Mirastan çıkarma nasıl yapılır? Mirasçılıktan çıkarma sebepleri, şartları ve itiraz

Mirasçımı mirastan çıkarabilir miyim?

Altsoyunu, ana babanı ya da eşini mirasçılıktan ancak kanunda sayılan iki sebepten biri varsa ve bunu ölüme bağlı bir tasarrufta yazarak çıkarabilirsin (TMK md. 510). Sebepler şunlardır:

• Ağır suç: Mirasçı sana ya da yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemişse.
• Aile yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemek: Mirasçı sana ya da ailenin üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemişse.

Kanun sebebi bu ikisiyle sınırlar. Küskünlük, bir kararına karşı çıkmak ya da "bana bakmadı" gibi genel bir söz tek başına yeterli sayılmaz; olayı somut yazman gerekir. Saklı payı olmayan bir yakınını (örneğin kardeşini) mirasçılıktan çıkarman gerekmez, çünkü ona vasiyetle hiçbir şey bırakmayabilirsin. Çıkarma, saklı payı olan mirasçılar için gündeme gelir.

Bu rehber 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'na göre anlatır. Hukuki bir uyuşmazlık söz konusuysa bir avukata danışmak gerekir.

Saklı pay nedir, kimlerin saklı payı vardır?

Saklı pay, mirasbırakanın vasiyetle bile elinden alamayacağı en az paydır. Altsoyu (çocukları ve torunları), ana babası ya da eşi bulunan kişi, mirasın saklı paylar dışında kalan kısmında serbestçe tasarruf edebilir (TMK md. 505). Saklı pay oranları şöyledir (TMK md. 506):

Mirasçılıktan çıkarma, bu saklı payı da ortadan kaldıran tek yoldur. Hesap örnekleri için miras payı hesaplama rehberine bak.

Mirasçılıktan çıkarma nasıl yapılır?

Çıkarma, ölüme bağlı bir tasarrufla (vasiyetname ya da miras sözleşmesi) yapılır ve çıkarma sebebi o tasarrufta yazılmalıdır (TMK md. 510 ve 512). Sözlü bir söz ya da mirasçıya yazılan bir mektup yeterli değildir.

1. Hangi mirasçıyı çıkardığını ve hangi sebebe dayandığını belirle (ağır suç ya da aile yükümlülüklerinin önemli ölçüde yerine getirilmemesi).
2. Sebebi vasiyetnamede olay olarak yaz: ne zaman, ne yapıldı. Kanıt olabilecek belgeleri (mahkeme kararı, ihtar, yazışma) sakla.
3. Vasiyeti kanundaki şekillerden biriyle yap: resmî şekilde, baştan sona kendi el yazınla ya da olağanüstü durumda sözlü olarak (TMK md. 531). El yazılı vasiyetname tarihli ve imzalı olmalıdır (TMK md. 538).

Şekil şartları, noter ve el yazısı ayrıntıları için vasiyetname nasıl yazılır rehberine bak. Vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücü ve 15 yaşını doldurmuş olmak gerekir (TMK md. 502); miras sözleşmesi için ergin olmak aranır (TMK md. 503).

Sebebi yazmazsam ya da ispat edemezsem ne olur?

Çıkarma sebebi vasiyetnamede belirtilmemişse çıkarma geçersizdir; sebep yazılmış olsa bile çıkarılan kişi itiraz ederse sebebin gerçekten var olduğunu ispat etmek, çıkarmadan yararlanan mirasçıya ya da vasiyet alacaklısına düşer (TMK md. 512). İspat edilemezse tasarruf, çıkarılan mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir; yani çıkarılan kişi saklı payını alır.

Bir ek kural daha var: Mirasbırakan çıkarmayı sebep hakkında düştüğü açık bir yanılma yüzünden yapmışsa, çıkarma geçersiz olur (TMK md. 512). Çıkarmanın doğru bir olaya dayandığından emin olmak bu yüzden önemlidir.

