BütçoBorçlanma nedir?
SGK borçlanması, sigortasız geçen bazı süreleri primini sonradan ödeyerek prim gününe eklemektir. 5510 sayılı Kanun'un 41. maddesi hangi sürelerin borçlanılabileceğini sayar. En çok kullanılan ikisi:
- Doğum borçlanması: Sigortalı kadının doğumdan sonra çalışmadığı süreler.
- Askerlik borçlanması: Er ya da yedek subay olarak silah altında geçen süre.
Listede ücretsiz doğum ya da analık izni, doktora ve tıpta uzmanlık öğrenimi, avukatlık stajı, grev ve lokavt süreleri gibi başka kalemler de vardır. Yurt dışında geçen çalışma süreleri ise ayrı bir kanunla borçlanılır.
Doğum borçlanması kimler yapabilir?
Doğum borçlanmasında aranan temel şartlar şunlardır:
- Doğumun, annenin ilk kez sigortalı olduğu tarihten sonra olması. İlk işe girişten önceki doğumlar bugünkü kurala göre borçlanılamaz.
- Her doğum için doğum sonrası analık izninden sonraki en fazla 2 yıl (720 gün).
- En fazla 3 doğum için; yani toplamda en çok 2.160 gün.
- Bu sürelerde sigortalı çalışmamış olmak ve çocuğun yaşıyor olması.
Borçlanmayı hangi statüden (4/a SSK, 4/b Bağ-Kur ya da 4/c memur) yapacağın, son sigortalılık haline göre belirlenir. Mevzuat zaman zaman değiştiği için başvurudan önce güncel şartları SGK'dan ya da e-Devlet'teki açıklamadan kontrol et.
Askerlik borçlanması kimler yapabilir?
Er ya da yedek subay olarak yapılan askerlik süresinin tamamı ya da bir kısmı borçlanılabilir. Bedelli ya da dövizli askerlikte yalnızca fiilen silah altında geçen eğitim süresi dikkate alınır. Askerlik süresi, askerlik şubesinden ya da e-Devlet'teki askerlik durum belgesinden görülür.
Askerliğin önemli bir farkı var: Askerlik, ilk sigorta girişinden önce yapıldıysa, borçlanılan gün kadar sigortalılık başlangıç tarihi geriye çekilir. Başlangıç tarihi emeklilik yaşını ve gerekli prim gününü belirlediği için bu, bazı kişilerde emekliliği yıllarca öne alabilir. Özellikle ilk girişi 8 Eylül 1999'un hemen sonrasına denk gelenler için askerlik borçlanması başlangıcı bu tarihin öncesine taşıyabilir ve emeklilik şartlarını tamamen değiştirebilir. Doğum borçlanmasında doğum zaten sigortalılıktan sonra olduğu için başlangıç tarihi değişmez.
Borçlanma tutarı nasıl hesaplanır?
Borçlanmada her gün için ödenecek prim, seçtiğin günlük kazancın %32'sidir. Günlük kazanç, başvuru tarihindeki prime esas kazancın alt sınırı (günlük brüt asgari ücret) ile üst sınırı arasında serbestçe seçilir:
borçlanma tutarı = günlük kazanç × %32 × borçlanılan gün
Günlük kazanç 1.000 ₺ olarak alındığında (rakam örnektir, başvurduğun tarihteki alt sınırı esas al):
| Borçlanılan süre | Gün | Tutar (örnek) |
|---|---|---|
| 6 aylık askerlik | 180 | 57.600 ₺ |
| 12 aylık askerlik | 360 | 115.200 ₺ |
| 1 doğum (2 yıl) | 720 | 230.400 ₺ |
| 2 doğum | 1.440 | 460.800 ₺ |
SGK hesabında bir ay 30 gün, bir yıl 360 gün sayılır. Alt sınırdan yüksek bir kazanç seçmek emekli aylığını bir miktar artırabilir ama maliyeti aynı oranda büyütür; çoğu kişi alt sınırdan borçlanır. Gün başına %32 oranı isteğe bağlı sigortayla aynıdır: Fark, borçlanmanın geçmişe dönük olması ve eksik günleri hemen tamamlamasıdır.
Ne zaman başvurmalı? Asgari ücret artışı etkisi
Borçlanma tutarı başvuru tarihindeki alt sınıra göre hesaplanır. Asgari ücret genellikle Ocak'ta, bazı yıllarda Temmuz'da da artar; artıştan sonra yapılan başvuru aynı günler için daha pahalıya gelir. Borçlanmaya karar verdiysen yıl sonundan önce başvurmak çoğu zaman en ucuz yoldur.
Başvurudan sonra SGK tutarı sana bildirir ve bildirimden itibaren bir ay içinde ödemen gerekir. Süre içinde ödemezsen talep geçersiz sayılır; yeniden başvurduğunda tutar o günkü alt sınırdan hesaplanır. Tutarın bir kısmını ödersen, ödediğin tutara karşılık gelen gün hizmetine eklenir.
Borçlanma gerçekten gerekli mi? Önce hesabını yap
Tüm süreyi borçlanmak zorunda değilsin; yalnızca ihtiyacın olan günü talep edebilirsin. Karar vermeden önce:
- Hizmet dökümüne bak: e-Devlet'teki SGK hizmet dökümünden toplam prim gününü ve ilk giriş tarihini öğren.
- Emeklilik şartını bul: Giriş tarihine göre gereken gün sayısı 5.000 ile 7.200 arasında değişir; yaş şartı da giriş tarihine bağlıdır. e-Devlet'teki emeklilik hesaplama hizmetleri iyi bir başlangıçtır.
- Eksik günü hesapla: Örneğin 7.000 gün gereken ve 6.400 günü olan biri, 600 gün borçlanarak (örnek kazançla 192.000 ₺) şartı hemen tamamlar. Aynı günü çalışarak doldurmak yaklaşık iki yıl sürer.
- Yaşı da kontrol et: Gün tamamlansa da yaş şartı dolmadıysa emeklilik yine yaşı beklemek demektir. Bu durumda borçlanmayı yaşa yaklaşınca yapmak parayı daha uzun süre elinde tutmanı sağlar; ama asgari ücret artışları tutarı büyütür.
Başvuru nasıl yapılır?
Doğum ve askerlik borçlanması başvurusu e-Devlet'te SGK'nın borçlanma başvuru hizmetlerinden ya da SGK il ve merkez müdürlüklerinden yapılır. Doğum bilgisi nüfus kayıtlarından, askerlik süresi ise askerlik kayıtlarından alınır; gerekirse SGK ek belge ister. Tutar tebliğ edildikten sonra ödeme bankalar ya da e-Devlet üzerinden yapılır ve günler hizmet dökümüne işlenir.
Borçlanma parası büyük bir tutardır. Birikim yetmiyorsa krediyle ödemeden önce kredi maliyetini emekli aylığı ve ikramiyeyle kıyasla; efektif faiz rehberi bu karşılaştırmayı anlatır. Emeklilik sonrası bütçe için emekli bütçesi rehberine bakabilirsin.