BütçoEvde bakım maaşı nedir, kimler alabilir?
Evde bakım maaşı, bakıma muhtaç ağır engelli bir kişiye evinde bakan yakınına Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından ödenen aylık destektir. Maaş engelli kişiye değil, bakımı üstlenen kişiye ödenir ve tutarı her yıl asgari ücrete bağlı olarak güncellenir. Temel şartlar şunlardır:
- Ağır engelli raporu: Bakılacak kişinin sağlık kurulu raporunda günlük yaşamını başkasının yardımı olmadan sürdüremediğini gösteren "ağır engelli" ya da "tam bağımlı" ifadesi bulunmalıdır. Çocuklarda bu bilgi ÇÖZGER raporunda yer alır.
- Hane geliri sınırı: Hanede kişi başına düşen aylık ortalama net gelir, net asgari ücretin üçte ikisinden az olmalıdır.
- Bakımı veren kişi: Genellikle engelli kişinin yakını olmalı ve bakımı fiilen üstlenmelidir.
Yaşın tek başına bir şartı yoktur; ileri yaşta alzheimer, felç ya da ağır kronik hastalık nedeniyle tam bağımlı hale gelen bir anne ya da baba için de rapor alınabiliyorsa başvuru yapılabilir.
Hane geliri nasıl hesaplanır?
Hanedeki herkesin aylık net gelirleri (maaş, emekli aylığı, kira geliri, düzenli gelen diğer ödemeler) toplanır ve hanedeki kişi sayısına bölünür. Bu tutar net asgari ücretin üçte ikisinden az olmalıdır. Aynı hesabı hanenin toplam geliri üzerinden şöyle düşünebilirsin (A: o yılın net asgari ücreti):
| Hanedeki kişi sayısı | Hanenin toplam aylık geliri şundan az olmalı |
|---|---|
| 2 kişi | A × 1,33 |
| 3 kişi | A × 2 |
| 4 kişi | A × 2,67 |
| 5 kişi | A × 3,33 |
Engelli kişinin kendi emekli aylığı da hane gelirine dahildir. Hanenin kim olduğu, aynı adreste yaşayan kişilere ve Bakanlığın sosyal inceleme raporuna göre belirlenir; gelirler e-Devlet kayıtları üzerinden kontrol edilir. Başvurmadan önce güncel asgari ücretle bu hesabı yapmak, sonucu tahmin etmeni sağlar.
Başvuru adımları
- Sağlık kurulu raporu al: Yetkili bir hastaneden engel oranını ve bağımlılık durumunu gösteren rapor çıkarılır.
- Başvuruyu yap: Bakılacak kişinin ikamet ettiği ildeki Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü'ne kimlik ve raporla başvurulur.
- Sosyal inceleme: Görevliler evi ziyaret eder, hanenin gelirini ve bakım koşullarını inceler.
- Karar ve ödeme: Başvuru uygun bulunursa maaş, bakımı veren kişi adına açılan hesaba her ay ödenir.
Ödeme başladıktan sonra ev ziyaretleri sürer. Hane gelirinin sınırı aşması, bakımın fiilen yapılmaması, raporun süresinin dolması ya da bakılan kişinin bakımevine yerleşmesi gibi durumlarda maaş kesilir. Değişiklikleri bildirmemek, alınan paranın geri istenmesine yol açabilir.
Bakımın gerçek maliyeti: aylık bütçe örneği
Maaş gelse de gelmese de bakımın düzenli bir gideri vardır. Aşağıdaki kalemler yalnızca örnektir ve tutarlar varsayımsaldır:
| Kalem | Aylık (örnek) | Not |
|---|---|---|
| Hasta bezi, alez, ıslak mendil | 3.000 ₺ | Raporla bir kısmı SGK'dan karşılanabilir |
| İlaç katkı payları ve reçetesiz ürünler | 1.200 ₺ | Kronik ilaçlar çoğunlukla SGK'lıdır |
| Özel beslenme ürünleri | 1.500 ₺ | Raporlu ise geri ödeme kapsamına girebilir |
| Evde fizyoterapi ya da hemşire ziyareti | 4.000 ₺ | Ayda birkaç seans |
| Artan ısınma ve elektrik | 800 ₺ | Evde sürekli bulunan hasta |
| Toplam | 10.500 ₺ |
Hasta bezi, havalı yatak, tekerlekli sandalye ve hasta yatağı gibi tıbbi malzemeler uygun rapor ve reçeteyle SGK tarafından belirlenen limitler içinde karşılanabilir. Bu kalemleri cebinden ödemeden önce aile hekimine ve rapor veren hastaneye sor. Tek seferlik büyük alımlar (hasta yatağı, banyo tutunma barları) için ise bir kez plan yapmak yeterlidir.
Huzurevi, bakımevi ve evde bakıcı karşılaştırması
| Seçenek | Maliyet | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Aile içinde evde bakım | En düşük nakit gider | Bakan kişinin işini ve sağlığını etkileyebilir |
| Evde yatılı ya da gündüzlü bakıcı | Yüksek; maaşa sigorta primi eklenir | Kayıt dışı çalıştırma hem bakıcı hem sen için risklidir |
| Kamu huzurevi | Gelire göre ücretli ya da ücretsiz | Kontenjan sınırlı, bekleme süresi olabilir |
| Özel huzurevi ve bakımevi | Aylık ücret yüksek, yıllık artışlı | Sözleşmedeki artış ve ek hizmet ücretlerini oku |
Kardeşler bakım yükünü paylaşıyorsa kimin ne kadar katkı verdiğini baştan yazılı hale getirmek ileride çıkabilecek anlaşmazlıkları önler. Evde bakım yapan kişi işini bırakıyorsa kendi emeklilik primlerinin de kesileceğini hesaba kat; prim gününü sürdürmek için isteğe bağlı sigortanın maliyetini SGK'dan öğrenebilirsin.
Banka işlemleri: vekaletname mi, vasilik mi?
Yaşlı bir yakının maaşını çekmek, faturalarını ödemek ya da evini kiraya vermek için yasal bir yetki gerekir.
- Vekaletname: Kişi ayırt etme gücüne sahipken notere giderek sana vekaletname verebilir. Ancak ayırt etme gücünü kaybettiğinde (örneğin ilerlemiş demans) vekaletnameyle yapılan işlemler tartışmalı hale gelebilir.
- Vasilik: Kişi artık kendi işlerini göremiyorsa sulh hukuk mahkemesine başvurularak bir vasi atanır. Vasi, mal varlığını yönetir ve düzenli olarak mahkemeye hesap verir; ev satışı gibi önemli işlemler için mahkeme izni gerekir.
Hastalığın erken döneminde, kişi karar verebilecek durumdayken vekaletname ve gerekli belgeleri hazırlamak, ileride banka hesaplarının dondurulması gibi sorunları önler. Yakının vefat ederse borçlar ve miras konusunda mirasın reddi rehberine bakabilirsin.