65 yaş ve engelli aylığı (2022 sayılı kanun) kimlere bağlanır, nasıl başvurulur?

65 yaş ve engelli aylığı (2022 sayılı kanun) nedir?

65 yaş ve engelli aylığı, 2022 sayılı Kanun kapsamında; 65 yaşını doldurmuş ya da çalışma gücünün en az %40'ını kaybettiği sağlık kurulu raporuyla belgelenmiş, sosyal güvencesi ve yeterli geliri bulunmayan Türk vatandaşlarına devlet tarafından bağlanan bir aylıktır.

Bu aylık, SGK'dan bağlanan bir emekli maaşı ya da işsizlik ödeneği gibi prim esasına dayanan bir ödeme değildir; hiç sigortalı olmamış ya da emeklilik yaşını doldursa bile yeterli prim günü biriktirememiş, kimsesi ya da yeterli geliri olmayan kişileri kapsayan bir sosyal yardımdır. Aylığı Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, il ve ilçelerdeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları (SYDV) aracılığıyla yürütür.

Kimler başvurabilir?

İki ayrı grup bu aylıktan yararlanabilir:

• 65 yaş aylığı: 65 yaşını dolduran, sosyal güvenlik kurumlarının herhangi birinden aylık ya da gelir almayan Türk vatandaşları.
• Engelli aylığı: 18 yaşını doldurmuş, çalışma gücünün en az %40'ını kaybettiğini sağlık kurulu raporuyla belgeleyen ve çalışamayacak durumda olan Türk vatandaşları.

Her iki grup için de ortak şart, kanundaki muhtaçlık ölçütünü sağlamaktır: sosyal güvenlik kurumundan aylık ya da gelir almıyor olmak, nafaka bağlanmamış ya da bağlanması mümkün olmamak ve gelirin gelir testinde belirlenen sınırın altında kalması.

Gelir testi nasıl hesaplanır?

Muhtaçlığı belirleyen esas ölçü gelir testidir. Kendine ait ve varsa eşine ait aylık gelirlerin toplamı ikiye bölünür; çıkan ortalama, o ayki net asgari ücretin üçte birini aşıyorsa aylığa hak kazanılmaz.

ortalama gelir = (kendi gelir + eş geliri) / 2

Bu örnekteki 3.000 ₺'lik ortalama, o dönemin net asgari ücretinin üçte birinden düşükse gelir testi geçilir; üstündeyse aylığa hak kazanılmaz. Net asgari ücretin üçte biri her yıl değiştiği için güncel sınırı e-Devlet'ten ya da SYDV'den öğrenip aşağıdaki hesaplayıcıya kendin girmen gerekir.

Hangi belgelerle nereye başvurulur?

Başvuru, ikamet ettiğin yerdeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı'na (SYDV) ya da e-Devlet üzerinden yapılır. Vakıf, başvuruyu aldıktan sonra evine bir sosyal inceleme görevlisi göndererek gelir ve yaşam koşullarını yerinde değerlendirir.

Kimlik belgesinin yanında, engelli aylığı başvurusunda güncel bir sağlık kurulu raporu istenir; rapor yoksa önce tam teşekküllü bir hastaneden alınması gerekir. 65 yaş aylığında yaş şartı nüfus kayıtlarından otomatik doğrulanır.

Aylık ne zaman kesilir ya da yeniden değerlendirilir?

Aylık, bağlandıktan sonra kalıcı değildir. SYDV belirli aralıklarla gelir durumunu yeniden inceler; kişi bir işe girer, miras ya da başka bir gelire kavuşursa ya da sosyal güvenlik kurumundan aylık almaya başlarsa ödeme kesilir.

Aylık alan kişi vefat ettiğinde ödeme vefat tarihinden itibaren durur; geriye dönük fazladan yapılan ödemeler mirasçılardan geri istenebilir.

Aylık tutarı ne kadar, nasıl güncellenir?

Tutar sabit bir rakam değildir; memur maaş katsayısına endekslidir ve memur maaşlarının güncellendiği Ocak ve Temmuz aylarında yeniden belirlenir. Güncel tutarı SYDV'den ya da e-Devlet üzerindeki "65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması" hizmetinden öğrenebilirsin.

Engelli aylığı, evde bakım maaşından farklıdır

Bu aylık, engelli ya da yaşlı kişinin kendisine ödenir; yanında birinin bakıma ihtiyaç duyup duymadığına bakılmaz. Bir yakınını evinde bakan kişiye ödenen evde bakım maaşı ise ayrı bir programdır ve farklı şartlara bağlıdır; aynı kişi için ikisi aynı anda değerlendirilmez, hangisinin uygun olduğuna sosyal inceleme sırasında karar verilir.