BütçoKurye ya da platform şoförü olmak vergi açısından ne demek?
Yemeksepeti, Getir, Trendyol Go gibi uygulamalar üzerinden dağıtım yapan kuryeler ile BiTaksi, Uber gibi platformlar üzerinden yolcu taşıyan sürücülerin çoğu, platforma bağımsız çalışan (esnaf) statüsünde bağlıdır; platformun kadrolu, SGK'lı bir çalışanı değildir. Bazı platformlar bu kişileri kendi bünyesinde SGK'lı olarak da çalıştırabilir; hangi statüde olduğun, imzaladığın sözleşmede ve platformun sana nasıl ödeme yaptığında (bordro mu, hakediş ödemesi mi) görülür.
Bağımsız çalışan statüsünde olan biri için kazanç, bir işverenden alınan maaş değil, kendi nam ve hesabına yürütülen bir faaliyetin geliri sayılır; bu da farklı bir vergilendirme ve sigorta rejimine tabi olmak anlamına gelir.
Bağ-Kur (4/b) kaydı ve vergi mükellefiyeti nasıl açılır?
Düzenli ve süreklilik arz eden bir kazanç için bağımsız çalışan sayılan biri, genellikle iki ayrı kayıt yaptırmak durumundadır:
- Vergi mükellefiyeti: Vergi dairesine ya da e-Devlet üzerinden başvurarak faaliyet türüne uygun bir mükellefiyet açılır; kazanca göre basit usul ya da gerçek usul vergilendirme uygulanabilir.
- Bağ-Kur (4/b) kaydı: Esnaf ve sanatkarlar sicili ya da vergi mükellefiyeti üzerinden otomatik olarak Bağ-Kur'a bildirim yapılabilir; bu, sağlık güvencesi ve emeklilik için prim gün sayısı biriktirmeyi sağlar.
Bazı platformlar bu kayıtları kolaylaştırmak için kurye adaylarına yol gösterir ya da esnaf sicili sürecini kendi anlaştığı bir muhasebeciyle yürütür; ama kaydın açılıp açılmadığından nihai olarak kişinin kendisi sorumludur.
Kazancını beyan etmezsen ne olur?
Platformlar, kuryelere ve sürücülere yaptığı ödemelerin kaydını tutar ve talep halinde vergi idaresiyle paylaşabilir. Düzenli ve süreklilik gösteren bir kazancın hiç beyan edilmemesi, sonradan yapılan bir incelemede geriye dönük vergi ve vergi ziyaı cezası ile karşılaşma riski taşır; ayrıca Bağ-Kur'a hiç bildirim yapılmamışsa geçmişe dönük prim borcu da çıkabilir.
Ara sıra, düzensiz ve küçük tutarlarda yapılan tek seferlik işler ile haftanın çoğu günü aktif olarak çalışılan sürekli bir kazanç arasındaki sınır, somut duruma göre değerlendirilir; bu yüzden platform üzerinden kazancın belirli bir düzene oturduğu noktada mükellefiyet durumunu bir mali müşavirle netleştirmek en güvenli yoldur.
Asıl işimde sigortalıyım, ek olarak kurye yaparsam ne olur?
Ana işinde 4/a kapsamında (SSK'lı) tam zamanlı çalışan biri, boş vakitlerinde ek olarak kurye ya da sürücü olarak çalışırsa, bu ek gelir de vergiye tabi olabilir; ama zaten 4/a'dan sigortalı olduğu için ayrıca Bağ-Kur (4/b) primi ödemesi genellikle istenmez, mevcut sigorta önceliklidir. Yine de vergi mükellefiyeti ve beyan yükümlülüğü, sigorta durumundan bağımsız olarak devam edebilir.
Şirket kurmadan, şahsi bir faaliyet olarak yürütülen bu tür ek işlerin vergisel boyutu, tam zamanlı bir şahıs şirketi kurmaktan farklı ve genellikle daha basit bir süreçtir; hangisinin uygun olduğu kazancın büyüklüğüne göre değişir.
Bütçe planlarken dikkat edilmesi gerekenler
Kurye ya da platform şoförlüğü geliri, hava koşullarına, sipariş yoğunluğuna ve çalışılan saate göre aydan aya belirgin şekilde değişir; bu da onu düzensiz gelirle bütçe yapmaya benzer bir plana ihtiyaç duyan bir kazanç türü yapar.
- Yakıt, bakım ve amortisman: aracın ya da motosikletin yakıt ve bakım gideri, kazancın önemli bir kısmını götürebilir; net kazancı hesaplarken bu giderleri düşmek gerekir.
- Vergi ve prim için ayrı bir pay: aylık beyan ya da yıllık beyanname döneminde çıkacak vergiyi karşılayabilmek için, her hakedişten sabit bir yüzdeyi ayrı bir hesapta biriktirmek sürpriz bir borçla karşılaşmayı önler.