BütçoÖlünceye kadar bakma sözleşmesi nedir?
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, bakım borçlusunun bakım alacaklısını ölünceye kadar bakıp gözetmeyi, bakım alacaklısının da bir malvarlığını ya da bazı malvarlığı değerlerini ona devretmeyi üstlendiği sözleşmedir (Türk Borçlar Kanunu md. 611). Yani yaşlı ya da bakıma muhtaç kişi evini, tarlasını ya da parasını verir; karşılığında bakılmayı ve gözetilmeyi alır.
Bakım borçlusu, bakım alacaklısı tarafından mirasçı da atanmışsa sözleşmeye miras sözleşmesine ilişkin hükümler uygulanır. Kanun bakım borçlusunun kim olduğunu sınırlamaz; bir çocuk, akraba, komşu ya da bakım kurumu bakım borçlusu olabilir (md. 614 bakım kurumlarına da yer verir).
Sözleşme nasıl yapılır, noter şart mı?
Sözleşme, mirasçı atanmasını içermese bile miras sözleşmesi şeklinde yapılmadıkça geçerli olmaz (TBK md. 612). Miras sözleşmesi ise resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmesi gereken bir sözleşmedir; taraflar arzularını resmî memura aynı anda bildirir ve düzenlenen sözleşmeyi memurun ve iki tanığın önünde imzalar (TMK md. 545). Resmî memur sulh hâkimi, noter ya da kanunla yetki verilmiş görevli olabilir (TMK md. 532).
| Yöntem | Geçerli mi? |
|---|---|
| Noterde, iki tanık huzurunda düzenlenen sözleşme | Evet; kanunun aradığı şekil budur |
| Sadece iki tarafın imzaladığı adi yazılı kâğıt ya da sözlü anlaşma | Hayır; sözleşme geçerli olmaz |
| Devletçe tanınmış bir bakım kurumu, yetkili makamların belirlediği koşullara uyarak yapıyorsa | Evet; yazılı şekil yeterlidir (TBK md. 612) |
Devredilen şey taşınmazsa mülkiyet, devir tapu siciline tescille tamamlanır; taşınmaz mülkiyetinin kazanılması tescille olur (TMK md. 705). Noter ve tapu masraflarının tutarını işlemi yaptıracağın yerden öğren.
Bakım borçlusu neleri yapmak zorunda?
Bakım alacaklısı sözleşmenin kurulmasıyla bakım borçlusunun aile topluluğuna katılmış olur (TBK md. 614). Bakım borçlusu, aldığı malların değerine ve bakım alacaklısının önceki sosyal durumuna göre hakkaniyetin gerektirdiği edimleri yerine getirmek zorundadır. Özellikle şunları sağlamalıdır:
- Uygun gıda ve konut sağlamak,
- Hastalıkta gerekli özenle bakmak ve tedavi ettirmek.
Bakım için ne kadar harcama gerektiğini bütçelemek istersen evde bakım ve yaşlı bakım masrafları ile huzurevi ücretleri rehberlerine bak.
Bakım alacaklısı kendini nasıl güvenceye alır?
Bakım borçlusuna bir taşınmazını devretmiş olan bakım alacaklısı, haklarını güvence altına almak üzere bu taşınmaz üzerinde satıcı gibi yasal ipotek hakkına sahiptir (TBK md. 613). Yani devrettiğin ev üzerinde, haklarını güvence altına almak için kanundan doğan bir ipotek hakkın vardır.
Bakım alacaklısı hakkını başkasına devredemez (md. 619). Bakım borçlusunun iflası hâlinde bakım alacaklısı, ilgili sosyal güvenlik kurumunca ödenmesi gereken anapara değerine eşit parayı iflas masasına alacak kaydettirme hakkını elde eder.
Sözleşme ne zaman sona erer, feshedilir?
Sözleşmeyi sonlandırmanın üç yolu vardır:
| Durum | Sonuç | Madde |
|---|---|---|
| Tarafların edimleri arasında önemli ölçüde oransızlık var ve fazla alan taraf bağış amacı güdüldüğünü ispat edemiyor | Diğer taraf altı ay önce bildirimde bulunarak sözleşmeyi her zaman feshedebilir | md. 616 |
| Sözleşmeye aykırı davranış yüzünden devam çekilmez hâle geldi ya da başka önemli sebep devamı imkânsızlaştırdı | Taraflar önel vermeden feshedebilir; kusurlu taraf aldığını geri verir ve uygun tazminat öder | md. 617 |
| Bakım borçlusu öldü | Bakım alacaklısı bir yıl içinde sözleşmenin feshini isteyebilir | md. 618 |
Önel vermeden fesihte hâkim, aile topluluğu içinde yaşamalarına son vererek bakım alacaklısına ömür boyu gelir de bağlayabilir (md. 617).
Diğer mirasçılar ve alacaklılar ne yapabilir?
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi, diğer mirasçıların ve alacaklıların haklarını ortadan kaldırmaz: mirasçıların tenkis davası açma hakkı ile alacaklıların iptal davası açma hakkı saklıdır (TBK md. 615). Ayrıca bakım alacaklısı bu sözleşme yüzünden kanuna göre nafaka yükümlüsü olduğu kişilere karşı yükümlülüğünü yerine getirme imkânını kaybediyorsa, bundan yoksun kalanlar sözleşmenin iptalini isteyebilir.
Bu yüzden sözleşmeyi yapmadan önce diğer çocukların saklı payı ve borçların durumu önemlidir. Saklı pay kavramı için miras payı hesaplama, vasiyetle farkı için vasiyetname rehberine bak.