Malulen emeklilik şartları nelerdir? %60 çalışma gücü kaybı, 10 yıl 1800 gün ve maaş hesabı

Malulen emeklilik nedir, kimler malul sayılır?

Malulen emeklilik, hastalık ya da engel nedeniyle çalışma gücünün en az %60'ını kaybeden sigortalıya yaş beklemeden aylık bağlanmasıdır. Kanundaki adı "malullük aylığı"dır; günlük dilde malulen emeklilik ya da maluliyet emekliliği denir.

5510 sayılı Kanun'a göre hizmet akdiyle çalışanlar (4/a, SSK) ve kendi adına çalışanlar (4/b, Bağ-Kur) için ölçüt şudur: çalışma gücünün ya da meslekte kazanma gücünün en az %60'ını kaybettiği SGK sağlık kurulunca tespit edilen sigortalı malul sayılır. Memurlar (4/c) için ölçüt farklıdır: görevini yapamayacak duruma gelmek esas alınır ve kendi şartlarına tabidir.

Bu oran, hastanelerin verdiği engelli sağlık kurulu raporundaki "engel oranı" ile aynı şey değildir. Malullük kararını SGK'nın sağlık kurulu verir; elindeki engelli raporu başvuruda delil olarak kullanılır ama tek başına yetmez.

Malulen emeklilik şartları: 10 yıl ve 1800 gün

Malullük aylığı için en az 10 yıldır sigortalı olmak ve toplam en az 1800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi ödemiş olmak gerekir. Yaş şartı yoktur. Başkasının sürekli bakımına muhtaç derecede malul olanlarda sigortalılık süresi aranmaz, 1800 gün yeter.

Sigortalılık süresi, ilk kez sigortalı olarak işe girdiğin tarihten başlar; arada çalışmadığın yıllar da bu süreye sayılır. Kendi giriş tarihini ve prim günlerini e-Devlet'teki SGK hizmet dökümünden görebilirsin; yaşlılık emekliliğinde hangi şartlara tabi olduğunu emeklilik yaşı hesaplama rehberinde anlattık.

Bağ-Kur'lu (4/b) isen aylık bağlanabilmesi için işyerini kapatman ya da faaliyetini sona erdirmen ve prim borcunun bulunmaması gerekir.

Hastalığım sigortalı olmadan önce de varsa malulen emekli olabilir miyim?

Genellikle hayır: malullük, sigortalı olarak ilk kez çalışmaya başladıktan sonra ortaya çıkan hastalık ve engellere göre değerlendirilir. İşe girmeden önce var olan bir engel nedeniyle çalışma gücünün zaten %60'ını kaybetmiş biri, aynı engel için malullük aylığından yararlanamaz.

Bu durumda olanlar için ayrı bir yol, engelli sigortalıların daha az prim günüyle yaşlılık aylığı aldığı engelli emekliliğidir. Bu yolun şartları sigortalılık başlangıç tarihine göre değişir ve 2025'te 7538 sayılı Kanunla değiştirildi; kendi durumun için SGK'dan güncel bilgi al.

Malulen emeklilik başvurusu nasıl yapılır?

Başvuru SGK'ya yazılı istekle başlar; SGK seni yetkili bir hastaneye sevk eder, alınan sağlık kurulu raporunu kendi sağlık kurulunda inceler ve malul olup olmadığına karar verir.

1. Prim gününü kontrol et: e-Devlet'teki hizmet dökümünde ilk giriş tarihini ve toplam gün sayını gör. 10 yıl ve 1800 gün şartını sağlamıyorsan önce bunu tamamlaman gerekir.
2. Başvur: Bağlı olduğun SGK il müdürlüğüne ya da sosyal güvenlik merkezine malullük talep dilekçesiyle başvur. Elindeki epikriz, tahlil, görüntüleme ve varsa engelli raporlarını ekle.
3. Sevk ve muayene: SGK'nın sevk ettiği hastanede sağlık kurulu muayenesine gir. Rapor, SGK sağlık kuruluna gönderilir.
4. Karar: Sağlık kurulu çalışma gücü kaybının %60 ve üzeri olduğuna karar verirse ve gün şartın varsa aylık bağlanır. Karara katılmıyorsan SGK'ya itiraz edebilir, sonuç alamazsan iş mahkemesinde dava açabilirsin.

