BütçoKar yüzünden işe gidemezsen maaşın kesilir mi?
Kar, sel, deprem ya da yolların kapanması gibi zorlayıcı bir sebeple çalışamazsan, bir haftaya kadar her gün için yarım ücret alırsın (4857 sayılı İş Kanunu md. 40). Yani gidemediğin gün tamamen ücretsiz sayılmaz, ama tam ücret de kanunen garanti değildir. Kural, iki durumu birlikte kapsar:
- İşyeri tarafındaki engel: Kar yüzünden işyerinde iş durdu, fabrikaya ulaşım kesildi, elektrik ya da doğalgaz kesintisi nedeniyle üretim yapılamıyor.
- Senin tarafındaki engel: İşyeri açık, ama oturduğun bölgenin yolu kapandı, toplu taşıma durdu ya da valilik özel araç trafiğini yasakladı.
Bu kural İş Kanunu'na tabi işçiler içindir. Valiliklerin ilan ettiği "kar tatili" ve idari izin çoğunlukla okullar ve kamu kurumları için verilir; özel sektördeki işyerini kendiliğinden kapatmaz. İşyerinin açık olup olmadığını ve ne bekleneceğini işverene sorman bu yüzden önemlidir.
Zorlayıcı sebep nedir, hangi durumlar sayılır?
Zorlayıcı sebep, işçinin ya da işverenin elinde olmayan, önceden önlenemeyen ve çalışmayı imkânsız kılan dış bir olaydır. Kar fırtınası, sel, deprem, yolların resmî olarak kapatılması ve salgın nedeniyle getirilen çıkış yasakları tipik örneklerdir.
| Durum | Zorlayıcı sebep sayılır mı? |
|---|---|
| Köyünün ya da mahallenin yolu kar yüzünden kapandı | Genellikle evet |
| Valilik özel araç trafiğini yasakladı, başka ulaşım yolu yok | Genellikle evet |
| Kar yüzünden işyerinde elektrik kesildi, iş durdu | Genellikle evet (işyeri tarafındaki engel) |
| Yollar açık ve toplu taşıma çalışıyor, ama yolculuk zahmetli | Genellikle hayır |
| İşveren, kar olmadığı hâlde kendi kararıyla işyerini kapattı | Hayır; tam ücret işverene ait |
Değerlendirme olaya göre yapılır: aynı gün aynı semtten iş arkadaşların sorunsuz gelebildiyse, senin için zorlayıcı sebep olduğunu savunmak zorlaşır. Bu yüzden yolun kapandığını gösteren duyuruları ve fotoğrafları sakla.
Örnek hesap: iki gün gidemezsen maaşından ne kadar düşer?
Zorlayıcı sebeple çalışılamayan her gün için yarım günlük ücret ödenir, yani her gün için günlük ücretin yarısı kadar kaybın olur. Aylık ücretli bir işçide günlük ücret genellikle aylık ücretin 30'a bölünmesiyle bulunur.
Örnek (rakamlar örnektir ve brüt ücret üzerinden kaba bir hesaptır): Aylık brüt ücretin 45.000 ₺. Kar yüzünden yolun kapandığı iki gün işe gidemedin ve işveren yarım ücret uyguluyor.
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Günlük ücret (45.000 ₺ / 30) | 1.500 ₺ |
| Çalışılamayan günler için ödenen (2 gün × 750 ₺) | 1.500 ₺ |
| Aylık ücretten düşen | 1.500 ₺ |
kesinti = günlük ücret × %50 × çalışılamayan gün sayısı
Net maaşına yansıyan fark, vergi ve SGK kesintileri nedeniyle bundan biraz daha az olur. Bordronu okurken bu satırı nerede göreceğini bordro okuma rehberinde anlattık.
İşveren bunun yerine telafi çalışması ya da yıllık izin isteyebilir mi?
