Rekabet yasağı geçerli mi? İşten ayrılınca rakip firmada çalışmak ve cezai şart

İşten ayrılınca rakip firmada çalışmak yasaklanabilir mi?

Evet, ama yalnızca sözleşmede yazılı bir rekabet yasağı varsa ve kanundaki iki şart birlikte gerçekleşiyorsa. İşçi, iş sözleşmesi sona erdikten sonra işverenle rekabet etmemeyi yazılı olarak üstlenebilir (Türk Borçlar Kanunu md. 444).

Yasak şunları kapsayabilir: kendi hesabına rakip bir işletme açmak, rakip bir işletmede çalışmak ya da rakiple başka türden bir menfaat ilişkisine girmek. Fiil ehliyetine sahip olman gerekir.

Yasağın geçerli olması için iki şart aranır ve ikisi de olmalıdır:

1. İş ilişkisi sana müşteri çevresi, üretim sırları ya da işverenin yaptığı işler hakkında bilgi edinme imkânı vermiş olmalı.
2. Bu bilgilerin kullanılması işverenin önemli bir zararına sebep olacak nitelikte olmalı.

İki şart yoksa kayıt geçerli değildir. Örneğin müşteri bilgisine ya da üretim sırrına hiç erişmeyen bir kasiyer ya da depo çalışanı için konan standart bir rekabet yasağı bu şartları taşımayabilir; ancak bunu somut işine bakarak bir uzman değerlendirmelidir.

Rekabet yasağı ne kadar sürebilir, nereyi kapsayabilir?

Yasak, yer, zaman ve işlerin türü bakımından ekonomik geleceğini hakkaniyete aykırı biçimde tehlikeye düşürecek kadar geniş olamaz; süresi özel durum ve koşullar dışında iki yılı aşamaz (md. 445).

Kayıt aşırıysa hâkim bunu kapsamı ya da süresi bakımından sınırlayabilir. Bunu yaparken bütün durum ve koşulları serbestçe değerlendirir ve işverenin üstlenmiş olabileceği karşı edimi (örneğin yasak dönemi için ödediği bir bedel) hakkaniyete uygun biçimde göz önünde tutar.

Tablodaki örnekler anlatım içindir; gerçek bir uyuşmazlığın sonucu somut olaya göre değişir.

İş sözleşmesi sürerken rakip için çalışabilir misin?

Hayır; ayrı bir yazılı kayıt olmasa bile iş ilişkisi devam ettiği sürece işverenle rekabet edemezsin. İşçi, sadakat borcuna aykırı olarak ücret karşılığında üçüncü kişiye hizmette bulunamaz ve özellikle kendi işvereni ile rekabete girişemez (md. 396).

İşçi iş gördüğü sırada öğrendiği üretim ve iş sırları gibi bilgileri de sözleşme sürerken kendi yararına kullanamaz ya da başkalarına açıklayamaz; işverenin haklı menfaatinin korunması için gerekli ölçüde, iş ilişkisi bittikten sonra da sır saklamakla yükümlüsün. Bu sır saklama borcu, rekabet yasağından ayrıdır ve yazılı bir kayıt gerektirmez.

Rekabet yasağını çiğnersen ne ödersin?

Yasağa aykırı davranırsan işverenin uğradığı bütün zararı gidermekle yükümlü olursun (md. 446). Sözleşmede yasağa aykırılık için cezai şart varsa ve sözleşmede aksine hüküm yoksa, öngörülen miktarı ödeyerek rekabet yasağı borcundan kurtulabilirsin; ancak bu miktarı aşan zararı da gidermen gerekir.

İşveren, cezai şart ve ek zarar dışında, sözleşmede yazılı olarak açıkça saklı tutmuşsa ve menfaati ile senin davranışın buna izin veriyorsa ihlalin sona erdirilmesini de isteyebilir.

Cezai şart serbestçe belirlenebilir ama hâkim aşırı gördüğü cezai şartı kendiliğinden indirir (md. 182; genel kurallar için cezai şart ve indirim rehberine bak). Rakamı çok yüksek bir kayıt görüyorsan imzalamadan önce itiraz et. İşverenin cezai şart ya da tazminat için açacağı dava da, kanuna veya sözleşmeye dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı davası olduğundan, arabulucuya başvuru dava şartı olarak aranır (7036 sayılı Kanun md. 3); süreç için arabuluculuk rehberine bak.

Rekabet yasağı ne zaman sona erer?

İki durumda yasak kendiliğinden sona erer (md. 447):

• İşverenin gerçek yararı kalmadıysa: yasağın sürdürülmesinde işverenin gerçek bir yararı olmadığı belirlenmişse.
• Fesih işverenden kaynaklıysa: iş sözleşmesi haklı bir sebep olmaksızın işveren tarafından ya da işverene yüklenebilen bir nedenle işçi tarafından feshedilirse.

Yani işveren seni haklı sebep olmadan çıkardıysa ya da maaşını ödememek gibi işverene yüklenebilen bir nedenle sen haklı fesih yaptıysan, rekabet yasağı bağlamaz. Haklı fesih nedenleri için istifa ve haklı nedenle fesih rehberine bak.

Sözleşmeyi imzalamadan önce neye bakarsın?

1. Yazılı mı: kayıt iş sözleşmesinde ya da ayrı bir belgede açıkça yazmalı.
2. Süre: iki yılı aşıyor mu, hangi tarihte başlıyor?
3. Yer ve iş türü: hangi şehir, ülke ya da sektörü kapsıyor? İşinle orantılı mı?
4. Karşılık: yasak döneminde işveren sana bir ödeme yapıyor mu? Kanun bunu zorunlu kılmaz ama hâkim bu karşı edimi sınırlamada göz önünde tutar.
5. Cezai şart: tutarı maaşınla ve zararla orantılı mı?
6. İşten ayrılırken: ibraname imzalayacaksan içeriğine bak; ayrıntı için ibraname rehberine bak.