Ekim 2008'den önce herhangi bir sigortaya (SSK, Bağ-Kur ya da Emekli Sandığı) girdiysen "2008 öncesi sigortalı" sayılırsın; ilk sigortalılığın bu tarihten sonra başladıysa "2008 sonrası" gruptasın. SGK'dan alacağın hizmet dökümünde ilk giriş tarihini görürsün.
Çalışacağın iş yerini de bilmen gerekir: iş yerinde çalışan (4/a), kamu kurumunda çalışan (4/c) ve kendi adına çalışan (4/b) için hükümler farklıdır. 2008 öncesi sigortalıların kamu kurumunda (4/c) çalışması ve vazife malullüğü aylığı alanlar gibi özel durumlar bu rehberin dışındadır; 5510 sayılı Kanun'un geçici 14. maddesinde ayrı hükümler vardır. Kendi durumunda emin değilsen çalışmaya başlamadan önce SGK'ya sor.
Emekli çalışırken bütçeni nasıl planlarsın?
Emekli çalışırken aylık net gelirin, aylığın kesilmeyen gruptaysan emekli aylığı + yeni işin bordrosundaki net maaş toplamıdır; SGDP kesintisi bordroda zaten düşülmüş olur. Aylığın kesilen gruptaysan çalıştığın sürece geliri yalnızca maaşın oluşturur.
Örnek: Aylığı kesilmeyen bir emekli 25.000 ₺ aylık alıyor ve yeni işte prime esas kazancı 30.000 ₺. Bordrosunda yalnızca SGDP'yi düşersek 2.250 ₺ kesinti görür; vergi gibi diğer kesintiler bu örneğe dahil değildir. Ek geliri günlük harcamaya mı, birikime mi ayıracağını emekli bütçesi rehberine göre planlayabilirsin.