İşveren yarım ücret yerine çalışılamayan süreleri dört ay içinde telafi çalışmasıyla tamamlatabilir (İş Kanunu md. 64). Zorunlu nedenlerle işin durması bu maddede sayılan hâllerden biridir; pek çok işveren kar günlerinde ücreti tam ödeyip bu saatleri sonradan çalıştırmayı tercih eder.
- Telafi sınırı: Telafi çalışması günlük en çok çalışma süresini aşmamak şartıyla günde üç saatten fazla olamaz ve tatil günlerinde yaptırılamaz.
- Fazla mesai sayılmaz: Telafi için çalıştığın saatler fazla çalışma sayılmaz, bu yüzden zamlı ücret ödenmez. Fazla mesainin ne zaman doğduğunu fazla mesai ücreti rehberinde anlattık.
- Yıllık izin: Gidemediğin günlerin sonradan, sana sorulmadan yıllık izninden sayılması tartışmalıdır; kanunun bu durum için öngördüğü yollar yarım ücret ve telafi çalışmasıdır. Böyle bir izin formu önüne gelirse imzalamadan önce sor ve gerekirse itirazını yazılı bildir.
- Evden çalışma: İşin uzaktan yapılabiliyorsa ve işverenle anlaşırsan o gün çalışmış sayılırsın, ücretin tamdır.
İşyeri açıkken gitmezsen ne olur? Devamsızlık riski
İşyeri açıkken ve ortada gerçek bir zorlayıcı sebep yokken işe gitmezsen o günün ücretini alamazsın; izinsiz ve haklı sebebe dayanmayan devamsızlık uzarsa işten çıkarılma sebebi olabilir. İşveren; ardı ardına iki iş günü, bir ay içinde iki kez tatil gününden sonraki iş günü ya da bir ayda üç iş günü izinsiz ve haklı bir sebebe dayanmadan işe gelmeyen işçinin sözleşmesini bildirimsiz feshedebilir (İş Kanunu md. 25/II-g).
Kar nedeniyle yolun kapanması haklı bir sebeptir; ama bunu gösterebilmen gerekir. Şu adımlar seni korur:
- Hemen haber ver: Mesai başlamadan amirine ya da insan kaynaklarına yazılı (mesaj ya da e-posta) bildir; "yol kapalı, gelemiyorum" demek yeterlidir.
- Kanıtını sakla: Valilik ya da belediye duyurusu, kapalı yolun fotoğrafı, iptal edilen sefer bildirimi gibi belgeleri kaydet.
- Alternatif öner: Evden çalışma ya da telafi teklifi, iyi niyetini gösterir.
- Bordrona bak: Ay sonunda bu günlerin nasıl işlendiğini (yarım ücret, tam ücret, izin, ücretsiz) kontrol et. Maaşından kanuna aykırı kesinti yapıldığını düşünüyorsan maaştan kesinti rehberine bak.
Kar bir haftadan uzun sürerse: işten ayrılma ve tazminat
Zorlayıcı sebep bir haftadan uzun sürerse hem sen hem işveren iş sözleşmesini haklı sebeple feshedebilir. İşyerinde bir haftadan fazla süre işin durmasını gerektiren zorlayıcı sebepler çıkarsa işçi (İş Kanunu md. 24/III), işçiyi bir haftadan fazla süre çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı bir sebep çıkarsa işveren (md. 25/III) sözleşmeyi bildirim süresini beklemeden sona erdirebilir.
Bu iki fesih, bir yılı doldurmuş işçiye kıdem tazminatı hakkı verir; bildirim süresi beklenmediği için ihbar tazminatı ise doğmaz. Tutarı nasıl hesaplayacağını kıdem ve ihbar tazminatı rehberinde bulabilirsin. Bir haftalık yarım ücret süresi bittikten sonra sözleşmeyi feshetmeyip beklemeyi seçersen, iş yeniden başlayana kadar sözleşme askıda kalır ve bu süre için ücret ödenmez.
Kışın ulaşımla ilgili diğer zorunlu masrafları ve kurallarını kış lastiği zorunluluğu rehberinde anlattık.