Çıkarılan mirasçının itirazının hangi davayla ve hangi sürede ileri sürüleceği olaya göre değişir. Vasiyetnamenin iptalinde kanun, tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunu öğrenmeden itibaren bir yıllık süre ile vasiyetnamenin açılmasından itibaren iyi niyetli davalılara karşı on yıllık, iyi niyetli olmayanlara karşı yirmi yıllık üst süre öngörür (TMK md. 557 ve 559). Bu süreler geçince hak düşer; kendi durumunda hangisinin uygulandığını bir avukata sor.

Çıkarılan kişinin payı kime kalır, çocukları ne olur?

Mirasçılıktan çıkarılan kişi mirastan pay alamaz ve tenkis davası da açamaz; payı, o kişi mirasbırakandan önce ölmüş gibi onun altsoyuna, altsoyu yoksa mirasbırakanın yasal mirasçılarına kalır (TMK md. 511). Mirasbırakan başka bir tasarruf yapmışsa o tasarruf geçerlidir. Çıkarılan kişinin altsoyu ise, o kişi mirasbırakandan önce ölmüş gibi saklı payını isteyebilir.

Örnek (rakamlar örnektir): Geride eşi ve iki çocuğu A ile B'yi bırakan birinin mirası 6.000.000 ₺ olsun. A'nın bir çocuğu var ve mirasbırakan A'yı kurallara uygun biçimde mirasçılıktan çıkardı.

Yani çıkarma, çıkarılan kişinin çocuğu varsa payı ona kaydırır. Mirasbırakan bunu istemiyorsa, sınırlar içinde başka bir tasarrufta bulunabilir; ancak çıkarılanın altsoyunun saklı payı korunur. Miras hesaplarında borçlarla ne olacağı için miras reddi rehberine bak.

Borç ödemeden aciz belgesi olan çocuğumu çıkarabilir miyim?

Hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyunu, saklı payının yarısı için mirasçılıktan çıkarabilirsin; ancak bu yarıyı onun doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülemen şarttır (TMK md. 513). Amaç, çocuğun alacaklılarının mirasa el koymasını önlemek ama torunların payını korumaktır.

Miras açıldığında aciz belgesinin hükmü kalmamışsa ya da belgenin kapsadığı borç tutarı çıkarılan kişinin miras payının yarısını aşmıyorsa, çıkarılanın istemi üzerine çıkarma iptal olunur (TMK md. 513). Alacaklıların haczi ve borçların mirasa etkisi için maaş haczi ve icra takibi rehberine de bakabilirsin.

Mirastan çıkarma ile mirastan yoksunluk aynı şey mi?

Hayır. Mirastan yoksunluk, bir tasarruf yapılmasına gerek kalmadan kanunun kendiliğinden uyguladığı bir sonuçtur; mirasçılıktan çıkarma ise mirasbırakanın vasiyetle yaptığı bir tercihtir. Mirastan yoksun kalanlar şunlardır (TMK md. 578):

• Mirasbırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldüren ya da öldürmeye teşebbüs edenler,
• mirasbırakanı kasten ve hukuka aykırı olarak sürekli şekilde ölüme bağlı tasarruf yapamayacak duruma getirenler,
• mirasbırakanın bir tasarruf yapmasını ya da tasarruftan dönmesini aldatma, zorlama veya korkutma yoluyla sağlayanlar ya da engelleyenler,
• mirasbırakanın artık yeniden yapamayacağı bir durumda ve zamanda ölüme bağlı bir tasarrufu kasten ve hukuka aykırı olarak ortadan kaldıranlar veya bozanlar.

Mirastan yoksunluk mirasbırakanın affıyla ortadan kalkar. Yoksunluk yalnızca yoksun olanı etkiler; yoksun olanın altsoyu, mirasbırakandan önce ölmüş gibi mirasçı olur (TMK md. 579). Vasiyetnameyi bulup gizleyen ya da yok eden kişiler konusu için vasiyetname rehberine bak. Çocukların ana babaya bakma yükümlülüğü ayrı bir konudur: anne babaya bakmak zorunlu mu.