Aylık, yazılı başvuru tarihini (rapor tarihi daha sonraysa rapor tarihini) izleyen aybaşından başlar. Malullük aylığı bağlanabilmesi için çalıştığın işten ayrılman gerekir. Karar çıkana kadar 4/a kapsamında çalışıyorsan ve şartları sağlıyorsan istirahat raporlu günlerin için SGK'dan geçici iş göremezlik ödeneği alabilirsin (4/b'lilere hastalık hâlinde bu ödenek verilmez); şartları ve hesabı rapor parası rehberinde anlattık.

Malullük aylığı nasıl hesaplanır, ne kadar maaş alınır?

Malullük aylığı, ortalama aylık kazancının aylık bağlama oranıyla çarpılmasıyla bulunur; malulen emeklilikte prim günün 9000'den azsa hesap 9000 gün ödemişsin gibi yapılır. Başkasının sürekli bakımına muhtaçsan aylık bağlama oranı 10 puan artırılır.

malullük aylığı = ortalama aylık kazanç × aylık bağlama oranı

Aylık bağlama oranı prim gününe ve günlerin hangi döneme ait olduğuna göre değişir; 9000 gün kuralı, az prim günüyle malul olan birinin aylığının çok düşük kalmasını önler. Basitleştirilmiş örnek (rakamlar ve %50 oranı örnektir):

Gerçek hesapta ortalama aylık kazanç, her yılın kazancının güncellenmesiyle bulunur; Ekim 2008 öncesinde sigortalı olanlarda eski kanunlara göre geçen süreler için ayrıca geçiş hükümleri uygulanır. Kesin tutarı SGK'nın hesapladığı tahsis yazısında görürsün.

Malulen emekli olan çalışabilir mi? Aylık kesilir mi?

Malullük aylığı alırken sigortalı olarak çalışmaya başlarsan aylığın, çalışmaya başladığın tarihi izleyen ödeme döneminden itibaren kesilir. Bu kural, yaşlılık aylığı alıp çalışmaya devam edenlerden farklıdır; onlar için uygulanan sosyal güvenlik destek primi sistemini emekli olduktan sonra çalışmak rehberinde anlattık.

SGK, malullük aylığı alanları gerekli gördüğünde kontrol muayenesine çağırabilir. Muayeneye gitmezsen ya da malullüğünün ortadan kalktığı anlaşılırsa aylık durdurulabilir. İşten ayrılıp yeniden aylık istersen, kontrol muayenesinde malullüğün devam ettiği anlaşılırsa aylık yeniden bağlanır.

Malulen emeklilikte bütçeyi nasıl planlamalı?

Malullük süreci çoğu zaman aylarca sürer ve gelirin bu sürede düşer; başvurudan önce birkaç aylık gideri hesaplamak sarsıntıyı azaltır.

• Geçiş dönemini hesapla: Rapor parası, kıdem tazminatı (varsa) ve birikimin, ilk malullük aylığı yatana kadar kira, fatura ve borç taksitlerini karşılayacak mı, ay ay yaz.
• Sağlık giderlerini ayrı tut: İlaç katılım payları, ulaşım ve bakım masrafları düzenli bir kalem hâline gelir. Bakıma muhtaç bir yakının varsa devletin evde bakım maaşı şartlarına da bak.
• Taksitlerini gözden geçir: Kredi kullanırken alınan hayat sigortası, poliçe şartlarına göre maluliyet hâlinde kalan borcu karşılayabilir; poliçeni ve teminatlarını bankandan iste.