BütçoHaftalık çalışma süresi en çok kaç saattir?
Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok 45 saattir; aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır (4857 sayılı İş Kanunu md. 63). Yer altı maden işlerinde çalışanlar için bu süre günde en çok yedi buçuk, haftada en çok otuz yedi buçuk saattir.
| Haftada çalışılan gün | Eşit bölünürse günlük süre (45 saat) |
|---|---|
| 5 gün | 9 saat |
| 6 gün | 7,5 saat |
İş sözleşmen 45 saatten daha kısa bir haftalık süre öngörüyorsa (örneğin 40 saat) fazla sürelerle çalışmaya ilişkin kuralların nasıl işlediğini fazla mesai ücreti rehberinde bulabilirsin.
Günde en çok kaç saat çalışılabilir?
Taraflar anlaşırsa haftalık normal çalışma süresi, günde on bir saati aşmamak koşuluyla haftanın çalışılan günlerine farklı biçimde dağıtılabilir (md. 63/2). Örneğin haftalık 45 saati beş güne eşit olmayan biçimde yayıp bazı günler 11 saat, bazı günler daha az çalışabilirsin; yeter ki iki aylık denkleştirme süresinde haftalık ortalama 45 saati aşmasın.
- Denkleştirme süresi: İki ay; toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar artırılabilir. Turizm sektöründe süre dört aydır ve toplu iş sözleşmesiyle altı aya kadar artırılabilir.
- Fazla çalışma: Haftalık 45 saati aşan çalışmalardır; denkleştirme uygulanan işyerlerinde haftalık ortalama aşılmadıkça bazı haftalarda 45 saati geçen çalışma fazla çalışma sayılmaz (md. 41).
Ara dinlenme (yemek molası) kaç dakika olmalı?
Günlük çalışma süresinin ortalama bir zamanında işçilere, çalışma süresine göre 15 dakika, yarım saat ya da 1 saat ara dinlenmesi verilir ve bu süreler en azdır (md. 68).
| Günlük çalışma süresi | En az ara dinlenmesi |
|---|---|
| 4 saat ya da daha kısa | 15 dakika |
| 4 saatten fazla, 7,5 saate kadar (7,5 dâhil) | Yarım saat |
| 7,5 saatten fazla | 1 saat |
Bu dinlenme süreleri aralıksız verilir; ancak iklim, mevsim, yerel gelenekler ve işin niteliği dikkate alınarak sözleşmelerle aralı olarak da kullandırılabilir. Dinlenmeler bir işyerinde işçilere aynı ya da değişik saatlerde kullandırılabilir. Günlük çalışmanın başlama ve bitiş saatleri ile dinlenme saatleri işyerinde işçilere duyurulur (md. 67).
Yemek molası çalışma süresinden sayılır mı, ücretli mi?
Hayır; kanun ara dinlenmelerinin çalışma süresinden sayılmadığını açıkça yazar (md. 68/son). Yani 45 saatlik haftalık süre, mola saatlerini içermez ve işyerinde geçirdiğin süre bu yüzden 45 saatten uzun olabilir.
| Örnek (5 gün, 1 saat mola) | Çalışma süresi | Fazla çalışma |
|---|---|---|
| 08.30-18.30 işyerinde (10 saat) | 9 saat × 5 = 45 saat | Yok |
| 08.30-19.30 işyerinde (11 saat) | 10 saat × 5 = 50 saat | 5 saat; her biri normal saatlik ücretin yüzde 50 fazlasıyla ödenir (md. 41) |
Örnek saatlerdir; kendi hesabın için fazla mesai ücreti hesaplama rehberine bak. Moladayken işyerinden ayrılamıyor ve iş çıkarsa hemen yapmak zorundaysan, bu süre gerçek bir dinlenme mi yoksa bekleme mi sayılır diye ayrıca tartışma çıkabilir; kanun, işinin başında iş görmeye hazır bekleyerek geçen süreleri çalışma süresinden sayar (md. 66/c). Böyle bir durumda saatleri not al ve bir avukata ya da sendikana danış.
Hangi süreler çalışma süresinden sayılır?
Kanun bazı bekleme ve yolda geçen süreleri günlük çalışma süresinden sayar; ama işverenin sırf sosyal yardım için sağladığı servis süresi bunlardan biri değildir. Md. 66'ya göre şu süreler çalışma süresinden sayılır:
- İşçinin işveren tarafından işyerinden başka bir yerde çalıştırılmak üzere gönderilmesi hâlinde yolda geçen süre.
- İşinde ve her an iş görmeye hazır bir hâlde bulunmakla beraber çalıştırılmaksızın, çıkacak işi bekleyerek boş geçirilen süre.
- İşverenin işçiyi başka bir yere göndermesi ya da işveren evinde, bürosunda ya da işverenle ilgili bir yerde meşgul etmesi suretiyle asıl işini yapmaksızın geçirdiği süre.
- Çocuk emziren kadın işçilerin çocuklarına süt vermeleri için belirlenen süre (süt izni).
- Yerleşim yerlerinden uzakta bulunan, karayolu, demiryolu ve köprü yapımı gibi işyerlerine işçilerin hep birlikte getirilip götürülmeleri gereken işlerde toplu götürülüp getirilme süresi.
Öte yandan, işin niteliğinden doğmayıp işveren tarafından sırf sosyal yardım amacıyla işyerine götürülüp getirilme sırasında araçlarda geçen süre çalışma süresinden sayılmaz. Yani sıradan bir işyeri servisinde geçen süre normalde 45 saate eklenmez. Yol ve işle ilgili masrafları da hesaba katan gerçek saatlik kazancını gerçek saatlik ücret rehberinden görebilirsin.
Telafi çalışması: işveren kaç saat fazla çalıştırabilir?
Zorunlu nedenlerle işin durması, ulusal bayram ve genel tatillerden önce ya da sonra işyerinin tatil edilmesi gibi hâllerde işveren, çalışılmayan süreler için dört ay içinde telafi çalışması yaptırabilir; telafi çalışması günde üç saatten fazla olamaz (md. 64).
- Telafi çalışması fazla çalışma ya da fazla sürelerle çalışma sayılmaz; yani fazla çalışma zammı uygulanmaz.
- Günlük en çok çalışma süresini aşmamak koşuluyla günde üç saati geçemez.
- Tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılamaz.
- Cumhurbaşkanı, dört aylık telafi süresini iki katına kadar artırmaya yetkilidir.
Kar, fırtına gibi nedenlerle işe gidemediğin günlerin ücreti için kar yağdı işe gidemedim, resmî tatilde çalışmanın ücreti için bayram ve genel tatil çalışması rehberine bak.