Anne babaya bakmak zorunlu mu? Yardım nafakası kimden, ne kadar istenir?

Anne babaya bakmak yasal olarak zorunlu mu?

Evet. Türk Medeni Kanunu'nun 364. maddesine göre herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyuna (anne, baba, büyükanne, büyükbaba), altsoyuna (çocuk, torun) ve kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür. Buna yardım nafakası denir.

Bu yükümlülük ahlaki bir beklenti değil, mahkemede istenebilen bir borçtur. Ama iki sınırı vardır: anne babanın gerçekten yoksulluğa düşecek durumda olması ve senin ödeme gücünün bulunması. Kanun "her ay şu kadar ver" demez; koşullar varsa hâkim duruma göre karar verir.

Kardeşler için şart daha ağırdır: kardeşine nafaka vermek ancak sen refah içindeysen gerekir. Anne baba ve çocuklar için ise refah şartı aranmaz; ödeme gücü yeterlidir.

Yardım nafakası için hangi şartlar aranır?

Yardım nafakası için nafaka isteyenin yardım almazsa yoksulluğa düşecek olması, nafaka istenenin de ödeyecek mali güce sahip olması gerekir. Yoksulluk, kişinin geliri ve malvarlığıyla barınma, beslenme, sağlık ve giyim gibi zorunlu ihtiyaçlarını karşılayamaması demektir.

• Anne babanın durumu: Emekli aylığı, kira geliri, birikimi ya da satılabilecek malı ihtiyacını karşılıyorsa yoksulluk koşulu oluşmaz.
• Senin durumun: Mahkeme senin gelirine, kendi eşine ve çocuklarına karşı yükümlülüklerine ve zorunlu giderlerine bakar. Kendi ailesini geçindiremeyecek birine nafaka yüklenmez.
• Sıra: Dava mirasçılıktaki sıra göz önünde tutularak açılır. Anne baba için önce çocuklar gelir; çocuklar ödeyemiyorsa sıra torunlara geçebilir.

Yardım nafakası ne kadar olur, nasıl hesaplanır?

Yardım nafakasının sabit bir tutarı ya da yüzdesi yoktur; kanuna göre istenen yardım, nafaka isteyenin geçinmesi için gerekli ve nafaka verenin mali gücüne uygun olmalıdır. Hâkim, anne babanın aylık açığı ile çocukların gelirini birlikte değerlendirir.

Basit bir örnek (rakamlar örnektir): Annenin zorunlu aylık gideri 20.000 ₺, aylığı 14.000 ₺ olsun. Aylık açık 6.000 ₺'dir. İki çocuktan biri ayda 90.000 ₺, diğeri 45.000 ₺ kazanıyorsa yükün gelirle orantılı paylaşılması mantıklıdır:

Bu tablo mahkemenin formülü değil, kardeşler arasında adil bir paylaşım için başlangıç noktasıdır. Mahkeme her çocuğun bakmakla yükümlü olduğu kişileri ve zorunlu giderlerini de hesaba katar. Durum değişirse (ör. çocuklardan birinin geliri düşerse) nafakanın yeniden belirlenmesi istenebilir.

Kardeşler anne babaya bakmayı nasıl paylaşmalı?

Kardeşler arasında en sağlıklı yol, mahkemeye gitmeden önce anne babanın aylık açığını birlikte çıkarıp gelirle orantılı ya da açıkça kararlaştırılmış bir paylaşımı yazıya dökmektir. Bakımı fiilen üstlenen kardeşin emeği de bu hesaba girmelidir.

1. Gideri çıkar: Kira ya da aidat, faturalar, ilaç, market ve bakım masrafını aylık olarak listele.
2. Geliri çıkar: Emekli aylığı, varsa 65 yaş aylığı ya da evde bakım maaşı gibi destekleri ekle; önce devletin desteğini kullan.
3. Açığı paylaş: Geliri yüksek olan daha fazla, bakımı yerinde yapan kardeş daha az para katkısı versin.
4. Yazılı tut: Kim, her ay ne kadar, hangi hesaba ödüyor; basit bir yazılı mutabakat sonradan çıkacak "ben daha çok yaptım" tartışmalarını önler.

Anne baba çocuğundan nasıl nafaka ister?

Anne baba, çocuğundan yardım nafakasını aile mahkemesinde açacağı nafaka davasıyla ister; aile mahkemesi olmayan yerde davaya asliye hukuk mahkemesi bakar. Dava, taraflardan birinin yerleşim yerindeki mahkemede açılabilir.

Nafaka isteyene bakan resmî ya da kamu yararına çalışan bir kurum da bu davayı açabilir. Mahkeme nafakaya karar verir de çocuk ödemezse alacak icra yoluyla takip edilir; nafaka kararına uymayan hakkında şikâyet üzerine üç aya kadar tazyik hapsi uygulanabilir (İcra ve İflas Kanunu md. 344).

Dava son çaredir. Çoğu ailede sorun bir aile toplantısı ve yazılı bir paylaşımla çözülür; davaya gitmek hem maliyetli hem de aile ilişkisini kalıcı biçimde zedeleyebilir.

Anne babasına bakmayan çocuk mirastan pay alır mı?

Kural olarak alır; ama anne baba, aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmeyen mirasçısını vasiyetname ile mirasçılıktan çıkarabilir (TMK md. 510-512). Çıkarma sebebinin vasiyetnamede açıkça yazılması gerekir; çıkarılan çocuk itiraz ederse sebebin varlığını, çıkarmadan yararlanan kişinin ispat etmesi gerekir.

Ayrıca yaşı ya da hastalığı nedeniyle kendini idare edemeyecek durumdaki ve bakım yükümlülüğü bulunduğun bir kişiyi kendi haline terk etmek Türk Ceza Kanunu'nda (md. 97) suç olarak düzenlenmiştir. Vasiyetnamenin şekil şartları için vasiyetname nasıl yazılır, nafaka türlerinin genel tablosu için nafaka çeşitleri rehberine bak.